Ở Hải Phòng có ngôi đền thiêng thờ công chúa nhà Trần, người giúp dân cấy lúa, trồng dâu làm nên vùng quê trù phú

Đền Mõ, không gian của ký ức và sự tĩnh tại

Bước qua cổng tam quan đền Mõ (xã Nghi Dương) một chiều cuối đông, dễ dàng cảm nhận được bầu không khí trầm mặc dưới tán cây cổ thụ tỏa bóng mát.

Lối gạch dẫn vào đền phủ màu thời gian, gió khe khẽ lùa qua mái ngói cong trong khung cảnh tĩnh lặng hiếm có. Di tích được các triều đại trao 12 bản sắc phong và năm 1991 được công nhận là Di tích Lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

Đền Mõ không gây ấn tượng bằng quy mô đồ sộ mà chinh phục lòng người bởi vẻ trầm mặc, giản dị, gợi cảm giác gần gũi và linh thiêng.

Quần thể đền được bố trí theo lối kiến trúc truyền thống “tiền nhất, hậu đinh”, hài hòa giữa đền và chùa, giữa không gian thờ tự và cảnh quan thiên nhiên.

Những vì kèo, cột gỗ, mảng chạm khắc toát lên sự tinh tế, phản ánh tư duy thẩm mỹ và tín ngưỡng của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ xưa.

Đặc biệt, cây gạo cổ thụ gần 750 năm tuổi trong khuôn viên đền vẫn vươn mình giữa trời, như một chứng nhân lặng lẽ của bao biến thiên lịch sử.

Tương truyền, đền Mõ là nơi thờ công chúa Quỳnh Trân, con gái của vua Trần Thánh Tông, chị gái của vua Trần Nhân Tông, người có công lớn với dân với nước. Khi lập am tu hành tại vùng Nghi Dương thuộc huyện Nghi Dương, phủ Kinh Môn, nay thuộc xã Nghi Dương, bà đã khuyến khích người dân lập điền trang cấy lúa, trồng dâu, nuôi tằm, góp phần hình thành vùng đất trù phú.

Tương truyền rằng, chính tiếng mõ vang lên từ am tu của công chúa đã trở thành nhịp điều phối sinh hoạt cộng đồng, gọi dân làm việc, nghỉ ngơi, tụ họp.

Từ đó, địa danh đền Mõ ra đời, mang theo ký ức về một phương thức tổ chức đời sống giản dị nhưng hiệu quả, thấm đẫm tinh thần cộng đồng. Sau khi bà viên tịch, nhân dân lập đền thờ, hương khói không gián đoạn suốt nhiều thế kỷ, thể hiện sự tri ân sâu sắc đối với người đã góp phần khai hóa vùng đất này.

Đến khu di tích, du khách có cơ hội được chiêm ngưỡng cây gạo Di sản Việt Nam gần 750 tuổi, tương truyền do công chúa Quỳnh Trân trồng, gắn với nhiều giai thoại linh thiêng của mảnh đất này.

Do ảnh hưởng của cơn bão số 3 (Yagi) năm 2024, cây gạo bị gãy, đổ. Chính quyền địa phương và người dân ở đây đã mời các chuyên gia về cây để hồi sinh cây gạo cổ này. Sau một thời gian chăm sóc, cây gạo đã dần hồi sinh.

Ông Trần Văn Đông, bậc cao niên trong xã cho biết dù trải qua chiến tranh, thiên tai và những biến động xã hội, đền Mõ luôn được người dân và chính quyền địa phương gìn giữ bằng tất cả sự trân trọng.

Có những thời điểm, người dân chủ động tháo dỡ, cất giấu các cấu kiện kiến trúc để tránh bom đạn thời chiến, rồi lại dựng lên khi hòa bình trở lại. Chính tinh thần “di tích sống” ấy khiến đền Mõ không chỉ tồn tại như một công trình vật chất mà còn như một phần máu thịt của đời sống tinh thần người dân nơi đây.

Tiềm năng du lịch văn hóa bền vững từ di tích đền Mõ

Trong bức tranh phát triển du lịch Hải Phòng, đền Mõ sở hữu lợi thế riêng về chiều sâu văn hóa và sự tĩnh lặng.

Đây là nơi phù hợp cho loại hình du lịch văn hóa tâm linh, du lịch trải nghiệm, nơi du khách có thể tìm hiểu lịch sử, chiêm nghiệm giá trị tinh thần và tận hưởng không gian yên bình.

Người dân xã Nghi Dương coi việc gìn giữ đền Mõ là trách nhiệm và niềm tự hào. Trong các đợt tu bổ, tôn tạo, cộng đồng luôn tích cực tham gia, từ đóng góp công sức đến bảo vệ cảnh quan, hiện vật. Chính sự gắn bó đó đã giúp đền Mõ không chỉ tồn tại với tư cách một công trình kiến trúc mà còn là một “di tích sống” trong đời sống cộng đồng.

Công tác bảo tồn đền Mõ hiện nay không chỉ tập trung vào tu bổ kiến trúc mà còn chú trọng gìn giữ các giá trị văn hóa phi vật thể như lễ hội, truyền thuyết, phong tục gắn với di tích.

Theo đồng chí Phạm Thị Nga, Trưởng phòng Văn hóa xã Nghi Dương, chính quyền xã xác định người dân là chủ thể trong công tác bảo tồn, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm và sự đồng thuận trong cộng đồng. Việc tuyên truyền, giáo dục truyền thống lịch sử địa phương, đặc biệt đối với thế hệ trẻ, cũng được coi là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm tính bền vững của công tác bảo tồn di tích.

Hằng năm, lễ hội đền Mõ được tổ chức vào tháng hai âm lịch, trở thành sinh hoạt văn hóa quan trọng của địa phương.

Các hoạt động văn hoá, tín ngưỡng, trò chơi dân gian truyền thống như: Diễn xướng chầu văn, hát giao duyên, cờ tướng, kéo co, tổ tôm, bịt mắt bắt vịt… thu hút sự tham gia của đông đảo nhân dân và du khách.

Lễ hội vừa đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân, vừa góp phần giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.

Theo định hướng của địa phương, đền Mõ là một trong những điểm nhấn quan trọng trong phát triển du lịch văn hóa tâm linh.

Việc khai thác giá trị di tích được đặt trong tổng thể phát triển bền vững, lấy bảo tồn làm nền tảng, tránh thương mại hóa không phù hợp. Thực tế cho thấy, Đền Mõ có nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành điểm đến trong các tour du lịch tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương.

Việc kết nối di tích với các điểm văn hóa, làng nghề, cảnh quan nông thôn tại địa phương được đánh giá là hướng đi khả thi, góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch của thành phố.

×