Từng lao đao vì "chè bẩn", nay sản phẩm của dân một xã ở tỉnh Lào Cai (sau sáp nhập) nhận 4 sao OCOP

Đã có thời kỳ, người trồng chè ở xã Hưng Khánh, tỉnh Lào Cai, chao đảo bởi vấn nạn "chè bẩn", bị khách hàng quay lưng (xã Hưng Khánh có diện tích tự nhiên hơn 118km², dân số trên 14.000 người; được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của xã Hồng Ca và xã Hưng Khánh cũ, thuộc huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái trước đây). Quyết tâm thay đổi để hồi sinh, những năm qua, người trồng chè Hưng Khánh đã chuyển đổi sang canh tác theo hướng hữu cơ, xây dựng sản phẩm OCOP với chất lượng cao và mẫu mã đẹp.

Một thời "chè bẩn"

Vùng chè của xã Hưng Khánh, tỉnh Lào Cai được trồng từ những năm 70 của thế kỷ trước, khi người dân các tỉnh miền xuôi lên vùng đất này khai hoang làm kinh tế mới. Những quả đồi thoai thoải với khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp là điều kiện lí tưởng để bà con mở rộng diện tích và gắn bó với cây trồng này.

Thế nhưng, những năm 2010-2012, vì lợi nhuận trước mắt và nghe theo thương lái, một số hộ dân vùng chè Hưng Khánh đã dùng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật tưới vô tội vạ vào các đồi chè với mục đích để cây chè ra búp nhanh hơn, nhiều hơn. Cùng với đó là chè tươi, chè khô được phơi đầy đường giao thông, thậm chí chè được pha trộn thêm bột đá, bột ngô nhằm làm tăng trọng lượng…

Sau đó, quy trình sản xuất "chè bẩn" của vùng chè Hưng Khánh bị báo chí và ngành chức năng phanh phui, xử lí. Từ đó, cả vùng chè rơi vào cảnh khốn đốn bởi người tiêu dùng kinh hãi quay lưng. Sản phẩm chè búp tươi, chè khô không có người mua, giá hạ hết mức vẫn ế ẩm; nhiều hộ dân tính đến chuyện phá chè, chuyển đổi cây trồng khác.

Bà Trần Thị Hạnh ở thôn Khe Năm, xã Hưng Khánh cho biết: Thời điểm những năm 2013 - 2014, những hộ dân làm chè như nhà tôi gặp rất nhiều khó khăn bởi không tiêu thụ được sản phẩm. Mặc dù chỉ một số hộ dân tại địa phương làm "chè bẩn", nhưng cả vùng chè bị mang tiếng. Nhiều hộ dân trong thôn nao núng, nhiều người bỏ quê đi làm thuê, một số hộ thì phá bỏ chè để trồng quế, keo.

Khoảng gần chục năm trở lại đây, một làn gió mới đã thổi vào vùng chè Hưng Khánh khi những mô hình sản xuất chè an toàn theo các tiêu chuẩn VietGap, hữu cơ được khởi xướng và phát triển mạnh, giúp vùng chè này lột xác.

Đến thương hiệu chè Hưng Khánh đạt chuẩn 4 sao OCOP

Ông Vũ Văn Hồng, Giám đốc HTX chè Khe Năm, xã Hưng Khánh, tỉnh Lào Cai chia sẻ: "Sau khi thấy được hậu quả từ chè vàng, chè bẩn thì cán bộ và nhân dân trong thôn cũng đã nhận thức sâu sắc. Tất cả các hộ dân làm chè trong thôn đã thay đổi cách nghĩ, cách làm, chú trọng đến chất lượng. Đặc biệt là thời gian gần đây cũng đã được Viện Chè hỗ trợ chương trình sử dụng phân bón hữu cơ, bà con rất phấn khởi".

Sau giai đoạn lao đao vì chè bẩn, chính quyền địa phương đã vận động bà con tập trung thay thế chè Trung du bằng giống chè Bát Tiên. Tổ chức tập huấn, hướng dẫn cho bà con các biện pháp trồng, chăm sóc, ứng dụng quy trình sản xuất chè theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ.

Gia đình bà Trần Thị Hạnh ở thôn Khe Năm có hơn 3.500m2 chè, trong đó 2.500m2 là chè Bát Tiên trồng từ năm 2004 đã tham gia mô hình này. Tiếp đó, tháng 7/2024, gia đình bà tiếp tục đăng ký tham gia Dự án sản xuất chè hữu cơ do Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Yên Bái (cũ) và Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc triển khai. Hiện nay, những đồi chè của gia đình bà Hạnh mang lại lợi nhuận gần 100 triệu đồng/năm từ việc bán chè búp tươi cho hợp tác xã địa phương.

"Trước vì chè bẩn mà người dân khổ lắm, bán không có người mua. Từ ngày chuyển sang làm chè sạch thì dân làm ăn cũng thấy được, chè xanh bán được giá. Chúng tôi chuyển sang sử dụng phân chuồng ủ hoai mục, phòng trừ sâu bệnh bằng các chế phẩm sinh học an toàn. Việc chăm sóc, làm cỏ đều sử dụng máy phát và các biện pháp thủ công, thu hái chè búp bằng tay theo tiêu chuẩn 1 tôm 2 lá", bà Hạnh cho biết.

Tương tự, gia đình bà Hà Thị Thu cũng ở thôn Khe Năm với diện tích chè hơn 4.000m2, trong đó 2.200m2 được trồng chè Bát Tiên theo hướng hữu cơ. Từ trồng chè Bát Tiên đã giúp gia đình bà Thu có thu nhập ổn định hơn 100 triệu đồng mỗi năm. "Chè Bát Tiên cho sản lượng búp tươi thấp hơn nhưng giá thu mua trung bình được 26.000đồng/kg, cao gấp đôi chè Trung du", bà Thu cho biết và dự định gia đình sẽ trồng thay thế toàn bộ diện tích chè Trung du bằng giống chè Bát Tiên theo quy trình hữu cơ.

Ông Vũ Văn Hồng, Giám đốc HTX chè Khe Năm, xã Hưng Khánh, tỉnh Lào Cai cho biết thêm: Năm 2020, xã đã vận động các hộ dân thành lập HTX chè Khe Năm với hơn 30 thành viên. Đến nay, HTX có 2 sản phẩm chè Bát Tiên đạt tiêu chuẩn OCOP (1 sản phẩm đạt OCOP 3 sao và 1 sản phẩm đạt OCOP 4 sao), được nhiều người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh ưa chuộng.

Trung bình mỗi ha chè Bát Tiên cho thu hoạch từ 9 - 10 tấn búp tươi/năm, thu nhập hơn 200 triệu đồng. Từ đó, nhiều hộ dân đã chuyển đổi các diện tích đất vườn tạp, đất đồi trồng cây lâm nghiệp kém hiệu quả sang trồng chè. "Đến giờ này thì chất lượng của cây chè cũng đã được nâng lên, bà con nhân dân rất yên tâm lao động, sản xuất. Quan trọng nhất là khách hàng người ta đã đón nhận sản phẩm của chúng tôi nên là chúng tôi rất phấn khởi", ông Vũ Văn Hồng chia sẻ.

Câu chuyện hồi sinh của vùng chè Hưng Khánh là minh chứng cho việc sản xuất nông sản sạch, bền vững, không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, mà còn là con đường tất yếu để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, xây dựng thương hiệu sản phẩm và giúp nông dân sống khỏe với cây chè.

×