Ukraine biến mình thành "nhím thép" gai góc, nguy hiểm để sống sót mà không cần NATO

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen từng kêu gọi Ukraine biến mình thành “một con nhím thép, khiến đối thủ không thể nuốt trôi cả ở hiện tại và tương lai”.

Điều đó đồng nghĩa với việc duy trì một quân đội thường trực khổng lồ, đầu tư mạnh tay vào công nghệ drone và tên lửa tiên tiến nhất, đồng thời phát triển nền công nghiệp quốc phòng nội địa đủ sức tự chủ lâu dài.

“Ukraine đã trải qua một sự tái tư duy căn bản về ý nghĩa của các bảo đảm an ninh và nền tảng của chúng. Trước đây, tầm nhìn chủ yếu dựa vào các cam kết bảo vệ từ đối tác. Nhưng hiện nay, đã có sự đồng thuận rõ ràng rằng cốt lõi của mọi bảo đảm an ninh phải là quân đội Ukraine và ngành công nghiệp quốc phòng của chính Ukraine”, bà Alyona Getmanchuk, Trưởng phái bộ Ukraine tại NATO, nói với Politico.

Khi NATO không còn là lựa chọn chắc chắn

Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, Ukraine cần xây dựng một khu vực quốc phòng bền vững, cải cách hệ thống mua sắm quân sự, tái cấu trúc tuyển quân, tiếp tục nâng cấp công nghệ drone, phát triển tên lửa tấn công tầm xa, trang bị cho lực lượng vũ trang các loại xe tăng, pháo binh và máy bay chiến đấu hiện đại. Kiev thậm chí đã phác thảo một thỏa thuận nhằm mua tới 150 tiêm kích Saab JAS-39E Gripen do Thụy Điển sản xuất.

Tất cả những điều đó đòi hỏi hàng tỷ USD viện trợ để xây dựng một quân đội đủ sức khiến Nga phải chùn bước nếu có ý định tấn công lần nữa.

“An ninh tương lai của Ukraine trước hết là khả năng sản xuất bền bỉ. Không phải là một vài hệ thống vũ khí riêng lẻ hay những đột phá công nghệ nhất thời, mà là khả năng của ngành công nghiệp quốc phòng để duy trì hoạt động theo thời gian, dưới áp lực, với sản lượng ổn định", ông Ihor Fedirko, CEO Hội đồng Công nghiệp Quốc phòng Ukraine, nhấn mạnh.

Các bảo đảm an ninh trở nên đặc biệt quan trọng khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đã loại trừ lựa chọn mà Ukraine mong muốn nhất: gia nhập NATO - liên minh bảo vệ các thành viên bằng Điều 5 về phòng thủ tập thể.

“Ngoài lực lượng vũ trang hùng mạnh, Ukraine vẫn cần các bảo đảm an ninh vững chắc”, Tổng thư ký NATO Mark Rutte tuyên bố tại Kiev hôm thứ Ba.

Tuy nhiên, khi cánh cửa NATO chưa mở, Ukraine chỉ có thể dựa vào các thỏa thuận an ninh vốn không mang sức nặng răn đe tương đương cam kết của NATO. Kiev tỏ ra dè dặt với những thỏa thuận kiểu này, bởi từng “bị bỏ rơi” sau khi Mỹ và Anh cam kết bảo đảm an ninh cho Ukraine khi nước này từ bỏ kho vũ khí hạt nhân năm 1994 - những cam kết sau đó đã chứng tỏ là rỗng tuếch.

Những lời hứa và sự hoài nghi

“Một số đồng minh châu Âu đã tuyên bố sẽ triển khai quân đội tới Ukraine sau khi đạt được thỏa thuận. Binh sĩ trên bộ, máy bay trên không, tàu chiến ở Biển Đen. Mỹ sẽ là lực lượng hậu thuẫn", ông Rutte nói, đồng thời khẳng định các cam kết an ninh này là “vững chắc”.

Tuy nhiên, Nga đã sớm phát tín hiệu phản đối mọi hình thức bảo đảm an ninh cho Ukraine.

“Chúng tôi không biết những bảo đảm nào đã được thống nhất, nhưng rõ ràng đó là những bảo đảm dành cho chế độ Ukraine - chế độ theo đuổi đường lối bài Nga và tân phát xít”, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov phát biểu với báo giới tuần trước.

Mối lo cốt lõi của Ukraine nằm ở độ tin cậy trong các cam kết của ông Trump, đặc biệt trong bối cảnh ông nổi tiếng với những thay đổi chính sách đột ngột - từ ý định sáp nhập Greenland, nghi ngờ giá trị của các đồng minh NATO, cho đến việc thể hiện quan hệ thân thiện với Tổng thống Nga Vladimir Putin.

“Liệu ông Trump có sẵn sàng gây chiến với Nga vì Ukraine? Chắc chắn là không. Liệu ông có trừng phạt Nga nếu Moscow vi phạm lệnh ngừng bắn? Rất khó xảy ra”, nhà phân tích Timothy Ash nhận định.

Khi các bảo đảm an ninh ngày càng trở nên mong manh, Kế hoạch B của Ukraine là tự lực cánh sinh.

“Cuộc chiến càng kéo dài, người Ukraine càng tin rằng họ phải dựa trước hết vào chính mình. Điều này phản ánh sự thất vọng với các cam kết an ninh trước đây, sự hoài nghi về triển vọng gia nhập NATO, đồng thời là niềm tin ngày càng lớn vào khả năng tự kháng cự của Ukraine", bà Getmanchuk nói.

Xây dựng lá chắn răn đe: Quân đội khổng lồ và cải tổ sâu rộng

Một trụ cột then chốt của lực lượng răn đe tương lai là quy mô quân đội.

Trong các cuộc đàm phán hòa bình, Ukraine kiên quyết đòi giữ một lực lượng vũ trang khoảng 800.000 binh sĩ.

Hiện nay, khi chiến tranh vẫn tiếp diễn, khoảng 2 triệu người Ukraine bị truy tìm vì trốn nghĩa vụ quân sự, trong khi 200.000 binh sĩ đã đào ngũ, theo Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov. Nếu có lệnh ngừng bắn, nhiều binh sĩ đang tại ngũ sẽ muốn giải ngũ.

Điều đó đồng nghĩa với một nỗ lực khổng lồ - và cực kỳ tốn kém - nhằm xây dựng và duy trì một quân đội thời bình lớn, được tổ chức bài bản và trả lương xứng đáng.

Theo nhà phân tích quân sự Taras Chmut, người đứng đầu quỹ tình nguyện “Come Back Alive”, Ukraine cần nâng cao chất lượng huấn luyện ở mọi cấp, đồng thời cải tổ toàn diện cơ cấu tổ chức và bộ máy chỉ huy.

Ông Fedorov cam kết sẽ triển khai số hóa sâu rộng và các cải cách lớn, với mục tiêu “xóa bỏ gian dối và tham nhũng, xây dựng văn hóa lãnh đạo và niềm tin mới”.

Drone chết người và tên lửa tầm xa

Ukraine cho biết, Nga đang chịu tổn thất hàng nghìn binh sĩ mỗi tháng, phần lớn do các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine. Năng lực này cần được tiếp tục mở rộng để ngăn chặn một cuộc tấn công tiềm tàng mới.

Ukraine đã xây dựng được một thị trường drone, hạm đội không người lái, tên lửa, hệ thống tác chiến điện tử, đạn dược và các loại đánh chặn, theo ông Fedorov. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh: “Không thể chiến đấu bằng công nghệ mới trong khi vẫn dựa vào một cấu trúc tổ chức cũ kỹ".

Năm 2025, Bộ Quốc phòng Ukraine đã ký hợp đồng mua 4,5 triệu drone FPV, chi hơn 110 tỷ hryvnia (2,1 tỷ euro) cho các chương trình liên quan đến drone - gấp ba lần năm trước.

Ukraine cũng đang phát triển tên lửa nội địa. Nếu sở hữu đủ số lượng, Kiev có thể đe dọa các nhà máy lọc dầu, hạ tầng và mục tiêu quân sự sâu trong lãnh thổ Nga nếu Moscow tấn công trở lại.

Dù các cam kết ban đầu về việc sản xuất hàng loạt tên lửa Flamingo FP-5 chưa đạt kỳ vọng, Ukraine vẫn có các loại tên lửa hành trình và drone tầm xa khác, đồng thời hợp tác với Anh để phát triển tên lửa đạn đạo chiến thuật tầm 500 km.

“Trở thành nhím thép” thay vì trông chờ bảo trợ

Tất cả những tham vọng đó đòi hỏi một ngành công nghiệp quốc phòng mạnh và tài chính công lành mạnh. Năm ngoái, các công ty quốc phòng Ukraine có năng lực sản xuất tương đương 35 tỷ USD, nhưng chính phủ chỉ đủ khả năng ký hợp đồng khoảng 12 tỷ USD.

Dù EU đang mở các chương trình tài chính quốc phòng mới cho Ukraine và bàn thảo việc triển khai lực lượng đa quốc gia, giới chức Kiev coi những điều này chỉ mang tính bổ trợ, chứ không thể thay thế cho sức mạnh quân đội trong nước.

Với Tổng thống Volodymyr Zelensky, điều đó có nghĩa là phải xây dựng năng lực phòng thủ đủ mạnh để Nga không dám tấn công lần nữa.

“Người Ukraine phải trở thành những người bảo vệ hiệu quả nhất cho chính đất nước mình - để Ukraine luôn độc lập và tự do, không bị Nga chi phối", ông Zelensky nói.

×