Bình luận
0
Chính sử nước ta, bộ “Khâm định Việt sử thông giám cương mục” do Quốc sử quán triều Nguyễn soạn, nhấn mạnh sự lạm quyền của chúa Trịnh bằng dòng ghi chép: “Tháng 10, mùa đông, Trịnh Sâm tự ý mở thịnh khoa thi Hương, thi Hội”.
Chúa lấn quyền vua
“Thịnh khoa” tức là ân khoa, là khoa thi được đặc cách mở riêng để chọn hiền tài theo ý nhà vua. Theo chế độ thi cử thời phong kiến, các khoa thi Hương, thi Hội đã có từng năm nhất định, nhưng năm nào vua chúa có sự vui mừng gì đó, thì gia ân mở thêm một khoa gọi là ân khoa. Trước đó, chúa Trịnh định mở ân khoa, nhưng chưa quả quyết cử hành, đến năm đó chúa Trịnh Sâm tự mở khoa thi gọi là “thịnh khoa”. Chú thích của các sử gia triều Nguyễn có ý chê trách việc chúa Trịnh Sâm có ý xâm lấn cả ân điển về thi cử của vua nhà Lê.
Sách “Cương mục” viết chi tiết về khoa thi này: “Sâm tự nhận công đức ngày càng lừng lẫy, hạ lệnh mở thịnh khoa thi Hương, thi Hội; thi Hương vào tháng 10, thi Hội vào tháng 11”.
Còn văn khắc trên tấm bia đề danh tiến sĩ khoa Kỷ Hợi niên hiệu Cảnh Hưng năm thứ 40 đời vua Lê Hiển Tông (1779) tại Văn Miếu, (Hà Nội) mô tả chi tiết: “Năm Kỷ Hợi, Hoàng đế ở ngôi chẵn 40 năm, long thể an khang vui mạnh, hằng chính đạo thường. Thực nhờ Đại nguyên soái Thống quốc chính Thượng sư Tĩnh vương (Trịnh Sâm) sửa sang trị giáo, đào tạo nhân tài. Mùa đông năm ấy, đặc biệt mở khoa thi Hội cho các cống sĩ trong nước tại lầu Ngũ Long”.
Phụ trách trường thi là Quốc cữu Đề đốc Viêm Quận công Nguyễn Trọng Viêm làm Đề điệu (tức Chánh chủ khảo), Nhập thị hành Tham tụng Hình bộ, Tả Thị lang Thư lại bộ, Hữu Thị lang kiêm Quốc tử giám Tư nghiệp Tứ Xuyên hầu Phan Trọng Phiên làm Tri Cống cử. Các quan Thiêm sai Phủ liêu Tri Công phiên Hàn lâm viện Thị giảng Nguyễn Duy Hoành, Thiêm sai Phủ liêu Tri Hộ phiên Hàn lâm viện Hiệu lý Dương Trọng Khiêm làm Giám thí.
Khoa thi lấy trúng cách tứ trường là bọn Phạm Nguyễn Du gồm 15 người tất cả.
Mùa xuân năm sau, năm Canh Tý (1780) mới diễn ra kỳ Điện thí, tức thi Đình. Chúa Trịnh tới phủ đường đích thân ra đề thi văn sách. Chúa sai Nhập thị hành Tham tụng Binh bộ Tả Thị lang Thư Lại bộ, Tả Thị lang kiêm Quốc tử giám Tế tửu Liên Khê hầu Vũ Miên giữ quyển, bề tôi là Phiên duyệt quyển.
Kết quả, chúa cho hai người Lê Huy Trâm, Phạm Nguyễn Du đỗ Tiến sĩ xuất thân, bọn Phạm Quý Thích 13 người đỗ đồng tiến sĩ xuất thân, cao thấp khác nhau. Sau đó, chúa Trịnh sai Bộ Công khắc đá đề tên dựng tại nhà Thái học ở Văn Miếu.
Theo chế độ cũ, về việc thi đình, nhà vua thân hành ra sách văn thi cống sĩ ở sân rồng, người nào trúng cách thì cho truyền lô báo tên và yết tên vào bảng vàng. Khoa này, Trịnh Sâm cho người trúng cách cũng theo chế độ cũ, trước hết vào thi đình, nhưng văn bài không đưa nhà vua phê duyệt. Đến hôm sau, lại hạ lệnh đến thi ở Phủ chúa, rồi căn cứ vào bài đối sách tại phủ đường để định sự đỗ cao, đỗ thấp.
Người ấn hành Truyện Kiều
Đỗ đầu kỳ thi này là Lê Huy Trâm và Phạm Nguyễn Du đạt danh vị Đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân (sau gọi là Hoàng
| Khi Chúa Trịnh Sâm cử tướng Hoàng Ngũ Phúc mang quân vào đánh chúa Nguyễn ở Nam Hà, chiếm được vùng Thuận Hóa năm 1774, Phạm Nguyễn Du nhận lệnh vào giúp việc cho viên tướng này. |
giáp). Ông Lê Huy Trâm quê ở xã Bối Khê huyện Thanh Oai phủ Ứng Thiên trấn Sơn Nam (nay là Hà Nội), khi đi thi là nho sinh trúng thức, đỗ năm 38 tuổi.
Thời Lê, ông làm quan Hàn lâm viện Thị độc. Sau thời Tây Sơn, đến thời Nguyễn, ông lại ra làm quan, được bổ chức Học sĩ và Đốc đồng xứ Kinh Bắc.
Phạm Nguyễn Du (1740 - 1786) quê ở xã Đặng Điền huyện Chân Phúc phủ Đức Quang (nay là huyện Nghi Lộc), Nghệ An. Trong khoa thi Hương năm 1773, ông từng đỗ Đầu xứ, được bổ Văn chức, đỗ kỳ thi Tứ trọng, các bài thi do vua ra bài đều đỗ đầu, được vào hầu giảng hàng ngày, từng được bổ các chức Huyện Tự viên lang, Thiêm phó tiến triều, Cai đạo, Thiêm sai Tri Hình phiên, Hàn lâm viện Hiệu thảo, kiêm Quốc sử Toản tu.
Năm 1779, trong kỳ thịnh khoa này, ông thi đỗ lúc đã 40 tuổi. Ở trường hai, trường bốn và ứng chế ông đều đỗ đầu.
Theo sách “Lịch triều tạp kỷ”, Phạm Nguyễn Du lấy chị ruột của Quận Bằng Nguyễn Hữu Chỉnh, nhân vật khuấy đảo lịch sử nước nhà trong giai đoạn cuối triều Lê mạt, đầu triều Tây Sơn. Khi quân Tây Sơn ra Bắc lần đầu năm 1786, ông lánh vào rừng rồi mất cùng năm đó, lúc 47 tuổi, được đưa về gần nhà mai táng. Ông từng tham gia biên soạn bộ “Đại Việt sử ký tục biên” và có nhiều tác phẩm văn thơ như “Đoạn trường lục” (thơ khóc vợ), “Nam hành ký đắc tập”, “Độc sử si tập”. Ông được công nhận là danh nhân của tỉnh Nghệ An.
Phạm Quý Thích (1759-1825) là người xã Lương Đường, huyện Đường An (nay là huyện Bình Giang tỉnh Hải
| Chính Phạm Quý Thích là người đã lo ấn hành quyển Truyện Kiều để nhân dân được thưởng thức. Ông mất năm 1825, thọ 65 tuổi. Ở quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh hiện có con đường mang tên ông. |
Dương), trú quán ở phường Báo Thiên huyện Thọ Xương (nay thuộc quận Hoàn Kiếm, Hà Nội). Thời Lê, ông làm quan Thiêm sai Tri Công phiên, Đông các Hiệu thư. Thời Tây Sơn, ông đi ở ẩn. Thời Gia Long, ông được bổ chức Thị trung học sĩ, rồi được bổ Đốc học phủ Hoài Đức, tước Thích An hầu. Sau ông cáo quan về quê nghỉ.
Năm Minh Mạng thứ 2 (1821), nhà vua có chỉ tuyên triệu Phạm Quý Thích vào kinh đô Phú Xuân, nhưng ông đang ốm nên từ chối. Sau đó, ông chuyên việc dạy học ở quê nhà, học trò của ông rất đông, trong đó có các trí thức tên tuổi như Nguyễn Văn Lý, Nguyễn Văn Siêu, Bà Huyện Thanh Quan Nguyễn Thị Hinh, Vũ Tông Phan, Nguyễn Văn Lữ, Chu Doãn Trí, Phạm Hội...
Phạm Quý Thích để lại nhiều tác phẩm văn thơ như “Thảo Đường thi nguyên tập”, “Lập Trai văn tập”, “Thiên Nam long thủ liệt truyện” (Liệt truyện những người đỗ Trạng nguyên của nước Nam), “Chu Dịch vấn đáp toát yếu”.
Ông là bạn thân của danh sĩ Nguyễn Du và là người đầu tiên đem Truyện Kiều ra bình phẩm với học trò, làm bài thơ “Đoạn trường tân thanh đề từ” (thường gọi là Tổng vịnh Truyện Kiều), với những câu thơ xuất sắc, đánh giá cao tác phẩm này là “Nhất phiến tài tình thiên cổ luỵ/Tân Thanh đáo để vị thuỳ thương”, dịch nghĩa là: “Vì một mảnh tài tình mà ngàn năm còn luỵ/Tác phẩm Tân Thanh này vì ai mà thương cảm đau lòng”.
Chính Phạm Quý Thích là người đã lo ấn hành quyển Truyện Kiều để nhân dân được thưởng thức. Ông mất năm 1825, thọ 65 tuổi. Ở quận Tân Phú, TP.HCM hiện có con đường mang tên ông.
Các tiến sĩ khác của kỳ thi này đều được bổ nhiệm vào các chức quan văn trung cao cấp, như Nguyễn Đường, từng làm Phó sứ sang nhà Thanh, Trung Quốc, hay Phan Huy Bá, là cháu gọi danh sĩ Phan Huy Ích là chú, từng giữ chức Đốc đồng Sơn Tây, Thiêm sai Tri Công phiên...
Dân Việt gửi đến bạn 16 lời chúc Valentine 2026 hay, phù hợp với nhiều giai đoạn tình cảm – từ mới yêu đến đã bên nhau nhiều năm.
Chia sẻ
Khi vua Lê Thái Tông lớn, đã có hiểu biết phán đoán, Lê Sát vẫn còn tham quyền cố vị, nhiều lúc muốn lấn át cả vua cho nên vua càng chán ghét ông, muốn loại trừ ông để tự mình thâu tóm quyền hành. Sự ghét bỏ của vua Thái Tông đối với Lê Sát càng ngày càng rõ, rất tiếc là Lê Sát nhận biết điều này quá chậm.
Chia sẻ
Trong đêm 13/2 (tức 26 tháng Chạp), hàng nghìn người đã đổ về nhiều khu chợ, tuyến phố thời trang ở Hà Nội mua sắm quần áo Tết. Tại chợ Phùng Khoang, Hà Nội do lượng người quá đông, có lúc nơi đây xảy ra tình trạng ùn tắc kéo dài.
Chia sẻ
Chu Thế Tông Quách Uy được các sử gia Trung Quốc đánh giá là vị hoàng đế xuất sắc nhất thời Ngũ Đại Thập Quốc, thậm chí có người cho rằng nếu ông không mất sớm, việc thống nhất Trung Quốc có thể đã diễn ra sớm hơn và không cần đến sự xuất hiện của nhà Tống.
Chia sẻ
Trợ lý Ngoại trưởng Michael DeSombre khẳng định, Hoa Kỳ coi trọng quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với Việt Nam, ủng hộ Việt Nam mạnh, độc lập và thịnh vượng; mong muốn tăng cường hợp tác với Việt Nam ở tầm chiến lược cả trong quan hệ song phương và các vấn đề quốc tế, khu vực.
Chia sẻ
Trong không gian sang trọng tại Lotte Hanoi Sky – tầng cao nhất của Lotte Center Hà Nội, sự kiện “Blue Dream Above 65” đã mang đến một đêm hội tụ giữa thời trang, nghệ thuật và tư duy kinh doanh hiện đại. Tiền đạo Nguyễn Văn Toàn là một trong những khách mời gây chú ý khi xuất hiện và bày tỏ sự thích thú với các bộ sưu tập được trình diễn.
Chia sẻ
“Không để hàng hóa kém chất lượng thâm nhập vào đời sống. Tuyên chiến với hàng nhái, hàng giả”, Thủ tướng nhấn mạnh tại phiên bế mạc Hội chợ Mùa Xuân năm 2026 tại Hà Nội.
Chia sẻ
Một chiến dịch quân sự quy mô lớn liên quan đến Odessa có thể diễn ra trong năm 2026, theo nhận định của chuyên gia quân sự Nga Alexander Artamonov. Ông cho rằng đã xuất hiện những dấu hiệu cho thấy kịch bản này và các đánh giá tương tự cũng đã xuất hiện trong giới phân tích phương Tây.
Chia sẻ
Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Ninh Bình vừa ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với một chủ cơ sở sản xuất giò chả trên địa bàn vì hành vi sử dụng hàn the trong chế biến thực phẩm.
Chia sẻ
Nhiều người dân sống ở khu vực đường Tôn Đức Thắng, TP. Hải Phòng kinh hoàng khi 5 nắp hố ga bất ngờ nổ bung lên mặt vỉa hè.
Chia sẻ
Xuân mới đang về với rẻo cao Tủa Thàng (Điện Biên) cái lạnh cắt da và sương muối như tan chảy trước hơi ấm của tình người. Vượt qua hàng nghìn cây số từ TP Hồ Chí Minh, những món quà thiết thực của doanh nhân Xà Thụy Hà Vy và nhóm bạn, qua cầu nối tin cậy Báo Nông thôn Ngày nay/điện tử Dân Việt/điện tử Trang Trại Việt đã kịp thời đến tay các em học sinh. Đó không chỉ là vật chất giúp bữa cơm bán trú thêm tròn vị, mà còn là ngọn lửa niềm tin, sưởi ấm hành trình nhọc nhằn tìm con chữ giữa đại ngàn.
Chia sẻ
Đông Á Thanh Hoá được tập đoàn tỷ đô "giải cứu”?; 3 cầu thủ M.U sắp trở lại ĐT Anh; sao trẻ HAGL sánh ngang thành tích với Tiến Linh; Cầu thủ M.U thất vọng với phát biểu của Sir Jim Ratcliffe; Ronaldo “mất” 5 bàn thắng sau 3 trận “đình công”.
Chia sẻ
Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách pháp luật về phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ và sử dụng nguồn tiền từ phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Trong đó, phát hiện hàng loạt doanh nghiệp lớn sử dụng tiền trái phiếu trái quy định.
Chia sẻ
Ngày 13/2 (26 Tết), xe khách 50 chỗ bất ngờ bốc cháy tại khu vực ngã tư Quốc lộ 14B và cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi, song lực lượng Cảnh sát giao thông Công an TP Đà Nẵng đã kịp thời khống chế đám cháy, di tản an toàn 39 hành khách, không để xảy ra thiệt hại về người.
Chia sẻ
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Ninh Bình vừa ra quyết định khởi tố bị can đối với Đỗ Việt Linh ở Ninh Bình về hành vi đổ trái phép hơn 113 tấn chất thải rắn ra môi trường.
Chia sẻ
Tổng Thư ký NATO hôm thứ Sáu cho biết Nga đang phải hứng chịu “tổn thất khủng khiếp” trong cuộc chiến tại Ukraine, đồng thời kêu gọi không sa vào các luận điệu mô tả Moscow như một “con gấu hùng mạnh”.
Chia sẻ
Dấu tích lăng mộ Trần Anh Tông, hay còn gọi là Thái lăng, nằm trên một đỉnh đồi thấp có tên là Trán Quỷ (phường Đông Triều, Quảng Ninh).
Chia sẻ
Những chiếc lì xì đỏ, lời chúc mừng năm mới là sự khích lệ để các em học sinh Trường Marie Curie bước vào năm mới với tâm thế hứng khởi, tự tin và quyết tâm chinh phục những mục tiêu phía trước.
Chia sẻ
Ngày làm việc cuối cùng trước kỳ nghỉ Tết kéo dài 9 ngày, cuộc "hành quân" về quê ăn Tết chính thức bắt đầu. Ghi nhận tại các tuyến đường cửa ngõ, dòng người và phương tiện đổ về quê ăn Tết tăng đột biến khiến giao thông "căng thẳng".
Chia sẻ
Ngày 13/2 (25 tháng Chạp), hàng nghìn người đã có mặt tại sảnh, hành lang sân bay Đà Nẵng để đón người thân từ nước ngoài về quê ăn Tết. Công an cửa khẩu CHKQT Đà Nẵng đã tăng cường triển khai đồng bộ các biện pháp chuyên môn nhằm đảm bảo an ninh, trật tự.
Chia sẻ
Nhân dịp chuẩn bị đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Nguyễn Mạnh Hùng đã gửi thư tới "phụ huynh" của các cán bộ, công chức, viên chức, người lao động.
Chia sẻ
Ngoại trưởng Ba Lan Radosław Sikorski phàn nàn rằng các nước châu Âu không tham gia vào các cuộc đàm phán giữa Nga và Mỹ về Ukraine, mặc dù đã cung cấp viện trợ tài chính cho Kiev.
Chia sẻ
Ban Bí thư yêu cầu thực hiện nghiêm kỷ luật, kỷ cương hành chính, kỷ luật đảng, với tinh thần "ăn Tết gọn, làm việc sớm, vào việc ngay", không để thời gian nghỉ Tết ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các nhiệm vụ.
Chia sẻ
Chiều tối 13/2, ngày làm việc cuối cùng trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, lượng người và phương tiện rời Hà Nội về quê nghỉ Tết tăng mạnh khiến nhiều tuyến đường cửa ngõ Thủ đô rơi vào tình trạng ùn tắc kéo dài. Dòng xe ken đặc tại các trục hướng ra ngoại thành Hà Nội.
Chia sẻ
Ngày làm việc cuối cùng trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán 2026, sân bay Tân Sơn Nhất bước vào cao điểm khai thác khi lượng hành khách rời TP.HCM về quê tăng mạnh. Khu vực nhà ga quốc nội đông kín người làm thủ tục khi tổng lượng chuyến bay và hành khách trong ngày dự kiến vượt 1.000 chuyến và gần 165.000 lượt khách.
Chia sẻ
Theo tử vi ngày mai, trước Tết Nguyên đán, 4 con giáp sẽ hoàn toàn rũ bỏ những khó khăn, vất vả trong quá khứ, mở ra một hành trình mới suôn sẻ.
Chia sẻ
Năm 1946, người trí thức Trần Đại Nghĩa, sau cuộc gặp với Bác Hồ ở Pháp đã quyết định theo Bác về nước chiến đấu. Ông trở thành Cục trưởng đầu tiên của Cục quân giới và được mệnh danh là “Ông vua vũ khí” của Việt Nam.
Chia sẻ
Nhà sản xuất – đạo diễn Thu Trang mới đây đã có những chia sẻ về hành trình thực hiện bộ phim "Ai thương ai mến" sau khi tác phẩm chính thức rời rạp.
Chia sẻ
Dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, các đơn vị thuộc TKV bố trí hơn 300 chuyến xe, đưa gần 12.000 người lao động cùng người thân về quê đón Tết.
Chia sẻ
AFC đổ lỗi cho Việt Nam vụ bê bối nhập tịch của ĐT Malaysia? Nottingham Forest chốt xong HLV mới; Indonesia lỡ hẹn ASIAD 2026 dù đã gửi danh sách; HLV Tuchel "mở cửa" cho 3 ngôi sao M.U trở lại ĐT Anh; Trao áo đấu, Quế Ngọc Hải gửi thông điệp World Cup cho Nguyễn Đình Bắc.
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Hà Nội hôm nay 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
Lê Tiên Long
