Tiết kiệm 180.000 tỷ đồng ngân sách: Cần mạnh tay cắt giảm mua sắm công, hội họp và chi tiêu hình thức

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng vừa có chỉ đạo yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thực hiện tiết kiệm 10% chi thường xuyên trong năm 2026, tương đương khoảng 170.000 - 180.000 tỷ đồng, để tập trung cho các nhiệm vụ cấp bách khác. Các khoản cần tiết kiệm bao gồm chi mua sắm công, tổ chức hội thảo, hội nghị, công tác phí, điện, nước, xăng dầu...

Thông tin này nhận được phản hồi tích cực từ nhiều đại biểu, cử tri trên cả nước. Trong đó, nhiều ý kiến đề nghị các địa phương nên tập trung đầu tư cho lĩnh vực an sinh xã hội, đồng thời tiết kiệm tối đa việc tổ chức các sự kiện, hội thảo không cần thiết.

Càng tiết kiệm chi ngân sách, càng có thêm nguồn lực cho an sinh xã hội và đầu tư phát triển

PGS.TS, đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn cho hay, trong nhiều năm qua, hệ thống pháp luật, quy trình dự toán, thanh tra, kiểm toán, đấu thầu, mua sắm công của Việt Nam ngày càng chặt chẽ hơn. Nhiều cơ quan, đơn vị đã có ý thức hơn trong việc sử dụng ngân sách, nhất là trong bối cảnh nguồn lực đất nước còn hạn hẹp và yêu cầu phát triển ngày càng lớn.

Tuy nhiên, theo ông, nếu nói việc mua sắm công, tổ chức hội nghị, hội thảo ở mọi nơi đều đã thực sự tiết kiệm, thực chất, không còn dư địa chống lãng phí nữa thì có lẽ chưa thật sự sát với thực tiễn. Thực tế cho thấy vẫn còn không ít biểu hiện hình thức, dàn trải, làm cho đủ quy trình hơn là hướng đến hiệu quả thực chất.

Có những cuộc họp hoàn toàn có thể rút gọn về thời lượng, giảm số lượng thành phần, hoặc chuyển sang hình thức trực tuyến nhưng vẫn tổ chức theo lối cũ. Có những hội thảo nội dung chưa thật sự mới, giá trị tham mưu chưa cao, nhưng chi phí cho hậu cần, đi lại, lưu trú, tài liệu, khánh tiết lại không nhỏ. Trong mua sắm công cũng vậy, có nơi vẫn còn tâm lý “chi cho hết dự toán”, mua sắm theo quán tính hành chính, chưa thật sự xuất phát từ nhu cầu công vụ thiết yếu và hiệu quả sử dụng lâu dài.

Bởi vậy, ông cho rằng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng về việc các bộ, ngành, địa phương phải thực hành tiết kiệm mạnh hơn trong mua sắm, hội nghị, hội thảo, đi lại và các khoản chi thường xuyên là rất trúng, rất đúng với yêu cầu hiện nay.

“Nói cách khác, vấn đề không chỉ là có lãng phí hay không, mà là chúng ta có dám nhìn thẳng vào những "khoảng mờ" trong quản trị chi tiêu công hay không. Tiết kiệm hôm nay không phải là cắt xén máy móc, mà là chấn chỉnh lại tư duy dùng ngân sách, mỗi đồng chi ra phải tạo ra giá trị công rõ ràng, đo đếm được và phục vụ đúng lợi ích của nhân dân”, ông Sơn bày tỏ.

Ông cũng cho rằng, việc tiết kiệm, nhất là trong đầu tư mua sắm công, tổ chức hội nghị, hội thảo trong bối cảnh hiện nay là rất cần thiết, rất đúng thời điểm và mang ý nghĩa như một thông điệp điều hành lớn.

Khi đất nước đang phải dồn nguồn lực cho những nhiệm vụ trọng yếu, cấp bách hơn như an sinh xã hội, đầu tư phát triển, quốc phòng, an ninh, chuyển đổi số, khoa học - công nghệ, y tế, giáo dục…, thì việc siết lại những khoản chi có thể tiết giảm ngay trong bộ máy là một lựa chọn đúng đắn và có trách nhiệm.

Điều đáng chú ý là tinh thần tiết kiệm lần này không phải để tạo ra tâm lý co cụm, càng không phải để làm chậm hoạt động của bộ máy, mà để tái cơ cấu lại ưu tiên chi tiêu. Nếu cùng một công việc mà chúng ta có thể làm gọn hơn, thông minh hơn, số hóa hơn, trực tuyến hơn, minh bạch hơn và rẻ hơn, thì đó chính là năng lực quản trị hiện đại.

“Tiết kiệm trong hội nghị, hội thảo, công tác phí, điện nước, xăng dầu hay mua sắm công không làm đất nước yếu đi; ngược lại, nó cho thấy Nhà nước đang quản trị nguồn lực chặt chẽ hơn, kỷ luật hơn và dành phần tốt nhất cho những nơi thực sự cần”, ông Sơn chia sẻ.

Chỉ đạo tiết kiệm 10% chi trong năm 2026, với quy mô được nêu vào khoảng 170.000 - 180.000 tỷ đồng, nếu được thực hiện nghiêm túc, sẽ không chỉ có giá trị về con số ngân sách mà còn có tác động rất lớn về mặt nêu gương.

Khi Chính phủ yêu cầu tiết kiệm từ chính bộ máy công quyền, thông điệp gửi ra xã hội là rất rõ: trong giai đoạn phát triển mới, không thể nói nhiều về hiệu quả mà lại dễ dãi với lãng phí. Tinh thần này cũng nhất quán với yêu cầu tăng cường tiết kiệm chi ngân sách nhà nước mà Chính phủ đã nhấn mạnh trong nhiều văn bản, trong đó có Chỉ thị 01/CT-TTg năm 2024 về tăng cường tiết kiệm chi ngân sách nhà nước.

Cần sớm hình thành “văn hóa tiết kiệm” trong quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước

Ông Sơn cũng cho rằng, điều quan trọng tiếp theo là phải chuyển từ “phong trào tiết kiệm” sang “văn hóa tiết kiệm”. Tức là không chỉ giảm vài khoản chi trong ngắn hạn, mà phải hình thành thói quen hành chính mới: họp ít hơn nhưng chất lượng hơn, đi công tác ít hơn nhưng hiệu quả hơn, mua sắm ít hơn nhưng dùng bền hơn, chi tiêu ít hình thức hơn nhưng tạo ra nhiều giá trị công hơn. Khi đó, tiết kiệm mới thật sự trở thành một nền nếp quản trị quốc gia.

Đồng quan điểm, đại biểu Phạm Văn Hòa, Ủy viên Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, cũng cho rằng cần phân biệt rất rạch ròi giữa tiết kiệm để nâng cao hiệu quả và cắt giảm vào những lĩnh vực thiết yếu của con người.

Việc đầu tư cho an sinh xã hội, lĩnh vực văn hóa, y tế là hết sức cần thiết. Y tế và giáo dục là hai lĩnh vực không thể nhìn bằng tư duy cơ học rằng chỗ nào có ngân sách lớn thì chỗ đó phải cắt mạnh. Đó là hai trụ cột của phát triển bền vững, là đầu tư cho con người, cho chất lượng dân số, cho năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.

“Bởi vậy, đối với các lĩnh vực này cần phải đầu tư mạnh mẽ hơn. Còn tiết kiệm có thể tập trung vào việc giảm các cuộc hội thảo, đi học tập ở nước ngoài sử dụng ngân sách nhà nước không hiệu quả. Các cuộc họp có thể chuyển sang hình thức trực tuyến. Việc tổ chức các lễ kỷ niệm, đón nhận danh hiệu hoành tráng, rình rang cũng có thể giảm bớt, lược bỏ”, ông Hòa chia sẻ.

Theo ông, tinh thần mà báo cáo của Chính phủ trình Quốc hội nêu ra rất rõ là triệt để tiết kiệm chi, nhất là chi thường xuyên, để dành nguồn lực cho an sinh xã hội, đầu tư phát triển và các nhiệm vụ trọng yếu, cấp bách. Cách hiểu đúng của chỉ đạo này là tiết kiệm ở những khoản có thể co lại để những lĩnh vực thiết yếu được tăng sức chống chịu và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Cử tri Nguyễn Văn Quang (phường Hà Đông, Hà Nội) cho hay, ông cũng như nhiều cử tri mong muốn việc mua sắm phải dựa trên nhu cầu thực tế, tránh tình trạng thiết bị mua về nhưng không sử dụng hết công suất hoặc đắp chiếu, gây lãng phí lớn hơn cả số tiền tiết kiệm được.

“Tôi cho rằng cần hạn chế tối đa các đoàn đi công tác nước ngoài bằng ngân sách nếu không chứng minh được hiệu quả rõ rệt sau chuyến đi. Việc đi lại giữa các địa phương của cán bộ cũng cần tối ưu hóa, ưu tiên xử lý công việc qua môi trường số, họp trực tuyến”, ông chia sẻ.

Đây là những khoản chi có thể cắt giảm mà không ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi thiết yếu của người dân, nhưng lại chiếm tỷ trọng đáng kể trong chi thường xuyên. Việc tiết giảm hợp lý sẽ góp phần tạo nguồn lực cho các nhiệm vụ quan trọng hơn.

Luật sư Vũ Anh Tuấn, Văn phòng Luật sư Trung Hòa (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), nêu quan điểm: chủ trương trên thể hiện rõ định hướng tái cơ cấu chi ngân sách theo hướng hiệu quả, thực chất, khắc phục tình trạng chi tiêu dàn trải, hình thức.

Việc siết chặt kỷ luật tài chính còn góp phần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong quản lý và sử dụng ngân sách, từ đó hạn chế thất thoát, lãng phí. Ngoài ra, việc tăng cường tiết kiệm chi tiêu công trong giai đoạn hiện nay là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải gắn với các giải pháp cụ thể như rà soát lại toàn bộ danh mục chi thường xuyên, cắt giảm các khoản chi mang tính hình thức, đồng thời siết chặt kỷ luật ngân sách và trách nhiệm người đứng đầu.

Theo luật sư Vũ Anh Tuấn, cần nhìn nhận vấn đề này một cách toàn diện và thận trọng. Y tế và giáo dục là các lĩnh vực thiết yếu, liên quan trực tiếp đến an sinh xã hội và chất lượng nguồn nhân lực, vì vậy không nên thực hiện cắt giảm chi tiêu một cách cơ học hoặc đồng loạt.

Có thể nói, tiết kiệm là yêu cầu chung đối với mọi lĩnh vực, nhưng đối với y tế, giáo dục thì cần tiết kiệm đi đôi với bảo đảm và nâng cao chất lượng dịch vụ; thậm chí trong nhiều trường hợp còn cần tăng đầu tư có trọng điểm.

“Việc tiết kiệm chi tiêu công theo chỉ đạo của Chính phủ không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là yêu cầu lâu dài nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Điều quan trọng không phải là cắt giảm đơn thuần, mà là chi tiêu đúng mục tiêu, đúng nhu cầu và đạt hiệu quả cao nhất, qua đó vừa chống lãng phí, vừa tạo động lực cho phát triển bền vững”, luật sư Anh Tuấn nói thêm.

×