Phát động Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam 2025

Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN là sáng kiến của Tổ chức các quan chức cấp cao Môi trường ASEAN, nhằm tôn vinh các trường có thành tích xuất sắc trong giáo dục môi trường, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Chủ đề năm nay là “Trường học không rác thải nhựa”, hưởng ứng lời kêu gọi của Liên hợp quốc về “Chấm dứt ô nhiễm nhựa”.

Kiến tạo trường học sinh thái bền vững từ những sáng kiến thực tiễn

Phát biểu chỉ đạo tại Lễ phát động, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết, những năm qua, Việt Nam đã triển khai nhiều chính sách và sáng kiến giảm thiểu rác thải nhựa, trong đó có phong trào “Chống rác thải nhựa” do Chính phủ phát động.

Hai ngành nông nghiệp môi trường và giáo dục đã phối hợp chặt chẽ để xây dựng các mô hình trường học xanh, đưa nội dung giáo dục môi trường, kinh tế tuần hoàn, và tiêu dùng bền vững vào chương trình học tập.

Theo Thứ trưởng, giáo dục đóng vai trò then chốt trên hành trình phát triển bền vững. Trường học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn là “vườn ươm” hình thành nhân cách, ý thức và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với xã hội và môi trường.

Trong đó, học sinh giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Các em không chỉ thực hiện những hành động cụ thể hằng ngày như tiết kiệm điện, nước, hạn chế đồ nhựa, phân loại rác thải, trồng cây xanh… mà còn trở thành những tuyên truyền viên hiệu quả, lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường đến gia đình, bạn bè, cộng đồng. Hình ảnh học sinh hành động vì môi trường sẽ truyền cảm hứng để người lớn thay đổi tư duy và thói quen, góp phần thúc đẩy xã hội chuyển mình theo hướng xanh - sạch - đẹp.

Chủ đề “Trường học không rác thải nhựa” năm nay không chỉ là khẩu hiệu mà là lời kêu gọi hành động mạnh mẽ trong bối cảnh ô nhiễm nhựa trở thành thách thức toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp tới hệ sinh thái, sức khỏe cộng đồng và tương lai các thế hệ.

Thứ trưởng Lê Công Thành đề nghị, các đơn vị thường trực giải thưởng, Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Nông nghiệp và Môi trường các địa phương, cũng như các cơ quan báo chí, truyền thông chủ động, tích cực đưa tin, tuyên truyền về Giải thưởng đến tất cả các trường học trên cả nước, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo để mọi trường đều có cơ hội tham gia.

“Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam không chỉ là cuộc thi mà còn là phong trào xã hội nhân văn sâu rộng, góp phần xây dựng một Việt Nam xanh, sạch, bền vững”, Thứ trưởng nhấn mạnh thông điệp.

Năm nay, Quỹ Vì tương lai xanh (Tập đoàn Vingroup) tiếp tục là Nhà tài trợ chiến lược. Bà Lê Thái Hà, Giám đốc điều hành Quỹ, cho biết: “Đầu tư cho thế hệ trẻ hôm nay chính là kiến tạo một tương lai xanh. Chúng tôi nhìn thấy ở mỗi hồ sơ tham dự những hành động thiết thực để giảm rác thải nhựa, góp phần lan tỏa cảm hứng bền vững”.

Đại diện tiếng nói tiên phong từ ngành giáo dục, thầy Phan Anh – Hiệu trưởng Trường THCS Genesis, ngôi trường vừa giành Giải nhất hạng mục Trường THCS sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2024 khẳng định: “Chúng tôi luôn mong muốn biến lớp học thành nơi khởi nguồn những ý tưởng xanh. Giải thưởng không chỉ là niềm tự hào mà còn là động lực để thầy và trò Genesis tiếp tục đồng hành trên con đường xây dựng một thế hệ học sinh biết yêu thiên nhiên và hành động vì môi trường”.

Giải thưởng đề cao sáng kiến và sự tham gia của cộng đồng

Cũng trong khuôn khổ Lễ phát động Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam 2025, đã diễn ra Tọa đàm với chủ đề “Trường học không rác thải nhựa: Hành động cho thế hệ xanh”.

Tại sự kiện, các chuyên gia nhấn mạnh rằng, Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam 2025 không chỉ là một danh hiệu mà còn là động lực thúc đẩy các trường hành động.

GS.TS.NGND Đặng Thị Kim Chi, chuyên gia môi trường cho biết, Ban Tổ chức đặc biệt chú trọng đến hai yếu tố chính khi đánh giá: sáng kiến và sự tham gia của cộng đồng. “Ngay cả những trường học không có ngân sách hằng năm cho các hoạt động này cũng vẫn được xem xét, chấm điểm nếu có sáng kiến hạn chế sử dụng nhựa và thu gom rác thải nhựa”, GS Chi nhấn mạnh.

Cụ thể, các sáng kiến tạo nguồn hỗ trợ sẽ được khuyến khích, ví dụ một số trường có thể bán các loại rác thải có thể tái chế cho các cơ sở chuyên xử lý. Đây được coi là một hình thức tạo nguồn kinh phí hiệu quả, thể hiện sự chủ động và sáng tạo.

Đồng thời, sự tham gia tích cực của các tổ chức đoàn thể, cơ quan địa phương và đặc biệt là phụ huynh học sinh sẽ được đánh giá cao và cộng điểm. Điều này cho thấy nhà trường đã thành công trong việc huy động các nguồn lực xã hội, thay vì chỉ dựa vào ngân sách nội bộ.

GS.TS.NGND Đặng Thị Kim Chi cũng lưu ý ba tiêu chí xét chấm điểm quan trọng: Kế hoạch hành động, áp dụng cho mọi trường không phân biệt vùng miền; giáo trình giảng dạy – thể hiện vai trò của giáo viên trong quá trình này; và tính đặc thù của địa phương, phong tục tập quán, nhưng vẫn phải đảm bảo tính bền vững, không sử dụng nhiều nhựa một lần, có kế hoạch thu gom, xử lý, giảm thiểu rác thải. Đồng thời Ban Tổ chức cũng xem xét điểm thưởng đối với các trường có sáng kiến, thực hành tốt trong thu gom, giảm thiểu rác thải nhựa.

Ở góc độ kiến trúc và văn hóa trường học, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, KTS Hoàng Thúc Hào - người thiết kế Trường Genesis và nhiều công trình giáo dục xanh nổi tiếng đánh giá, đây là một sáng kiến hay, có tầm vóc và cần được nhân rộng ra toàn xã hội. Ông Hào đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường có thể hợp tác với Hội Kiến trúc sư Việt Nam và Trường Đại học Xây dựng để lan tỏa sáng kiến này.

Theo KTS Hoàng Thúc Hào, trong câu chuyện sinh thái có hai khía cạnh: vật lý và nhân văn. Trong môi trường học đường, yếu tố nhân văn, đặc biệt là vai trò nêu gương của thầy cô mang ý nghĩa quyết định. “Thầy cô chính là người truyền cảm hứng mạnh mẽ nhất cho học sinh”, ông nhấn mạnh.

Ông Hào cũng lưu ý, không thể áp dụng mô hình kiến trúc giống nhau cho mọi nơi: trường ở đô thị thường hướng nội, tạo sân trong để tránh tiếng ồn, trong khi trường miền núi cần mở ra với thiên nhiên, tận dụng vật liệu sẵn có.

Câu chuyện từ mô hình thí điểm tại Huế – nơi chính các em học sinh đóng vai trò dẫn dắt trong các hoạt động giảm rác thải nhựa với sự hỗ trợ khoa học từ Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam hiện đang được UNICEF phối hợp cùng 10 Sở Giáo dục và Đào tạo để mở rộng mô hình này, kết nối các trường, các sở với nhau theo một cách tiếp cận nhất quán. Điều đó giúp kiến thức và kỹ năng về môi trường được lan tỏa đồng đều, biến phong trào “Trường học không rác thải nhựa” trở thành một phần văn hóa học đường.

Từ góc nhìn của các tổ chức quốc tế, câu chuyện trường học sinh thái không chỉ nằm ở cơ sở vật chất mà bắt đầu từ nhận thức và cam kết của đội ngũ quản lý.

Bà Lê Anh Lan – Chuyên gia Giáo dục của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam cho biết, UNICEF khẳng định sẵn sàng đồng hành và hỗ trợ các trường học trong quá trình này, từ cung cấp kiến thức, tài liệu đến tập huấn và chia sẻ kinh nghiệm, nhằm giúp mỗi trường trở thành một “vườn ươm” cho thế hệ học sinh tri thức và trách nhiệm với môi trường. Đặc biệt, mỗi sáng kiến thành công cần được kiến tạo thành tri thức chung, đưa vào chính sách, chương trình học để trở thành một phần của văn hóa nhà trường.

×