Phong trào “khoán chui’ tại Đoàn Xá ở Hải Phòng, nông dân đi làm không đợi gõ kẻng, năng suất lúa chạm 5 tấn/ha (Bài 2)

Vị chủ nhiệm HTX “liều lĩnh, xé rào” bởi biết lắng nghe dân

Ông Phạm Hồng Thưởng là nhân chứng cuối cùng trong số 5 cán bộ, đảng viên của xã Đoàn Xá cũ thời bao cấp (năm 1978).

Ông Thưởng và ban lãnh đạo HTX Đoàn Xá đã lẳng lặng “xé rào” giao ruộng và khoán sản lượng cho nông dândân, họ đã xông pha, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trước Đảng, mạo hiểm liều mình cứu dân trước “giặc đói” năm xưa.

Việc làm này không đúng với tinh thần Nghị quyết của Đảng, Nhà nước ở thời điểm đó. Vì không dám công khai nên được gọi là “chui”. Hiện 4 cán bộ, đảng viên kia của HTX Đoàn Xá (và cũng là thành viên trong Ban Thường vụ Đảng ủy xã) năm xưa đã không còn nữa – họ đã thành người thiên cổ.

Ông Thưởng sinh năm 1947, tại miền đất thuộc diện vùng sâu, vùng xa của huyện An Thụy (cũ).

Lớn lên khi đất nước đang chiến tranh, như bao thanh niên trai tráng thời đó, ông đã đăng ký lên đường nhập ngũ vào chiến trường miền Nam chiến đấu.

Năm nay, ông Thưởng đã gần 80 tuổi, ngày ấy, ông được dân tín nhiệm giữ chức Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ nhiệm hợp tác xã ở tuổi 30 - người trẻ nhất trong Ban Thường vụ Đảng ủy xã Đoàn Xá của thành phố Hải Phòng lúc bấy giờ.

Đã qua đi gần 50 năm, nhưng ký ức cũ dường như chưa bao giờ phai nhạt trong tâm trí người lính bộ đội cụ Hồ-Phạm Hồng Thưởng.

Đó là những ký ức về một giai đoạn không thể nào quên trong lịch sử đất và người Đoàn Xá.

Năm 1975, ông phục viên, về địa phương tham gia sản xuất cùng nông dân toàn xã. Ông Thưởng được nhân dân bầu làm Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ nhiệm hợp tác xã, 2 năm sau ông được bầu làm Bí thư Đảng ủy xã thời bấy giờ.

Trong ký ức của ông Thưởng vẫn in đậm những tháng ngày đầu tiên được nhận nhiệm vụ, lúc đó ông mới tròn 30 tuổi.

Xã ông thời đó có mấy trăm hecta đất ruộng thì hơn một nửa diện tích bị bỏ hoang, dân thì không có thóc gạo để ăn, đói dai dẳng.

Nghịch lý này cũng xuất phát bởi chính sách ở miền Bắc nước ta thời đó đã áp dụng kiểu làm ăn hợp tác xã (kiểu cũ). Cụ thể, chỉ đạo khoán việc cho dân làm, sau đó chấm điểm, chấm công để cuối vụ chia thóc.

Được PV gợi lại những tháng ngày lam lũ, vật lộn với cái đói cùng dân, ông Thưởng ngồi trầm ngâm nhớ lại; vào đúng cái vụ chiêm năm đầu tiên khi ông Thưởng nhận nhiệm vụ, HTX vừa triển khai đầu vụ đã gặp thời tiết rét đậm, rét hại đã làm mạ chết, lúa chết.

Vụ đó, năng suất lúa rất thấp chỉ đạt 2,7 tấn/ ha. Cả xã thu về được gần 180 tấn thóc, chia cho hơn 7.000 khẩu, mỗi người chỉ được nhận 30kg thóc. Đây là nguồn lương thực để người dân sống trong 4 tháng ròng mới có thóc vụ sau để ăn.

Đói khổ, người dân trong xã ông Thưởng lúc đó lần lượt bỏ quê vào Nam kiếm sống. Xã viên cho rằng ruộng đất là của HTX, không phải của người dân nên chẳng ai thiết tha gì với đồng ruộng.

Xuất phát từ việc dân đói dai dẳng, trong khi đó ruộng đất lại bị bỏ hoang phế với diện tích quá lớn, năng suất lúa nơi đất không bị bỏ hoang thì cực thấp, nên 5 người trong Ban Thường vụ Đảng ủy xã phải làm liều.

Năm 1977, Nghị quyết số 03-NQ/TW được ban hành tại Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương đảng khóa IV. Sau đó, Hội đồng Chính phủ ban hành Nghị quyết số 289-CP nhằm triển khai việc tổ chức và thực hiện Nghị quyết số 03.

Mục tiêu là tận dụng và phát huy đến mức cao nhất tiềm lực sẵn có của đất nước, trước hết là tiềm lực rất to lớn về lao động và đất đai.

Trong đó, nhấn mạnh đến vấn đề quy hoạch và phân bố lại lực lượng sản xuất, tổ chức lại sản xuất.

Tư tưởng chiến lược được cấp ủy, chính quyền quán triệt trong mọi lĩnh vực, mà trước hết là trong lĩnh vực nông nghiệp vì ở đây tiềm lực về lao động và đất đai là vốn to lớn nhất, quý nhất, nhưng lại chưa phân bố hợp lý. Giải quyết tốt vấn đề này sẽ tạo ra những điều kiện cơ bản để giải quyết nhiều vấn đề quan trọng khác.

Thời đó, nông nghiệp đã được xem là trụ đỡ của nền kinh tế, là ngành đóng góp một nửa vào tổng giá trị xuất siêu của cả đất nước.

Những năm cuối thập niên 1970, nông nghiệp thậm chí còn là ưu tiên hàng đầu bởi nếu không phát triển cây lương thực, cây thực phẩm thì dân mình đói. Đói thì đầu gối cũng phải bò, phải trằn trọc suy tư làm thế nào để cái bụng no trước đã.

"Trong Thường vụ Đảng ủy xã năm đó, tôi trẻ nhất (30 tuổi). Nói thật là tính vẫn thanh niên lắm. Một đôi lần tôi được nghe và cũng từng bị bà con gọi là “ông chủ nhiệm khoai lang”, nghĩa là chế giễu tôi làm chủ nhiệm nhưng không đảm bảo đủ gạo cho người dân. Mình làm cán bộ mà để người dân như vậy thì liệu còn xứng đáng không?..", ông Thưởng nhớ lại.

Những lời dạy từ trong quân ngũ, về việc “sống với dân không để dân đói” thôi thúc ông Thưởng và 4 đồng chí trong Ban Thường vụ Đảng ủy xã về ý tưởng khoán ruộng cho người dân, nhất là khi được nghe trực tiếp người dân đồng tình về việc người nào làm thì có ăn, người nào không làm thì chịu đói.

Ông Thưởng kể: "Ngày 10/6/1977, khi đang là Phó bí thư Đảng ủy, kiêm Chủ nhiệm hợp tác xã, tôi cùng 4 cán bộ, đảng viên chủ chốt trong Thường vụ Đảng ủy xã gồm Bí thư Đảng ủy xã Phạm Văn Điệng, Chủ tịch UBND xã Đỗ Văn Ảo, Phó Chủ tịch UBND xã Đăng Kim Đé và Thường trực Đảng ủy Nguyễn Thị Choạng họp bàn về vấn đề này. Tôi đề xuất, cho thí điểm giao ruộng và khoán sản lượng cho nông dân bởi nếu tình trạng cấy chung trong hợp tác xã tiếp tục, vụ tới khả năng cao lại mất mùa...".

Hồi ức của ông Thưởng vẫn dội về, ông nhớ: Người dân trong xã thì đề xuất được giao ruộng, của nhà ai người ấy làm, cuối vụ trả sản lượng về cho HTX. Làm như vậy họ sẽ chủ động ứng phó với thời tiết mùa vụ, kể cả việc chăm bón, thu hoạch, miễn sao là nộp đủ sản lượng về HTX, số dư ra người dân được hưởng.

Làm không đợi gõ kẻng, năng suất lúa lần đầu tiên chạm ngưỡng 5 tấn/ha

Biết là có lợi cho dân nhưng lúc đó, Đảng và Nhà nước cấm việc khoán ruộng, chỉ cho khoán việc, khoán công điểm và sợ cấp trên biết. Chúng tôi họp mấy đêm liền rồi đi tới quyết định là trước mắt là giữ kế hoạch trong vòng “bí mật”.

Lấy danh nghĩa là “khoán tăng sản”, tôi bàn với anh em là trước mắt cho bà con thí điểm trên ruộng rau xanh (phần ruộng mỗi người dân được sử dụng để tăng gia nuôi trâu, bò, trồng rau lúc ấy). Hợp tác xã khoán mỗi sào 70kg thóc, gia đình nào vượt bao nhiêu hưởng bấy nhiêu.

“Tôi nhớ là trong đợt giao khoán đầu tiên, có đến 1.800 hộ xin nhận phần đất khoán. Mỗi hộ được giao nửa sào Bắc bộ. Có một chi tiết nữa mà sau này tôi mới biết, đó là giao khoán mỗi hộ nửa sào, nhưng ở cấp dưới, người ta thấy có chủ trương khoán thì lại giấu mình, tiếp tục khoán tăng thêm. Những diện tích ruộng ở vùng sâu, vùng xa, ở chỗ khó cày cấy cũng được giao khoán hết, không còn đất ruộng bỏ hoang như trước.

Người dân trong xã có ruộng thì hăng say lao động, họ làm ngày chưa xong lại đốt đèn làm đêm. Có nhà đêm nhổ mạ, sáng đi cấy để kịp thời vụ.

Không cần phải gõ kẻng đi làm như trước, không ai bảo ai mà cứ đua nhau để xong sớm. Kết quả, vụ mùa năm 1977, người dân thu hoạch được gấp đôi sản lượng HTX giao, năng suất năm sau cao hơn năm trước, có vụ đã đạt 5 tấn/ha.” ông Thưởng nhớ lại.

Năm 1978, hợp tác xã nhất trí nâng diện tích khoán lên thành 1 sào/hộ gia đình. Cả xã có tới 180 mẫu ruộng giao khoán. Từ 10% diện tích khoán ban đầu, đến cuối năm 1979 xã đã tăng lên tỷ lệ phần khoán tới 50 %. Số ruộng còn lại cốt là để “che mắt” cấp trên. Người dân no ấm.

Đoàn Xá từ 1 xã nghèo nhất huyện đã vươn lên tốp đầu của huyện. Chỉ có điều, ban lãnh đạo xã bị mang tội “khoán chui”, đi họp hành trên huyện không chỉ dám ngồi phía cuối.

Còn nữa...

×