Bình luận
1
Tuy nhiên, nghi vấn lịch sử “không lấy Trạng nguyên” có vẻ không chính xác. Điều này thể hiện ở các tài liệu chính sử, cũng như qua bài thơ “Khẩu hiệu khuyến hội thí sĩ” in trong “Ngự chế thi sơ tập” của vua Minh Mạng.
Đem hết tinh hoa kiếm Trạng nguyên
Từ khoa thi tiến sĩ đầu tiên dưới triều Nguyễn là Nhâm Ngọ (1822) cho đến khoa thi cuối cùng là Kỷ Mùi (1919) có 39 khoa thi và số người lấy đỗ tiến sĩ và phó bảng là 558 vị. Trong số đó, không thấy vị nào đỗ Đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ Đệ nhất danh (Trạng nguyên).
Thời phong kiến, khoa cử được tổ chức lần lượt qua các cấp: Thi hương, thi hội, thi đình. Muốn lấy Trạng nguyên thì buộc phải tổ chức thi đình. Nhưng thực tế dưới triều Gia Long, việc mở mang quốc học mới bắt đầu, khoa cử chưa phát triển. Các kỳ khoa cử cao nhất được tổ chức vào giai đoạn này là thi hương (lấy đỗ phân hạng cử nhân và tú tài). Người đỗ cử nhân sẽ tiếp tục được dự khoa thi hội, nhưng thi hội lại là chuyện của triều sau.
Khoa thi hội đầu tiên của triều Nguyễn được tổ chức lần đầu dưới thời Minh Mạng. Năm 1822, triều đình cử Trịnh Hoài Đức (Hiệp biện đại học sĩ) làm Chủ khảo trường thi hội. Vua Minh Mạng ban dụ rằng: “Khoa thi hội này là khoa đầu tiên, là điển lễ quan trọng, các ngươi nên rất mực công bằng, đừng phụ lời khuyên bảo của trẫm”.
Một chứng cứ để thấy sự khát khao của nhà Nguyễn muốn có được Trạng nguyên ở một đoạn sử liệu và bài thơ do vua Minh Mạng ngự chế. Sách Minh Mệnh chính yếu có chép nội dung là năm Minh Mệnh thứ 19, hoàng đế đến xem xét kỳ thi hội, gặp ngày mưa lạnh, quan trường thi ra nghênh đón, vua sai ban rượu cho viên này. Lại cấp ban chia cơm rượu, hỏa lò, chiếu cói cho sĩ tử dự thi và lại ban thêm một bài thơ do chính vua làm.
Bài thơ vua ban trong dịp này đã được in lại trong “Ngự chế thi sơ tập” của vua Minh Mạng. Vua đã đặt thêm nhan đề bài thơ là “Khẩu hiệu khuyến hội thí sĩ”: Tuyết trung tống thán kim triêu hữu/Thổ tận anh ba tác trạng nguyên/Tùng bách tuế hàn phương thức hảo/Các tu miễn lễ đáp quân ân.
Dịch thơ: Hôm nay rét lạnh đã ban than/Đem hết tinh hoa kiếm Trạng nguyên/Năm lạnh bách tùng lên tươi tốt/Cùng nhau gắng sức báo ơn trên - Bài thơ cho thấy vua Minh Mạng rất xem trọng việc tìm được nhân tài qua khoa cử. Nhà vua khuyến khích sĩ tử “Đem hết tinh hoa kiếm Trạng nguyên”.
Văn lý phải đạt 10 phân
Theo TS Nguyễn Phước Hải Trung, kết quả khoa thi năm 1838 chỉ có 11 người đỗ hạng trúng cách (tiến sĩ) sau đó được tham dự thi đình.
Hai tháng sau, thi đình được tổ chức vào tháng Tư (nhuận). Kết quả thi đình lần này: Đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân gồm 2 người Nguyễn Cửu Trường và Phạm Văn Nghị. Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân gồm 8 người, phó bảng chỉ lấy được 10 người.
Sau khi có kết quả thi, vua Minh Mạng hỏi Hà Quyền rằng: “Nguyễn Cửu Trường đỗ đầu thế nào? Thưa rằng văn của Cửu Trường rất có kiến thức. Vua bảo rằng: Trẫm xem văn, được thể thi đình, còn Phạm Văn Nghị thì thuộc điển cũ mà thôi”.
Cách thức thi hội dưới thời Nguyễn có sự thay đổi qua các triều, nhưng thường phổ biến trải qua bốn kỳ: Kỳ một thi Kinh nghĩa, kỳ hai làm bài về văn sách, kỳ ba thi về chiếu - biểu - luận, kỳ bốn thi về thơ phú. Khoa thi hội lấy đỗ phân thành hai hạng tiến sĩ và phó bảng. Người đỗ trúng cách (tiến sĩ) sẽ tiếp tục được dự khoa thi đình.
Khoa thi đình được tổ chức tại hoàng cung, muốn lấy đỗ Trạng nguyên thì phải căn cứ vào kết quả của khoa thi này. Đề thi đình là một bài văn sách do vua ra. Đây là một đề thi khó mà vào thời Nguyễn, có kỳ thi nhà vua trực tiếp chấm thi. Nhiều lúc không hài lòng về kết quả, vua đã chủ trương tổ chức thi lại.
“Những điều này cho thấy, vì trước năm 1822 triều Nguyễn chưa tổ chức thi đình nên làm gì có chuyện vua Gia Long cho đặt lệ không lấy Trạng nguyên. Chuyện không có Trạng nguyên qua các kỳ khoa cử vào thời Nguyễn lại liên quan đến quy định về kết quả thi”, TS Nguyễn Phước Hải Trung cho hay.
Trải qua các kỳ thi, triều Nguyễn đã quy định rất cụ thể cho việc lấy đỗ Trạng nguyên. Kỳ thi đình tháng Sáu năm Nhâm Dần (1842) vua Thiệu Trị hỏi Trương Đăng Quế và Hà Duy Phiên: “Xưa nay thi đình, lấy đỗ vào bậc Tam khôi thì văn lý như thế nào là được?”. Bọn Quế thưa rằng: “Văn cổ, văn kim đều phải 10 phần ý đủ, lời đẹp, mới xứng đáng vào bậc ấy”.
Vua nói: “Văn lý mà làm được vẹn cả 10 phần, thật không phải dễ. Đức Hoàng khảo ta mở giáp khoa để ý cầu người có học, nhưng về nhất giáp vẫn còn để trống. Đó cũng là để đợi người có tài cao, lạ, chứ không phải câu nệ về mực thước đâu”.
Tháng Ba năm Giáp Thân (1884) lại định lệ thi hội, thi đình về bên văn: “Năm Minh Mạng thứ 10 lệ định ai thi đình, văn lý được 10 phân thì cho Đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ Đệ nhất danh, ai được 9 phân thì cho Đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ Đệ nhị danh, ai được 8 phân thì cho Đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ Đệ tam danh…”.
Năm Duy Tân thứ 4 (1910) lại quy định: “…tính thông cả các kỳ hội và kỳ điện thí, cộng lại rồi chia 6 thành. Người nào mỗi thành được 20 điểm, thì cho trúng Đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ Đệ nhất danh (Trạng nguyên), người nào được 18, 19 điểm thì cho trúng Đệ nhất giáp tiến sĩ Đệ nhị danh (Bảng nhãn), được 16, 17 điểm thì cho trúng Đệ nhất giáp tiến sĩ Đệ tam danh (Thám hoa)…”.
Chuẩn bị đón Tam khôi
Khi mở khoa thi tiến sĩ, triều đình nhà Nguyễn cũng quy định quan phục cho các vị tiến sĩ. Riêng Trạng nguyên mũ làm bằng sa đen, đằng trước một cái hoa bằng vàng, đằng sau hoa bằng bạc, một cái bái sơn bằng bạc, hai cái cánh chuồn hai bên bọc bạc.
Áo bào màu lục bằng đoạn hoa to 8 tơ, bổ tử nền đỏ thêu con nhạn và mây. Quần màu đỏ sa hoa rắc, đai bằng tre hoa bọc đoạn vũ màu đỏ, chung quanh có 10 mảnh hình vuông, trên mặt khảm sừng có hoa, trong 10 cái miếng vuông thì 5 cái bịt bạc, 5 cái bịt đồng và võng, khăn, giày, tất, hốt gỗ.
Minh Mạng năm thứ 3 (1822) có nghị chuẩn ban mũ áo cho các tiến sĩ, và “cho riêng Đệ nhất giáp Đệ nhất danh một bộ mũ áo lục phẩm”. Tháng Chín năm Tân Hợi (1851) lại định rõ bổ quan cho các tôn sinh và ấm sinh: Tôn sinh đỗ Tam khôi thì đợi Chỉ vua cất lên dùng không phải theo thứ tự. Ấm sinh đỗ Đệ nhất giáp là người đỗ đầu khoa giáp, tới kỳ sẽ đợi Chỉ chọn dùng.
Tháng Hai năm Ất Sửu (1865) định rõ lại lệ bổ quan cho những viên tiến sĩ và phó bảng. Những cử nhân, giám sinh, ấm sinh, huấn đạo cùng chánh, tòng bát phẩm trở xuống mà trúng Trạng nguyên, bắt đầu thụ hàm Thị độc. Tôn sinh, giáo thụ cùng với chánh, tòng thất phẩm trúng Trạng nguyên, bắt đầu thụ hàm Thị giảng học sĩ.
Mặc dù, vua Minh Mạng thể hiện khao khát tìm kiếm Trạng nguyên, triều đình lại chuẩn bị trước các quy định bổ quan và phẩm phục Trạng nguyên. Tuy nhiên, sau 39 khoa thi triều Nguyễn vẫn không lấy được Trạng nguyên.
Nguyên nhân không có Trạng nguyên dưới triều nhà Nguyễn được cho là do văn lý chưa đạt 10 phân. Đến thời vua Kiến Phúc thang điểm chọn người đỗ Bảng nhãn, Thám hoa có hạ xuống nhưng đối với người đỗ Trạng nguyên vẫn giữ như cũ, văn lý bắt buộc phải đạt 10 phân.
Trải qua các kỳ thi hội, chưa lúc nào đạt kết quả toàn bích để có được Trạng nguyên, chính vua Minh Mạng cũng hết sức tâm tư. Vua Minh Mạng đến xem xét và duyệt kết quả và nói với Phan Huy Thực ở bộ Lễ rằng: “Thi đình rất khó lấy được người đỗ Đệ nhất giáp. Nếu không lấy thì là thiếu nhân tài, mà lấy phiếm, e không làm thỏa được nguyện vọng của sĩ phu”.
Băn khoăn là như thế, nhưng khoa cử vẫn phải giữ lẽ công bằng. Không có Trạng nguyên vẫn không miễn cưỡng để cân nhắc vớt vát, khiến các sĩ tử không phục. Điều này chứng minh khoa cử triều Nguyễn rất chú trọng khách quan, tư duy đào tạo hướng đến thực chất. Đó là minh triết trong giáo dục của người xưa.
Tuy nhiên, cũng chính vì không thấy người nào đỗ Trạng nguyên, nên hậu thế lầm tưởng và gán ghép cho triều Nguyễn là “bất lập Trạng nguyên”.
Báo Dân Việt trân trọng giới thiệu toàn văn Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Chia sẻ
Báo Dân Việt trân trọng giới thiệu toàn văn Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Chia sẻ
Các binh sĩ Ukraine thuộc các lữ đoàn 118, 65 và 128 đang chiến đấu trên mặt trận Zaporizhzhia cho biết, lực lượng Nga đang rơi vào trạng thái hoảng loạn thực sự sau khi dịch vụ Starlink bị ngắt, theo Euromaidanpress.
Chia sẻ
Tại vòng bán kết Cúp các CLB Đông Nam Á 2025/2026, CLB Thép xanh Nam Định sẽ chạm trán một đối thủ giàu truyền thống bậc nhất Đông Nam Á là Selangor FC, đội bóng được mệnh danh là “Gergasi Merah” (Những gã khổng lồ đỏ) hay “King of Malaya”.
Chia sẻ
Ukraine muốn nhận được các bảo đảm an ninh cho Odessa trong khuôn khổ xây dựng một văn kiện về các điều kiện tiến tới hòa bình.
Chia sẻ
Hàng trăm người dân cùng các chiến sĩ thuộc Bộ Tư lệnh Thủ đô đã tổ chức dâng hương cùng nhiều chương trình đặc sắc tại xã đảo Minh Châu, Hà Nội, ngày 6/2.
Chia sẻ
HLV Kim Sang-sik làm điều đặc biệt với Nguyễn Thái Sơn; HLV Ishii bị BG Pathum United sa thải; Malaysia sử dụng siêu tiền đạo nhập tịch đấu với ĐT Việt Nam; Sandro Tonali bị nghe lén; Ronaldo doạ rời Al-Nassr.
Chia sẻ
Trước Bùi Thị Phương Linh, không ít hoa hậu, diễn viên trong showbiz Việt bị bắt giữ vì hành vi bán dâm, môi giới bán dâm.
Chia sẻ
Sự cố tranh chỗ ngồi tại Đêm hội Weibo biến Dương Mịch thành tâm điểm chỉ trích dữ dội. Cô bị người hâm mộ Tiêu Chiến tấn công vì nghi vấn dùng chiêu trò giành vị trí đẹp.
Chia sẻ
Cơ quan Công an TP Đà Nẵng vừa triệt phá đường dây sản xuất cà phê bột giả với quy mô lớn, mỗi ngày tung ra thị trường gần 1 tấn sản phẩm, thu giữ số lượng lớn nguyên liệu, máy móc và tang vật liên quan.
Chia sẻ
Séc kiên quyết từ chối chuyển giao hoặc bán các máy bay L-159 mà nước này không còn sử dụng cho Ukraine dù việc này hoàn toàn không ảnh hưởng đến khả năng phòng thủ của Séc, theo Defence.
Chia sẻ
Chiều 6/2, tại trụ sở Đảng Nhân dân Campuchia (CPP), Tổng Bí thư Tô Lâm cùng Chủ tịch CPP Hun Sen và Tổng Bí thư Đảng Nhân dân Cách mạng Lào Thongloun Sisoulith đã đồng chủ trì Cuộc gặp giữa Người đứng đầu ba Đảng Việt Nam - Campuchia - Lào. Cùng dự cuộc gặp có Thủ tướng ba nước, Chủ tịch Quốc hội Việt Nam và Chủ tịch Quốc hội Campuchia.
Chia sẻ
Theo tử vi ngày mai trong năm Bính Ngọ, 4 con giáp, thông qua sự chăm chỉ và trí tuệ của mình, sẽ mở rộng con đường tài chính và tạm biệt cảnh nghèo khó.
Chia sẻ
Tòa phúc thẩm TAND cấp cao tại Đà Nẵng đã bác toàn bộ kháng cáo, giữ nguyên bản án sơ thẩm đối với cựu cán bộ từng công tác tại Đà Nẵng về hành vi lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt 5 lô đất đứng tên giúp cho lãnh đạo và người thân.
Chia sẻ
Hai đối tượng cướp ngân hàng hơn 1,8 tỷ đồng ở Gia Lai đã lên kế hoạch trong 3 tháng để thực hiện vụ cướp ngân hàng trong vòng 3 phút và đã có hành trình trốn chạy bất ngờ như phim trinh thám, trước khi sa lưới.
Chia sẻ
Lisa thử sức với vai trò kép trong dự án phim tình cảm mới tại kinh đô điện ảnh. Tác phẩm lấy cảm hứng từ bộ phim kinh điển "Notting Hill" ra mắt năm 1999.
Chia sẻ
Vùng đất địa linh nhân kiệt xứ Thanh (tỉnh Thanh Hóa) là nơi hội tụ đậm đặc các di tích khảo cổ từ thời tiền sử, với những “gương mặt văn hóa” rất tiêu biểu như di chỉ Núi Đọ-nơi người Việt cổ chế tác chiếc rìu đá đầu tiên bằng đá bazan, hang Con Moong, di chỉ văn hóa Hoa Lộc và đặc biệt là văn hóa Đông Sơn...
Chia sẻ
Gần như chắc chắn, ĐT Malaysia sẽ bị trừ 6 điểm trong 2 trận với ĐT Việt Nam và ĐT Nepal, bởi trước đó, khi mà FIFA đã xử thua 0-3 tất cả các trận mà “Hổ Malaya" có sử dụng cầu thủ nhập tịch bằng cách làm giả giấy tờ. Tới đây, 7 cầu thủ nhập tịch lậu này thậm chí có thể bị tước hộ chiếu, không được công nhận là công dân Malaysia nữa.
Chia sẻ
Sau bản án sơ thẩm liên quan đến việc thu hồi đất dự án Khu du lịch sinh thái nhà rường Huế, Chủ tịch UBND TP. Huế đã có đơn kháng cáo.
Chia sẻ
Bộ phim truyền hình giờ vàng Đồng hồ đếm ngược đang thu hút sự chú ý của khán giả không chỉ bởi nội dung kịch tính mà còn vì một phân đoạn được cho là nhạy cảm, làm dấy lên nhiều ý kiến trái chiều.
Chia sẻ
Tại ĐBSCL- “vựa trái cây” tết Nam bộ và cả nước - thị trường trái cây tết cuối năm có nhiều biến động so với các tháng liền kề và cùng kỳ năm trước. Nếu như nông dân trồng chanh, xoài cát Hòa Lộc, sầu riêng… lãi lớn nhờ sản lượng, giá bán cao (có loại trái cây giá tăng gấp 4 lần như chanh không hạt), thì không ít nhà vườn trồng cam lại lâm cảnh nợ nần do rớt giá.
Chia sẻ
Mô hình nuôi cá chép giòn-giống cá chép V1 thực hiện thành công tại xã Nam Bình, huyện Đăk Song, tỉnh Đắk Nông (trước thời điểm sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, chấm dứt hoạt động cấp huyện, sáp nhập tỉnh Bình Thuận, Lâm Đồng, Đắk Nông).
Chia sẻ
Cứ vào độ tháng Chạp, cả làng An Lạc (xã Duy Nghĩa, TP Đà Nẵng) lại rộn ràng tiếng gõ khuôn bánh in vang khắp xóm. Mùa kiếm tiến tết cũng là mùa làm bánh Tết chỉ kéo dài chừng một tháng nhưng đủ giúp nhiều hộ dân có thêm thu nhập, giữ nghề truyền thống và giữ trọn hương vị Tết quê.
Chia sẻ
Chở hàng cao hơn thành xe 1m và để rơi bao hàng trúng người đi xe máy, tài xế N.T.P cùng chủ xe bị xử phạt hơn 10 triệu đồng.
Chia sẻ
Ngày 6/2, xã Khâu Vai, tỉnh Tuyên Quang đã long trọng tổ chức Lễ cắt băng khánh thành công trình cổng chào xã Khâu Vai, chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031.
Chia sẻ
Trong khuôn khổ chương trình “Xuân yêu thương 2026” tổ chức tại Công viên Biển Đông, nhiều du khách nước ngoài tỏ ra thích thú khi trực tiếp tham gia gói bánh chưng, trải nghiệm không gian “Tết làng chài” và tìm hiểu nét văn hóa Tết truyền thống của người dân Đà Nẵng.
Chia sẻ
Trong suốt hành trình, mọi việc lớn nhỏ đã có Tôn Ngộ Không gánh vác, khiến Trư Bát Giới gần như "mất động lực" thể hiện bản lĩnh thật sự.
Chia sẻ
Bám sát chủ đề điều hành của Chính phủ năm 2026 là “Kỷ cương, trách nhiệm; chủ động, hiệu quả; đổi mới sáng tạo; tăng tốc, bứt phá; tăng trưởng bền vững”, đồng thời hướng đến hoàn thành mục tiêu tốc độ tăng trưởng GDP toàn ngành 3,7%; tổng kim ngạch xuất khẩu NLTS đạt 73-74 tỷ USD… Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng đề nghị toàn ngành tập trung cao độ vào 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Chia sẻ
Một kịch bản "mô phỏng chiến tranh" (wargame) vừa được công bố tại Đức đã gây chú ý lớn, khi cho rằng Nga có thể chiếm giữ những khu vực trọng yếu của NATO mà không cần triển khai lực lượng lớn, cũng không phải chịu tổn thất nặng nề, theo Telegram.
Chia sẻ
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh vừa ký quyết định điều chuyển nguyên trạng trụ sở làm việc tại số 37 Lê Đại Hành (Hà Nội) sang cho Bộ Công an quản lý, sử dụng nhằm sắp xếp lại bộ máy và nâng cao hiệu quả khai thác tài sản công.
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Hà Nội hôm nay 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
Nam Trần (Theo Giáo dục và Thời đại)
