Từ “bại lộ chuyện khoán chui” ở Đoàn Xá-Hải Phòng đến thành công và nỗi lòng người "tiếc đất bỏ hoang" (Bài cuối)

Từ “bại lộ chuyện khoán chui” đến thành công, được ghi nhận

Mọi sự giấu kín được 3 năm, ông Phạm Hồng Thưởng cũng không rõ từ đâu, ông chỉ biết đầu năm 1980, huyện An Thụy (cũ) cử 5 đoàn cán bộ về “nằm vùng” để nắm tình hình tại Đoàn Xá.

Các đoàn của huyện về báo cáo, đa số theo hướng phải kiên quyết kiểm điểm, kỷ luật. Nhân dịp kỷ niệm ngày thành lập Đảng, Huyện ủy xét phát thẻ đảng viên. Gần như tất cả chỉ tiêu của Đoàn Xá đều đứng đầu nhưng do vướng việc “khoán chui” nên cả Ban Thường vụ Đảng ủy xã bị đình chỉ không được phát thẻ đảng.

Run rủi thế nào, cũng trong thời gian này, huyện An Thụy thực hiện chia tách. Theo đó, 21 xã của huyện, gồm toàn bộ địa giới của huyện Kiến Thụy trước đây, sáp nhập vào thị xã Đồ Sơn thành huyện Đồ Sơn.

Bí thư Huyện ủy Đồ Sơn ngày ấy, ông Nguyễn Đình Nhiên trong một lần họp nói với tôi thế này: “Tớ nghe nói các cậu làm cái gì sai lớn lắm”. Nghĩ đến người dân đang trong cảnh ấm no, nên tôi mạo muội mời ông Nhiên về Đoàn Xá một bữa.

Ông Phạm Hồng Thưởng, nguyên Bí thư Đảng ủy, Chủ nhiệm HTX Đoàn Xám Hải Phòng-nhân chứng cuối cùng trong tập thể lãnh đạo Đảng ủy, Ban Chủ nhiệm HTX Đoàn Xá "xé rào" thực hiện "khoán chui" năm xưa.

Quả nhiên, tối hôm ấy, Bí thư Nhiên về tận nhà, nghe tôi kể sự tình. Ông giở sổ ra ghi ghi chép chép đến tận đêm, xong sáng sớm hôm sau hoãn một cuộc họp trên huyện và giục tôi cho ra đồng sớm. Sau khi thăm mấy trăm hecta ruộng khoán lúa tốt bời bời, đối chứng với các thửa ruộng hợp tác xã èo uột, vàng hoe, Bí thư Nhiên trấn an tôi.

Ông cũng trực tiếp lên báo cáo ông Bùi Quang Tạo, khi đó là Bí thư Thành ủy và ông Đoàn Duy Thành, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Hải Phòng, xin cho huyện Đồ Sơn được nhân rộng cách làm của xã Đoàn Xá.

Nghe chuyện, ông Đoàn Duy Thành đích thân về Đoàn Xá, lại ra thăm đồng. Phó Bí thư Thành ủy đội nón, lội ruộng cùng nông dân, xem Đoàn Xá làm hiệu quả thế nào, hình ảnh đó đẹp lắm. Tôi nhớ ông Thành phấn khởi lắm và đồng ý cho huyện Đồ Sơn làm thí điểm cho toàn thành phố.

Cũng chính Chủ tịch Thành đã nói đỡ tôi trong một cuộc họp Đảng ủy thế này: Suy đến cùng, mục đích của Đảng ta là làm cho dân được ấm no, nên đồng chí Thưởng nói “Thà không có thẻ đảng, dân tôi no là được” cũng có lý. Bởi nếu được phát thẻ đảng mà người dân đói thì việc phát thẻ cũng lại là hình thức. Thế là tôi được miễn kỷ luật, rồi sau đó được phát thẻ đảng.

Tháng 6/1980, Huyện ủy Đồ Sơn ra Nghị quyết 05 cho triển khai khoán sản phẩm tới 50% diện tích của toàn huyện. Chỉ một tháng sau, trong tháng 7/1980, Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng đã ra Nghị quyết 24 về Củng cố quản lý hợp tác xã nông nghiệp ở Hải Phòng, cho khoán 100% diện tích, ngay trước khi triển khai vụ mùa năm 1980.

Rút gọn cả quá trình từ khi xã Đoàn Xá quyết định khoán 50% diện tích, đến Nghị quyết 05 của Huyện ủy Đồ Sơn rồi Nghị quyết 24 của Thành ủy Hải Phòng chỉ trong vòng 4 tháng, từ tháng 3 - 8/1980.

Thấy Hải Phòng ra nghị quyết mạnh mẽ như vậy, Trung ương rồi các tỉnh bắt đầu về Đoàn Xá, tham quan và học tập khi mà nông nghiệp vẫn là mặt trận hàng đầu.

Đồng đất Đoàn Xá năm xưa, nay là xã Kiến Hải, thành phố Hải Phòng đã cơ giới hóa, ứng dụng công nghệ số trong sản xuất nông nghiệp.

Mặc dù không thiếu những ý kiến trái chiều, nhưng Đoàn Xá nhận được sự ủng hộ rất mạnh mẽ từ Bộ Nông nghiệp, khi đó do ông Nguyễn Ngọc Trìu là Bộ trưởng. Ông Trìu cũng đã về xã, ăn ở với bà con Đoàn Xá để đánh giá và sau đó là ủng hộ chúng tôi trong việc khoán này.

Rồi Ban Kinh tế Trung ương, khi đó ông Lê Nhật Quang làm Phó Trưởng ban cũng về Đoàn Xá một tháng để điều tra, tìm hiểu. “Tớ về điều tra, các cậu mà sai thì đi tù, còn nếu đúng thì Trung ương sẽ ra nghị quyết”, ông Quang nói với tôi thế. Thế qua một tháng, ông Quang chỉ chốt lại: “Đúng sai tớ chưa nói được nhưng mà các cậu to gan đấy. Trên tớ, còn anh Huy (Võ Đức Huy) nữa, phải để anh ấy về đánh giá thêm”.

Thế quãng một tuần sau ông Huy về thật, nghe cán bộ, nhân dân Đoàn Xá trình bày cùng với đi thực tế, ông đã công nhận những lợi ích của hình thức khoán mà xã chúng tôi đã làm. Khi ấy, đại diện Ban Kinh tế Trung ương đánh giá cách làm này không chỉ đem lại lợi ích cho người dân mà còn giúp hợp tác xã được củng cố, các phong trào cũng từ đó mà đi lên.

Chỉ có một điều khiến đại diện Ban Kinh tế Trung ương băn khoăn, đó là diện tích ruộng, vì ông sợ khi khoán cho xã viên, lượng bờ ruộng sẽ tăng lên, giảm diện tích sản xuất. Nhưng thực tế, khi được khoán, xã viên chủ động dọn dẹp, đắp “bờ gió” rất mỏng để giữ nước giữ phân thôi, còn trước đây thì không vạt bờ, cuốc góc, cày thì bỏ góc, lãng phí hơn nhiều.

Ông Huy bị thuyết phục hoàn toàn, trở về Trung ương và đến ngày 3/1/1981 thì Ban Bí thư ra Chỉ thị 100 về Thực hiện khoán sản phẩm trong nông nghiệp trên toàn quốc. Sau đó, đến năm 1988 thì Bộ Chính trị ra Nghị quyết 10 về Đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp.

Bây giờ lại thấy ruộng bỏ hoang, phí lắm

Nghĩ lại, ngày ấy chúng tôi có những quyết định phải nói là liều, nhưng mà thấy nhân dân đói, thấy ruộng bỏ hoang, người nông dân không còn động lực làm ruộng thì chúng tôi phải hành động.

Bây giờ, ruộng lại bỏ hoang, người ta đi làm các khác có thu nhập cao hơn, ít rủi ro hơn nên tôi nghĩ phải có cách nào đó, chính sách nào đó, để họ khai thác được giá trị của đồng ruộng, chứ để ruộng bị bỏ hoang, phí lắm.

Dưới góc nhìn của tôi, có lẽ chúng ta phải làm mạnh hơn, khuyến khích hơn việc tích tụ ruộng đất. Bây giờ cơ giới hóa, hiện đại hóa rồi, cần tạo thêm điều kiện để những người thực sự muốn làm nông nghiệp có đủ diện tích lớn để đưa máy móc vào ruộng đồng. Ở chiều ngược lại, những người có ruộng mà không muốn làm cũng sợ, không dám cho thầu, cho mượn vì sợ mất.

Ông Phạm Hồng Thưởng, nguyên Bí thư Đảng ủy, Chủ nhiệm HTX Đoàn Xá thực hiện việc "xé rào", tổ chức "khoán chui" trong nông nghiệp chia sẻ với phóng viên Báo điện tử Dân Việt.

Các cơ quan Trung ương, các cấp, các ngành, cần có cách nào đó để giải tỏa, tháo gỡ được vấn đề này. Muốn làm được điều đó, rõ ràng là phải có thêm những nghiên cứu, đánh giá từ thực tiễn, từ địa phương.

Ngày trước, khi đánh giá về công tác khoán, Bí thư Huyện ủy Đồ Sơn Nguyễn Đình Nhiên đã từng nói: “Mọi đáp án của cuộc sống đều có sẵn ở cơ sở. Đảng và các tổ chức của Đảng phải sâu sát cơ sở để nắm bắt được những thực tiễn này, rút kinh nghiệm để ra được những chính sách đúng cho nhân dân thực hiện”.

Có thể nói các chính sách được ban hành là sự công nhận đối với chủ trương khoán của Đoàn Xá, từ lúc chỉ đạt 36 tạ/ha, xã đã vươn lên đạt sản lượng 5 tấn/ha vào năm 1981.

×