"Tăng trưởng kinh tế mất 5-10 năm, khắc phục môi trường kéo dài cả trăm năm"

Chiều 28/10, Quốc hội tiếp tục nghe và thảo luận tại hội trường về Báo cáo của Đoàn Giám sát và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về kết quả giám sát chuyên đề “việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành”.

Cần thay đổi tư duy, coi “chất thải là tài nguyên”

Góp ý tại phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội Tạ Văn Hạ (đoàn Đà Nẵng) cho rằng, vấn đề lớn nhất và cần thiết nhất là phải thay đổi tư duy trong xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, đó là coi “chất thải là tài nguyên”.

Theo ông, qua giám sát đã nổi lên một vấn đề cốt lõi là cơ chế thực thi pháp luật hiện nay còn nặng về quản lý và xử lý, thiếu vắng những công cụ để khuyến khích, biến rác thải, chất thải thành nguyên liệu, đồng thời cũng thiếu động lực để doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này.

Thực tế tại nhiều quốc gia đã coi rác thải, nước thải, khí thải không phải là gánh nặng mà là một nguồn nguyên liệu quý giá, một cơ hội đầu tư và kinh doanh mới.

"Đây chính là bản chất của kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, gắn liền với mục tiêu phát thải ròng bằng không mà Việt Nam đã cam kết vào năm 2050", ông Hạ nói.

Tuy nhiên, khung pháp lý và chính sách của nước ta hiện chưa tạo được sự hấp dẫn cho nhà đầu tư, trong khi chi phí xử lý chất thải vẫn chủ yếu phụ thuộc vào ngân sách nhà nước.

"Chúng ta phải hết sức quan tâm đến vấn đề này, bởi lẽ, tăng trưởng kinh tế có thể trong một vài nhiệm kỳ, trong 5-10 năm, nhưng việc khắc phục các vấn đề môi trường có thể kéo dài đến cả trăm năm và phải đánh đổi bằng tương lai của cả một thế hệ nếu chúng ta không quan tâm đúng mức", ông Hạ nhấn mạnh

Từ đó, ông cho rằng nếu nhìn nhận chất thải thực sự là một nguồn tài nguyên và tạo ra cơ chế phù hợp, việc bảo vệ môi trường sẽ sớm hoàn thành và bền vững. Doanh nghiệp không chỉ cần tiền mà cần một cơ chế từ nhà nước để thu hút, bảo hộ, giúp họ yên tâm đầu tư công nghệ vào lĩnh vực mới này.

Cũng tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Anh Trí (đoàn Hà Nội) đề nghị cần đẩy nhanh tiến độ đề án trồng một tỷ cây xanh, bởi đến nay mới trồng được 770 triệu cây và cần hoàn thành mục tiêu vào cuối năm 2025.

Đại biểu nhấn mạnh việc trồng cây phải chú trọng chất lượng, cây phải sống và xanh tốt, gắn với sinh kế người dân. Đặc biệt, ông cho rằng "khi trồng cây ở rừng thì nên chú ý cả việc nuôi con vật vào rừng để tăng thêm nguồn lợi".

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Anh Trí cũng chỉ ra một số mục tiêu đang có nguy cơ không đạt được như chương trình chống rác thải nhựa còn khiêm tốn, mục tiêu 100% đô thị loại III trở lên phân loại rác tại nguồn vào năm 2025 gần như không khả thi.

Ông đề xuất các giải pháp cụ thể như cần nghiêm khắc yêu cầu xe chở đất cát, rác thải phải có thùng kín và cao để tránh rơi vãi, gây bụi bẩn; xử lý ô nhiễm nguồn nước ngay tại nguồn; khuyến khích hỏa táng thay cho địa táng.

Đại biểu cũng cho rằng cần tạo điều kiện để tư nhân tham gia sâu hơn vào các hoạt động như thu gom, xử lý rác, trồng và bảo vệ rừng... thông qua các dự án và đấu thầu bình đẳng, bởi ông tin rằng tư nhân sẽ làm hiệu quả hơn.

Đề nghị tăng mức phạt vi phạm bảo vệ môi trường

Đại biểu Đào Chí Nghĩa (đoàn Cần Thơ) nêu thực trạng đáng lo ngại khi chất thải vẫn đang bị xả thẳng ra môi trường mà không qua bất kỳ khâu xử lý nào, hoặc chỉ được xử lý rất sơ sài, chưa đạt quy chuẩn về môi trường.

Theo đại biểu, một số vướng mắc lớn hiện nay là chi phí đầu tư cho xử lý nước thải rất cao, trong khi giá dịch vụ thoát nước, xử lý nước thải vẫn còn thấp. Bên cạnh đó, phần lớn các đô thị hiện nay sử dụng hệ thống nước thải chung giữa nước mưa và nước thải sinh hoạt, khiến việc thu gom, xử lý gặp nhiều khó khăn.

Từ thực tiễn giám sát môi trường tại TP.HCM, đại biểu Đào Chí Nghĩa đề nghị Quốc hội và Chính phủ sớm có giải pháp đồng bộ nhằm khắc phục những bất cập nêu trên.

Đối với Quốc hội, ông kiến nghị xem xét sửa đổi, bổ sung Luật Xử lý vi phạm hành chính theo hướng tăng mức xử phạt trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và vệ sinh môi trường. Đồng thời, cần bổ sung hình thức công bố, thông báo đến nơi cư trú, nơi làm việc, học tập hoặc công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng về việc xử lý vi phạm trong lĩnh vực này.

Đối với Chính phủ, đại biểu đưa ra 6 kiến nghị cụ thể. Trong đó, đáng chú ý, đại biểu đoàn Cần Thơ đề nghị cần ưu tiên nguồn lực đầu tư công để hoàn thiện hệ thống thu gom, cống bao tại các khu vực đô thị cũ, đồng bộ với nhà máy xử lý nước thải.

Đồng thời, có cơ chế thu hút nguồn lực xã hội và áp dụng công cụ kinh tế, trong đó có việc xác định phí bảo vệ môi trường đối với xử lý nước thải.

Ngoài ra, ông kiến nghị sửa đổi, bổ sung Nghị định số 45 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường theo hướng tăng mức phạt và các chế tài bổ sung, bảo đảm tính răn đe, phù hợp với tình hình thực tế.

×