Sau loạt sai phạm dự án quan trắc môi trường: Cục Môi trường đưa giải pháp "bịt kẽ hở", không thể "làm đẹp số liệu"

Sáng 1/4, tại họp báo thường kỳ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Nguyễn Xuân Hải - Phó Cục trưởng Cục Môi trường khẳng định, các hành vi can thiệp, làm sai lệch dữ liệu quan trắc môi trường là vi phạm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin của xã hội.

Qua vụ việc trên, có thể nhận diện một số tồn tại, trong đó, một số hệ thống còn lỗ hổng trong kiểm soát kỹ thuật, đặc biệt ở khẩu truyền và quản lý dữ liệu; Có quy ngơ phát sinh sự thông đồng giữa các bên liên quan; Công tác kiểm tra chéo và phát hiện bất thường trong một số trường hợp chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.

Tuy nhiên, theo ông Hải, đây không phải là khoảng trống của hệ thống pháp luật mà là vấn đề trong tổ chức thực hiện cần tiếp tục được siết chặt.

Liên quan đến lộ trình và giải pháp để doanh nghiệp đáp ứng được các quy chuẩn, ông Hải cho rằng, thực hiện Luật bảo vệ môi trường, Bộ đã ban hành các quy chuẩn lỹ thuật mới về nước thải, khí thải, đồng thời quy định lộ trình áp dụng đến năm 2031. Điều này, nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp có thời gian chuyển đổi công nghệ. Đồng thời, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Ông Hải cho hay, quan điểm nhất quán là quan trắc chỉ là công cụ giám sát, doanh nghiệp bắt buộc phải xử lý ô nhiễm thực chất, không thể "làm đẹp số liệu" để thay thế cho việc đầu từ công nghệ xử lý chất thải phát sinh.

Liên quan đến câu hỏi, sau vụ việc sai phạm tại các trạm quan trắc phát thải, trong đó phát hiện nhiều trạm bị can thiệp số liệu, Bộ đánh giá thế nào về trách nhiệm quản lý và những lỗ hổng trong cơ chế giám sát? Đồng thời, sau vụ việc hiện hệ thống quan trắc môi trường trên cả nước đang được vận hành ra sao và có những biện pháp cụ thể nào để rà soát, kiểm định lại dữ liệu, đảm bảo các kết quả quan trắc là chính xác và đáng tin cậy.

Trả lời vấn đề này, ông Hải cho biết, theo quy định Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Nghị định số 08/2022/NĐ-CP và Thông tư số 10/2021/TT-BTNMT, trách nhiệm quản lý hệ thống quan trắc môi trường được quy định rất rõ theo từng cấp. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm trực tiếp đối với việc lắp đặt, vận hành, bảo đảm tính chính xác, trung thực của số liệu quan trắc; cơ quan quản lý nhà nước (các Sở NNMT) thực hiện tiếp nhận, giám sát, kiểm tra và hậu kiểm đối với dữ liệu. Như vậy, việc can thiệp, làm sai lệch số liệu quan trắc là hành vi vi phạm pháp luật và trước hết thuộc trách nhiệm của tổ chức vận hành hệ thống.

Qua vụ việc phát hiện hàng loạt sai phạm trong đấu thầu tại các dự án quan trắc môi trường không khí, có thể thấy tồn tại một số hạn chế trong tổ chức thực hiện, chủ yếu là khâu giám sát, kiểm soát kỹ thuật và hậu kiểm chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh số lượng hệ thống quan trắc tự động, liên tục tăng nhanh, khối lượng dữ liệu cần xử lý rất lớn. Tuy nhiên, cũng cần khẳng định rằng đây không phải là khoảng trống của pháp luật, mà là vấn đề cần tiếp tục siết chặt trong quá trình tổ chức thực hiện và kiểm soát.

Hiện nay, hệ thống quan trắc môi trường trên cả nước vẫn đang được vận hành bình thường, liên tục và được giám sát theo thời gian thực theo đúng quy định. Dữ liệu từ các trạm quan trắc tự động, liên tục được truyền trực tiếp về Sở Tài nguyên và Môi trường, đồng thời kết nối về Bộ để phục vụ quản lý tập trung.

Song song với đó, pháp luật cũng đã quy định các cơ chế bảo đảm chất lượng dữ liệu như: yêu cầu kỹ thuật đối với hệ thống trước khi đưa vào vận hành chính thức; kiểm tra bằng chất chuẩn định kỳ 1 tháng/lần; kiểm định, hiệu chuẩn, bảo trì định kỳ; và quan trắc đối chứng để đánh giá độ chính xác của hệ thống 1 năm/lần.

Sau vụ việc, Bộ đã và đang triển khai đồng bộ các biện pháp để rà soát, bảo đảm độ tin cậy của dữ liệu. Cụ thể, yêu cầu các địa phương tổ chức rà soát toàn diện các hệ thống quan trắc tự động, liên tục, tập trung vào việc kiểm tra cấu hình thiết bị, hệ thống truyền nhận dữ liệu, niêm phong các cổng kết nối và quản lý tài khoản điều khiển hệ thống;

Tăng cường kiểm tra đột xuất, kiểm tra đối chứng và kiểm soát chất lượng dữ liệu, đặc biệt đối với các cơ sở có dấu hiệu bất thường; Đối chiếu, xác minh lại dữ liệu quan trắc thông qua các nguồn dữ liệu độc lập và các đợt quan trắc kiểm chứng tại hiện trường;

Rà soát, hoàn thiện các quy định kỹ thuật theo hướng tăng cường bảo mật, kiểm soát truy cập, lưu trữ dữ liệu gốc và khả năng phát hiện sớm các hành vi can thiệp trái phép.

Với các quy định hiện nay, Cục khẳng định rằng dữ liệu quan trắc môi trường được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm tính chính xác, khách quan và đáng tin cậy theo đúng quy định của pháp luật. Việc kiểm soát này được thể hiện thông qua các quy trình vận hành và kiểm soát hệ thống chặt chẽ.

"Chúng tôi xác định rõ trách nhiệm thuộc về đơn vị vận hành hệ thống; đồng thời cơ quan quản lý sẽ tăng cường hơn nữa công tác kiểm tra, hậu kiểm và kiểm soát dữ liệu để bảo đảm số liệu quan trắc là chính xác và đáng tin cậy", ông Hải khẳng định.

Trước đó, ngày 30/3, theo thông tin trên VTV1, Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (C05, Bộ Công an) phối hợp với Công an TP Hà Nội đã phát hiện hàng loạt sai phạm trong đấu thầu tại các dự án quan trắc môi trường không khí.

Các vi phạm xảy ra tại dự án đầu tư mạng lưới quan trắc môi trường không khí và nâng cấp hệ thống quan trắc do Trung tâm Quan trắc môi trường miền Bắc (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) thực hiện, cùng nhiều đơn vị liên quan trên cả nước.

Có 18 trạm quan trắc không khí tự động do Cục Môi trường đầu tư, vận hành từ năm 2020, đặt tại các khu vực công cộng nhằm giám sát chất lượng không khí và cảnh báo ô nhiễm. Liên danh Công ty cổ phần Tập đoàn Seiky và Công ty cổ phần Kỹ thuật Toàn Cầu là đơn vị cung cấp thiết bị.

Cơ quan điều tra xác định, để trúng thầu, các doanh nghiệp đã thông đồng với đơn vị tư vấn thẩm định giá, lập hồ sơ mời thầu, cài cắm tiêu chí kỹ thuật và điều kiện như giấy phép bán hàng nhằm hạn chế cạnh tranh. Nhờ đó, chỉ liên danh Seiky - Toàn cầu đáp ứng yêu cầu và trúng thầu.

Sau khi trúng thầu, các bị can bị cáo buộc chi 35 tỷ đồng cho ông Hoàng Văn Thức, Cục trưởng Cục Môi trường, cùng một số cá nhân liên quan. Để có nguồn tiền này, doanh nghiệp đã nâng giá thiết bị nhập khẩu, tạo chênh lệch ngoài hợp đồng.

Cơ quan điều tra đã khởi tố 11 bị can về các tội Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng, Đưa hối lộ và Nhận hối lộ.

Mở rộng vụ án, công an phát hiện sai phạm tương tự tại An Giang. Công ty cổ phần Kỹ thuật môi trường Việt An bị cáo buộc đưa hơn 1,2 tỷ đồng cho cán bộ, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh để trúng gói thầu thiết bị quan trắc.

×