Trồng mắc ca xen canh ở Yên Bái, nay là Lào Cai, dân mở nhanh cánh cửa kiểu làm giàu kép trên các đồi chè

Từ nhiều năm nay, cây chè đã trở thành hơi thở của xã Liên Sơn, tỉnh Lào Cai (thuộc thị trấn nông trường Liên Sơn, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái trước đây) với diện tích tập trung lên đến hàng trăm héc-ta.

Tuy nhiên, thực trạng thiếu nhà máy chế biến tại chỗ sau khi Nhà máy chè Liên Sơn đóng cửa đã khiến bà con rơi vào cảnh bị thương lái ép giá.

Những người tiên phong trồngmắc ca ở Lào Cai lên sườn đồi dốc

Tại các vùng trọng điểm chè của tỉnh Lào Cai, hình ảnh những đồi chè xanh mướt ngút ngàn đã trở thành biểu tượng của sự no ấm suốt gần nửa thế kỷ qua. Tuy nhiên, trước những biến động thất thường của thị trường cây chè đôi khi rơi vào cảnh "được mùa mất giá".

Trước thực trạng đó, việc đưa cây mắc ca ở Lào Cai vào trồng xen canh chè đã được đưa vào thử nghiệm ở xã Liên Sơn như một “cứu cánh” đầy triển vọng, tạo ra hệ sinh thái "tầng trên, tầng dưới" độc đáo.

Ông Trần Quang Chất, một người gắn bó lâu năm với vùng đất Liên Sơn, tỉnh Lào Cai hiện là Trưởng thôn 1 – nơi chiếm hơn 50% diện tích mắc ca của toàn xã khẳng định đây là một quyết định mang tính chiến lược của lãnh đạo huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái cũ.

“Cây mắc ca rất phù hợp với thổ nhưỡng khu vực này, chịu hạn tốt và đặc biệt là không hề tranh chấp diện tích với chè.

Tán cây vươn cao giúp che chắn ánh nắng gắt vào buổi chiều, đồng thời tạo bóng mát cho bà con khi thu hoạch chè. Đây chính là chiến lược 'làm giàu kép' mà chúng tôi hằng mong đợi”. ông Chất chia sẻ.

Bà con nông dân vùng Liên Sơn vốn đã có hàng chục năm trồng chè, việc thay đổi tập quán canh tác của bà con vốn không phải chuyện ngày một ngày hai.

Khi nhắc đến hành trình đưa cây mắc ca ở Lào Cai bén rễ các đồi chè, người dân nơi đây vẫn thường kể về câu chuyện của bà Lê Thị Chuất, một công nhân làm chè về hưu, hiện sống tại tại thôn 1, xã Liên Sơn.

Bà Chuất nhớ lại cách đây 4 năm khi mới đưa cây mắc ca về vườn, bà đã vấp phải không ít sự hoài nghi, thậm chí là phản đối từ cộng đồng.

Nhiều người lo sợ cây mắc ca sẽ vướng víu khi chăm bón cũng như thu hoạch chè, làm giảm năng suất chè hoặc cạnh tranh dinh dưỡng với cây chè. Thế nhưng, bà Chuất vẫn quyết tâm trồng gần 200 gốc mắc ca xen giữa các luống chè của gia đình.

"Cùng một công chăm sóc, chúng tôi có thể vừa chăm bón cho cây chè, vừa chăm bón cho cây mắc ca, do đó nói về công lao động là không bị phát sinh mà thu nhập lại tăng thêm". Bà Chuất chia sẻ.

Đến nay, khi 90% diện tích mắc ca xen chè của bà Chuất đã cho thu hoạch, những nghi ngại ban đầu đã hoàn toàn biến mất.

Với mức giá bán hạt tươi dao động từ 20.000 đến 40.000 đồng/kg, bà Chuất khẳng định thu nhập từ mắc ca đang dần vượt xa cây chè truyền thống.

Sự thành công của bà Chuất đã dẫn lối cho hàng trăm hộ dân khác tự tin mở rộng diện tích, đưa cây mắc ca ở Lào Cai kỳ vọng trở thành cây làm giàu ở địa phương.

Thực tế cho thấy, cây mắc ca rất ít sâu bệnh (chỉ có rệp bông sáp trắng), không bị các loại sâu phá hoại như chè, giúp tiết kiệm công chăm sóc. Việc trồng xen canh chè - mắc ca tạo ra một hệ sinh thái tương hỗ.

Tán cây mắc ca vươn cao giúp che chắn ánh nắng gắt vào buổi chiều, bảo vệ lá chè không bị cháy, đồng thời tạo bóng mát cho bà con khi hái chè.

Người dân không những không bị mất nguồn thu từ chè mà còn có thêm một khoản thu nhập lớn từ loại “hạt triệu đô” này trên cùng một mảnh đất.

Chuẩn hóa quy trình trồng cây mắc ca xen canh ở Lào Cai, nâng tầm giá trị OCOP

Ông Trần Quang Chất - Trưởng thôn 1, xã Liên Sơn là người nắm rõ nhất về lịch sử và quy mô phát triển của cây mắc ca tại địa phương.

Ông cho biết mô hình này bắt nguồn từ sự chỉ đạo thử nghiệm của lãnh đạo huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái cũ sau khi nghiên cứu kỹ về khí hậu và thổ nhưỡng.

Theo ông, cây mắc ca không chỉ phù hợp với đất đai Liên Sơn mà còn tạo ra "lưỡng thu nhập" (thu nhập kép) trên cùng một diện tích đất mà không làm ảnh hưởng đến năng suất chè.

Tuy nhiên, ông Chất cũng có trăn trở về việc hiện tại địa phương vẫn thiếu cơ sở chế biến tại chỗ, khiến bà con phải phụ thuộc vào thương lái và mong muốn sớm có nhà đầu tư xây dựng nhà máy để sản phẩm có thương hiệu OCOP, giúp đầu ra ổn định hơn.

Ở góc độ quản lý nhà nước, chính quyền địa phương xác định việc phát triển cây mắc ca ở Lào Cai không thể dừng lại ở việc trồng tự phát mà phải đi vào chiều sâu, hướng tới thị trường quốc tế.

Bà Trương Thị Hương Giang, Trưởng phòng Kinh tế xã Liên Sơn, cho biết xã đang nỗ lực chuẩn hóa quy trình sản xuất để vươn tới các thị trường khó tính.

Hiện nay, Liên Sơn không chỉ dừng lại ở việc trồng xen canh mà còn tập trung vào mục tiêu sản xuất sạch. Xã đang phối hợp triển khai mô hình chè VietGAP và định hướng đưa hạt mắc ca trở thành sản phẩm OCOP có thương hiệu.

“Chúng tôi không chỉ khuyến khích bà con mở rộng diện tích, mà còn tập trung hướng dẫn quy trình công nghệ chăm sóc theo tiêu chuẩn của các chuyên gia.

Việc xây dựng chuỗi liên kết giữa hộ nông dân và các doanh nghiệp thu mua, chế biến là ưu tiên hàng đầu để người dân không còn phải lo cảnh 'được mùa mất giá”. Trưởng phòng Kinh tế xã Liên Sơn nhấn mạnh.

Thực tế, cây mắc ca ở Lào Cai đang có lợi thế rất lớn khi được trồng tại các vùng có khí hậu mát mẻ, giúp hạt có độ béo bùi đặc trưng và giá trị dinh dưỡng cao.

Đây là tiền đề quan trọng để các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào các nhà máy chế biến sâu, tạo ra các sản phẩm như dầu mắc ca, mắc ca sấy khô đạt chuẩn xuất khẩu.

Cây mắc ca ở Lào Cai hướng tới tương lai xanh, nông nghiệp gắn liền du lịch

Ông Vũ Đức Trung, Bí thư Đảng uỷ xã Liên Sơn là người theo sát từng bước đi của mô hình, ông Trung hiểu rằng để phát triển bền vững, không thể chỉ dựa vào sức dân mà cần một cú hích từ công nghiệp chế biến và du lịch.

Ông Trung chia sẻ về định hướng thu hút đầu tư, kêu gọi các doanh nghiệp xây dựng nhà máy chế biến sâu ngay tại xã để tối ưu hóa giá trị sản phẩm.

Bên cạnh đó, ông còn ấp ủ kế hoạch biến những đồi chè xen mắc ca xanh mướt thành những điểm du lịch sinh thái cộng đồng.

Việc xây dựng các cung đường bê tông sạch đẹp xuyên qua các đồi chè, kết hợp với các điểm dừng chân "check-in" và trải nghiệm thu hoạch nông sản sẽ thu hút khách du lịch.

Đây không chỉ là cách để tiêu thụ nông sản tại chỗ mà còn là con đường quảng bá thương hiệu cây mắc ca ở Lào Cai một cách hiệu quả nhất.

Mô hình mắc ca xen canh chè không chỉ giải quyết bài toán kinh tế mà còn góp phần quan trọng vào việc bảo vệ môi trường, phủ xanh đất trống đồi trọc.

Những hạt mắc ca căng tròn, bóng bẩy đang mang theo hy vọng về một cuộc sống ấm no, sung túc hơn cho bà con vùng cao Liên Sơn. Đây không chỉ là câu chuyện về một loại cây trồng, mà là câu chuyện về khát vọng vươn lên, làm giàu bền vững trên mảnh đất quê hương.

×