Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan gợi mở các vấn đề về phát triển nông nghiệp tuần hoàn, sản xuất xanh

Hôm nay, 15/7, tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp tổ chức Hội thảo: Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với bảo vệ môi trường.

Hội thảo nhằm góp phần thực hiện Nghị quyết số 131/2024/QH15 của Quốc hội thành lập đoàn giám sát chuyên đề: "Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành".

Theo ông Lê Quang Huy, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy bản Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, hội thảo nhằm làm rõ thêm những khó khăn, vướng mắc, hạn chế, bất cập trong việc ban hành, thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực nông nghiệp; đưa ra các đề xuất, kiến nghị để hoàn thiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường trong bối cảnh bảo vệ môi trường không chỉ là xu hướng toàn cầu mà còn là chủ đề cơ bản của chiến lược phát triển bền vững của hầu hết các quốc gia.

Phát biểu chào mừng hội thảo, GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam nhấn mạnh, biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp; tài nguyên đất, nước và đa dạng sinh học đang suy giảm nghiêm trọng; ô nhiễm môi trường nông thôn và khu vực sản xuất nông nghiệp đang gia tăng. Những thách thức đó đòi hỏi ngành nông nghiệp nước ta phải chuyển đổi mô hình phát triển, từ khai thác tối đa sang phát triển hài hòa, bền vững; từ chú trọng sản lượng sang chú trọng chất lượng, hiệu quả và thân thiện với môi trường.

"Với vai trò là cơ sở giáo dục đại học trọng điểm quốc gia trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn, Học viện Nông nghiệp Việt Nam luôn xác định nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ là trung tâm trong chiến lược phát triển của mình. Hiện nay, Học viện đang triển khai đào tạo hơn 70 ngành học ở cả 3 trình độ đại học, thạc sĩ và tiến sĩ; trong đó có các ngành mũi nhọn như khoa học môi trường, quản lý đất đai, công nghệ sinh học, phát triển nông thôn bền vững – trực tiếp phục vụ sự nghiệp phát triển nông nghiệp và bảo vệ môi trường", GS.TS Nguyễn Thị Lan thông tin.

Giai đoạn 2015–2025, Học viện đã công bố hơn 100 sản phẩm khoa học và công nghệ được cấp văn bằng sở hữu trí tuệ hoặc công nhận tiến bộ kỹ thuật. Nhiều công trình trong số đó hướng tới giảm phát thải, tái tạo tài nguyên, cải thiện môi trường sinh thái – như vật liệu cải tạo đất, chế phẩm sinh học phục hồi môi trường, bẫy pheromone kiểm soát côn trùng, mô hình canh tác tuần hoàn, quy trình kiểm toán môi trường, công nghệ cảm biến, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong nông nghiệp thông minh.

Đặc biệt, Học viện đang tích cực nghiên cứu và phát triển các công cụ đo lường – báo cáo – thẩm định (MRV) phục vụ cơ chế tín chỉ carbon trong nông nghiệp – một nội dung quan trọng góp phần hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam.

Ngành chăn nuôi với bài toán giảm ô nhiễm môi trường

Theo TS.Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), ngành chăn nuôi, thú y có những đóng góp vô cùng quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực nhưng cũng đang đối mặt với nhiều thách thức trong vấn đề bảo vệ môi trường.

Chăn nuôi lợn của Việt Nam đứng thứ 5 thế giới về đầu con, thứ 6 về sản lượng; đàn thủy cầm đứng thứ 2 thế giới (trên 100 triệu con); sản lượng sữa tươi nguyên liệu đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN; sản lượng thức ăn chăn nuôi công nghiệp (21,5 triệu tấn) đứng số 1 khu vực Đông Nam Á, thứ 12 thế giới.

Tuy nhiên, ông Đăng cũng thừa nhận, ngành chăn nuôi Việt Nam, cũng như thế giới, hiện nay đang còn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, đặc biệt vấn đề quản lý môi trường đã và đang đặt ra những yêu cầu cấp bách cho ngành cần phải giải quyết.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, mỗi năm có trung bình 63,2 triệu tấn phân và 348,9 triệu m3 nước thải từ các loại vật nuôi cần được xử lý và tái sử dụng để bảo vệ môi trường. Trong đó, 40% phân là từ bò, 34% từ lợn, 21% từ trâu và 6% từ gia cầm. Hơn 84% nước thải chăn nuôi đến từ lợn. Ước tính đến năm 2025 lượng phân thải từ chăn nuôi khoảng 68,15 triệu tấn và 71,92 triệu tấn năm 2030.

Kết quả kiểm kê khí nhà kính trong chăn nuôi các năm 1994, năm 2000, năm 2010, năm 2014, năm 2016, năm 2020 cho thấy: phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực chăn nuôi tăng mạnh từ 9,78 triệu tấn CO2tđ năm 1994 lên 18,51 triệu tấn CO2tđ năm 2016, 30,94 triệu tấn CO2tđ năm 2020, dự báo 2025 là 34,1 triệu tấn CO2tđ.

Để hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường, những năm qua, ngành chăn nuôi đã ứng dụng các công nghệ hiện đại như: Công nghệ khí sinh học; sử dụng đệm lót sinh học; ủ phân compost; công nghệ vi sinh...

Để đẩy mạnh phát triển ngành chăn nuôi bền vững gắn với bảo vệ môi trường, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y kiến nghị, cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá thực tiễn, rà soát các quy định và tiếp thu các ý kiến của các địa phương, doanh nghiệp và người dân để xem xét sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, đặc biệt là hoàn thiện các văn bản hướng dẫn Luật Chăn nuôi, Luật Thú y; đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao các công nghệ cao, công nghệ mới, công nghệ tiên tiên, công nghệ sạch, trong lĩnh vực xử lý, chế biến phụ phẩm nông nghiệp, xử lý chất thải chăn nuôi, khuyến khích phát triển rộng rãi các mô hình chăn nuôi VietGAP, chăn nuôi hữu cơ, kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi.

Ông Đăng kiến nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục tăng cường nguồn lực và đầu tư cho phát triển chăn nuôi bền vững gắn với bảo vệ môi trường, đặc biệt các chính sách nhằm thu hút đầu tư vào các lĩnh vực xử lý chất thải chăn nuôi và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Thách thức về môi trường với ngành trồng trọt

Báo cáo tại hội thảo, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), sản xuất nông nghiệp tiếp tục đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, xuất khẩu và ổn định đời sống nông thôn. Năm 2024, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất trồng trọt đạt 1,75%; giá trị xuất khẩu các mặt hàng nông sản đạt 32,8 tỷ USD, chiếm 52,48% tổng giá trị xuất khẩu ngành nông nghiệp.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, ngành trồng trọt Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn về môi trường như việc lạm dụng quá mức phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật đã làm suy giảm nghiêm trọng độ phì nhiêu của đất, gây ô nhiễm đất, ô nhiễm nguồn nước, đặc biệt là ở nhiều vùng nông nghiệp trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long, Đồng bằng sông Hồng và Tây Nguyên.

Các kỹ thuật canh tác thiếu bền vững như độc canh, thâm canh không kiểm soát đã làm giảm đa dạng sinh học, gia tăng áp lực sinh vật gây hại, tăng chi phí sản xuất và suy thoái đất, giảm năng suất, chất lượng nông sản, đặc biệt canh tác trên đất dốc mà không có biện pháp bảo vệ thích hợp, nhất là các vùng cao như Tây Bắc, Tây Nguyên còn gia tăng tình trạng sạt lở đất trong mùa mưa bão, ảnh hưởng nghiêm trọng tới đời sống người dân.

Hoạt động tưới tiêu chưa khoa học, thiếu hiệu quả đã gây ra tình trạng lãng phí nguồn nước, suy giảm nguồn nước ngầm.

Theo ông Mạnh, với quan điểm, coi bảo vệ môi trường là điều kiện tiên quyết trong phát triển ngành trồng trọt; đẩy mạnh các giải pháp canh tác bền vững, cân bằng giữa phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường”, ngành trồng trọt đang phát triển theo hướng bền vững, hạn chế thấp nhất các tác động tiêu cực tới môi trường. Nâng cao năng lực thích ứng và giảm nhẹ các tác động từ biến đổi khí hậu, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ môi trường sống, với các giải pháp như, tăng tỷ lệ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học, phân bón hữu cơ; từng bước phục hồi, cải thiện độ phì nhiêu đất, ngăn chặn hiệu quả tình trạng xói mòn, suy thoái đất đai tại các vùng sản xuất trọng điểm; cải thiện và duy trì ổn định chất lượng nước mặt và nước ngầm tại các vùng nông nghiệp lớn trên cả nước. Giảm phát thải khí nhà kính trong hoạt động sản xuất trồng trọt ít nhất 20% vào năm 2030 so với hiện nay.

Để đạt được mục tiêu, ông Mạnh kiến nghị, các bộ, ngành có liên quan tích cực phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ về sản xuất trồng trọt bền vững, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái và tuần hoàn; lồng ghép yêu cầu bảo vệ môi trường vào các chiến lược, chương trình, dự án phát triển trồng trọt.

Đề xuất, tham mưu ban hành các cơ chế ưu đãi đối với doanh nghiệp sản xuất phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học; đồng thời xây dựng, ban hành danh mục vật tư khuyến khích sử dụng trong canh tác bền vững.

Tăng cường đầu tư nghiên cứu, phát triển các tiến bộ kỹ thuật canh tác tiên tiến, đặc biệt là trong lĩnh vực chọn tạo giống cây trồng thích ứng biến đổi khí hậu, ít phụ thuộc phân bón, thuốc BVTV hóa học và xây dựng mạng lưới trung tâm đổi mới công nghệ nông nghiệp xanh...

Từ thực tế nghiên cứu, TS.Vũ Duy Hoàng (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ (AWD) sẽ góp phần đáng kể trong việc giảm phát thải khí nhà kính trong canh tác lúa, vốn là lĩnh vực được đánh giá đang có lượng phát thải lớn.

"Kết quả khảo nghiệm tại một số địa phương do nhóm nghiên cứu của Học viện Nông nghiệp Việt Nam thực hiện trong vụ mùa năm 2024 cho thấy, tổng lượng phát thải khí nhà kính quy đổi trong canh tác lúa ngập truyền thống dao động từ 11-15 tấn CO₂e/ha/vụ, trong khi áp dụng AWD chỉ khoảng 5,0 - 7,5 tấn CO₂e/ha/vụ, tương đương mức giảm gần 55%. Đặc biệt, lượng khí metan giảm được từ mô hình AWD có thể được lượng hóa và chứng nhận thành tín chỉ carbon, một nguồn thu nhập bổ sung tiềm năng cho nông dân khi thị trường tín chỉ carbon được thiết lập và vận hành. Do đó, AWD không chỉ là một giải pháp kỹ thuật hiệu quả mà còn mở ra cơ hội kinh tế cho người sản xuất", TS.Vũ Duy Hoàng nhấn mạnh.

Trong khi đó, từ thực tiễn sản xuất của doanh nghiệp, theo ông Đinh Cao Khuê, Tổng Giám đốc Công ty CP Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (Doveco), muốn phát triển sản xuất nông nghiệp gắn với bảo vệ môi trường thì doanh nghiệp, người dân phải xây dựng được chuỗi giá trị khép kín, minh bạch và phát triển bền vững.

"Chúng tôi xác định phải liên kết với nông dân duy trì, phát triển 5.500ha vùng nguyên liệu, 13.000ha liên kết sản xuất. Chúng tôi cử cán bộ kỹ thuật hướng dẫn nông dân sản xuất theo quy trình, áp dụng biện pháp tưới tiêu thông minh, canh tác hữu cơ. Đơn cử như mô hình trồng dứa trên đồi ở Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh cho thu nhập tới 700 - 900 triệu đồng/ha. Bên cạnh đó, Doveco đầu tư dây chuyền chế biến mới, giảm đáng kể rác thải nhựa và khí nhà kính", ông Khuê nói.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, trước thực trạng ô nhiễm môi trường nông thôn diễn biến phức tạp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường; thúc đẩy các mô hình sản xuất xanh, tuần hoàn và phát triển bền vững với các chương trình trọng điểm như chương trình phát triển 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất.

"Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất Quốc hội, Chính phủ tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực nông nghiệp; bổ sung nguồn lực ngân sách, công nghệ và cơ chế tài chính xanh để hỗ trợ các mô hình sản xuất xanh, tuần hoàn", Thứ trưởng Lê Công Thành nói.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan nhấn mạnh, nông nghiệp môi trường là một trong những giải pháp kỹ thuật, vừa mang tính kinh tế, vừa đạt được mục tiêu bảo vệ môi trường, do vậy phát triển sản xuất nông nghiệp gắn với bảo vệ môi trường hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất. "Trước khi đợi những chính sách vĩ mô hay công nghệ đắt tiền, hãy bắt đầu từ những việc nhỏ, dễ làm, không cần nhiều vốn, không cần đợi ai chỉ đạo", Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan nhấn mạnh.

Theo Phó Chủ tịch Lê Minh Hoan, muốn hái quả trên cao, trước hết hãy hái hết những quả mọc tầm thấp quanh mình. Giống như ngành thuỷ lợi có khái niệm giải pháp công trình và giải pháp phi công trình, bảo vệ môi trường trong nông nghiệp cũng cần giải pháp công nghệ và giải pháp phi công nghệ. Khi tích hợp hai giải pháp lại với nhau sẽ thúc đẩy mục tiêu bảo vệ môi trường trong nông nghiệp.

Phó Chủ tịch Lê Minh Hoan đề nghị các trường, viện thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần bổ sung nội dung bảo vệ môi trường vào chương trình đào tạo chính quy từ các giải pháp phi công nghệ đến giải pháp công nghệ; soạn giáo trình không chỉ cho sinh viên, mà cho cả bà con nông dân.

"Tôi đề nghị Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các thành viên Đoàn giám sát sẽ chắt lọc những vấn đề cốt lõi thu nhận được từ Hội thảo này để xây dựng, hoàn thiện Báo cáo giám sát cũng như hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về chuyên đề giám sát, giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách một cách kịp thời và đồng bộ. Sắp tới, Quốc hội sẽ tiếp tục ưu tiên sửa đổi, bổ sung các luật liên quan để tháo gỡ rào cản, hỗ trợ đầu tư xanh và tăng cường giám sát thực thi, đảm bảo rằng nền nông nghiệp Việt Nam không chỉ đạt mục tiêu tăng trưởng mà còn góp phần thực hiện tầm nhìn phát triển quốc gia đến năm 2045", Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan nhấn mạnh.

×