Trồng cà phê Arabica ở Sơn La là trồng kiểu gì mà bán ra "chợ toàn cầu", tới 20 quốc gia?

Sơn La được biết đến là thủ phủ cà phê Arabica lớn nhất cả nước, nhưng trong nhiều năm dài, người nông dân nơi đây luôn quẩn quanh với nỗi lo “được mùa rớt giá”.

Điệp khúc bán quả tươi cho thương lái với giá rẻ mạt đã thôi thúc ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) cà phê Bích Thao Sơn La, phường Chiềng Cơi, tỉnh Sơn La tìm một lối đi khác: Con đường của chất lượng và công nghệ.

Đổi mới quy trình sản xuất, đánh thức hương vị cà phê Arabica

Vốn không phải là "con nhà nòi" nông nghiệp, ông Nguyễn Xuân Thao có nhiều năm gắn bó với nghề cơ khí. Tuy nhiên, chính cái nhìn của một người làm kỹ thuật đã giúp ông nhận ra lỗ hổng lớn của cà phê địa phương: Thu hoạch đại trà, sơ chế thủ công và phụ thuộc hoàn toàn vào giá nguyên liệu thế giới.

Giai đoạn 2014-2015, khi giá cà phê xuống thấp kỷ lục, ông Thao quyết định bắt tay vào thay đổi quy trình sản xuất của gia đình và vận động những hộ xung quanh cùng làm.

Năm 2017, HTX cà phê Bích Thao Sơn La được thành lập với 11 thành viên ban đầu, canh tác trên diện tích 50 ha. Thay vì chạy theo sản lượng như trước, ông Thao yêu cầu các thành viên chuyển hướng sang canh tác hữu cơ, áp dụng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn VietGAP và UTZ. Ông xác định, muốn ra thế giới, hạt cà phê phải sạch từ gốc.

Tận dụng kiến thức cơ khí, ông Thao trực tiếp tham gia thiết kế, cải tiến các loại máy móc để xây dựng dây chuyền chế biến khép kín. Bước ngoặt lớn nhất là vào năm 2021, HTX đầu tư nhà máy chế biến hiện đại công suất 20 tấn nhân/ngày. Hệ thống này trang bị máy phân loại, bắn màu công nghệ cao của châu Âu và Mỹ, giúp loại bỏ hoàn toàn tạp chất và những hạt kém chất lượng.

Đặc biệt, HTX đã tiên phong áp dụng các phương pháp chế biến chuyên sâu như lên men yếm khí và phơi tự nhiên kéo dài trên giàn lưới.

Cách làm này không chỉ giữ trọn hương vị đặc trưng của vùng núi cao mà còn tạo ra những dòng cà phê đặc sản có giá trị kinh tế cao gấp nhiều lần so với cà phê thương phẩm thông thường. Việc tập trung vào giống Arabica Bourbon chất lượng cao cũng giúp sản phẩm của HTX có chỗ đứng vững chắc trên thị trường quốc tế.

Xây dựng chuỗi liên kết, đưa thương hiệu cà phê vươn tầm thế giới

Hiệu quả từ mô hình của ông Thao nhanh chóng lan tỏa. Từ 11 hộ ban đầu, đến nay số hộ liên kết sản xuất với HTX đã lên tới hơn 1.000 hộ. Để đảm bảo chất lượng đồng nhất, HTX thường xuyên phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật. Người dân được hướng dẫn tỉ mỉ từ cách bón phân hữu cơ, kỹ thuật cắt tỉa cành đến việc chỉ hái những quả cà phê chín mọng.

Sự thay đổi lớn nhất chính là tư duy sản xuất của bà con. Thay vì sản xuất manh mún, mạnh ai nấy làm, người trồng cà phê tại đây đã hiểu được giá trị của sự liên kết. Khi tham gia chuỗi giá trị của HTX, sản phẩm đầu ra của bà con được bao tiêu với giá ổn định, không còn cảnh bị thương lái ép giá mỗi khi vào chính vụ.

Bên cạnh việc nâng cao chất lượng, HTX cà phê Bích Thao Sơn La còn là điểm sáng trong việc áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp. Toàn bộ phụ phẩm trong quá trình chế biến như vỏ cà phê, bã cà phê đều được tận dụng, ủ men sinh học để làm phân bón hữu cơ trả lại cho vườn cây.

Cách làm này không chỉ giúp tiết giảm đáng kể chi phí phân bón hóa học mà còn cải tạo độ phì nhiêu cho đất, bảo vệ nguồn nước và sức khỏe của chính người lao động. Đây là yếu tố quan trọng để HTX hướng tới sản xuất giảm phát thải và phát triển bền vững.

Hiện nay, khoảng 97% sản lượng cà phê đặc sản của HTX được xuất khẩu sang hơn 20 quốc gia. Sản phẩm cà phê Bích Thao không chỉ đạt chứng nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia mà còn là một trong những đơn vị đầu tiên được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý "Cà phê Sơn La".

Chia sẻ về dự định sắp tới, ông Nguyễn Xuân Thao cho biết: "HTX sẽ tiếp tục mở rộng diện tích cà phê chất lượng cao, hướng tới sản xuất giảm phát thải, ổn định đầu ra và giá trị xuất khẩu.

Với tôi, đưa hạt cà phê vươn xa không chỉ là bài toán kinh tế của HTX, mà còn là trách nhiệm khẳng định vị thế của nông sản Việt Nam trên bản đồ cà phê thế giới".

×