Phường Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ (địa phận Hòa Bình trước đây) có bảo tàng chứa nghìn cổ vật, có hiện vật cổ khổng lồ này

Tỉnh Phú Thọ mới (sau sáp nhập 3 tỉnh Vĩnh Phúc, Phú Thọ và tỉnh Hòa Bình trước đây) hôm nay tự hào là cái nôi của nền Văn hóa Hòa Bình, một trong những tỉnh phát hiện và lưu giữ nhiều trống đồng đứng thứ hai cả nước.

Theo các nhà nghiên cứu, người Mường là dân tộc bản địa tách ra từ khối Việt - Mường, có tổ tiên là cư dân Lạc Việt, chủ nhân của nền văn hóa Đông Sơn rực rỡ.

Sau công nguyên, Hòa Bình cũng là một trong những trung tâm quan trọng trong sự tiếp nối và sáng tạo của nền Văn hóa Đông Sơn, nổi bật là bảo vật trống đồng được người Mường giữ gìn và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Đồng chí Nguyễn Thị Hải Ly - Phó Giám đốc Bảo tàng Hùng Vương cho biết: “Trống đồng là nhạc khí cổ xưa có từ thuở Vua Hùng dựng nước, gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, sinh hoạt, tín ngưỡng của người Việt cổ.

Theo dòng chảy thời gian, vai trò của trống đồng ngày càng thưa vắng trong sinh hoạt của người Việt (Kinh), song tại các vùng Mường, trống đồng vẫn được sử dụng trong các nghi lễ tín ngưỡng cho đến những năm đầu của thế kỷ XIX.

Đáng chú ý, trống đồng Sông Đà - chiếc trống đầu tiên được phát hiện ở Hòa Bình vào năm 1887 đã mở đầu cho những cuộc khai quật, nghiên cứu quy mô lớn về trống đồng.

Cho đến nay, hơn 100 chiếc trống đồng cổ ở Hòa Bình được phát hiện, trong đó có 11 chiếc loại I Heger và hơn 90 chiếc loại II Heger.

Tại Bảo tàng Hùng Vương cơ sở 3 đang lưu giữ 78 chiếc trống đồng cổ, số còn lại được lưu giữ tại các địa phương trong tỉnh và các bảo tàng trong, ngoài nước.

Nếu như trống loại I Heger, còn gọi là trống đồng Đông Sơn là biểu tượng văn hóa, văn minh của người Việt cổ, thì trống đồng loại II Heger được xem là biểu tượng văn hóa của người Mường ở Việt Nam.

Khi nghiên cứu về trống đồng, các nhà khoa học cho rằng, người Mường là một trong những chủ nhân của việc sử dụng trống, đặc biệt là trống đồng loại II Heger.

Trống đồng loại II có đặc trưng nổi bật về hoa văn, chủ yếu là các họa tiết hình học có tính chất lặp đi lặp lại. Ngôi sao giữa mặt trống thường 8 hoặc 12 cánh nhỏ, khác với cánh sao trống đồng Đông Sơn.

Rìa mặt trống có những khối tượng cóc - hình ảnh gắn với quan niệm dân gian xưa “Con cóc là cậu ông Trời”.

Tiếng kêu của cóc được người xưa liên tưởng với tiếng trống trầm hùng, để mỗi khi hạn hán lại mang trống ra đánh, mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Một số trống còn có hình các cặp cóc giao hoan, bổ sung ý nghĩa phồn thực, thể hiện ước muốn con đàn cháu đống.

Với kỹ thuật in dập tinh xảo, các hoa văn ô trám đã biến mặt trống đồng như một bức thảm được dệt hoa văn, gợi liên tưởng đến những tấm thổ cẩm của dân tộc Mường Hòa Bình.

Trống đồng đến với các bản Mường chủ yếu qua con đường phong tặng của các triều đại phong kiến cho quan lang địa phương, thể hiện tính thống nhất về mặt chính trị Việt Mường.

Ngoài ra, trống đồng còn trao đổi qua hoạt động buôn bán, giao thương. Phần lớn trống đồng được phát hiện tình cờ khi Nhân dân đào mương, làm nhà, làm đường, một số tìm thấy trong các ngôi mộ Mường cổ...

Trong xã hội Mường xưa, trống đồng là cổ vật thiêng liêng, biểu trưng cho quyền lực và sự giàu sang. Chỉ có các nhà quan lang, quý tộc lớn mới được sử dụng trống đồng.

Ngoài ý nghĩa là một nhạc khí, dùng trong nghi lễ quan trọng của cộng đồng, trống đồng còn được dùng như một công cụ thông tin liên lạc, báo hiệu. Trống vang lên trong tang lễ để dẫn đường cho người đã khuất về với tổ tiên; trong lễ hội để kết nối con người với thần linh; trong chiến trận để hiệu triệu cộng đồng, cổ vũ tinh thần đoàn kết.

Tiếng trống vì thế vừa linh thiêng, vừa trầm hùng, là sợi dây nối giữa quá khứ với hiện tại, giữa con người với trời đất.

Phó Giám đốc Bảo tàng Hùng Vương Nguyễn Thị Hải Ly cho biết thêm: “Trống đồng giữ một vị trí quan trọng trong tâm thức, đời sống của cộng đồng các dân tộc Việt Nam nói chung và của người Mường ở Hòa Bình nói riêng, là tài sản quý giá mà cha ông để lại cho con cháu, là biểu tượng của nền văn minh và văn hóa Việt Nam thời dựng nước.

Bảo tồn, phát huy giá trị của trống đồng là góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc. Bảo tàng Hùng Vương cơ sở 3 tại khu vực Hòa Bình đã tổ chức nhiều đợt trưng bày, giới thiệu rộng rãi đến người dân và du khách về giá trị văn hóa quý báu của trống đồng.

Qua đó, giúp các thế hệ sau thấu hiểu những giá trị nhân văn, nếp sống, cách nghĩ, tâm hồn, phong tục tập quán và truyền thống tốt đẹp của dân tộc Mường nói riêng và của cộng đồng các dân tộc Việt Nam nói chung.

×