Vì sao sát hại Đại Giáo chủ Iran Khamenei là canh bạc tai hại của Mỹ, Israel?

Không thể phủ nhận, việc ám sát lãnh đạo đối phương có thể mang lại cú hích chính trị tức thời trong thời chiến. Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hiện đang tận hưởng ánh hào quang từ cái mà họ coi là “thành công” khi loại bỏ Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei.

Tuy nhiên, việc sát hại một người đàn ông 86 tuổi vốn đã lên kế hoạch chuyển giao quyền lực do sức khỏe suy yếu không phải là kỳ tích gì lớn nếu xét đến ưu thế hỏa lực vượt trội mà Mỹ và Israel đang nắm giữ. Quan trọng hơn, việc loại bỏ ông không đồng nghĩa với việc người kế nhiệm hay chính quyền kế tiếp sẽ sẵn sàng đáp ứng lợi ích của Mỹ và Israel, theo Aljazeera.

Lý do là bởi các vụ ám sát lãnh đạo ở Trung Đông hiếm khi dẫn đến kết cục hòa bình. Trái lại, chúng có thể mở đường cho những nhân vật kế nhiệm cứng rắn hơn hoặc đẩy đất nước vào vòng xoáy hỗn loạn, bạo lực và bất ổn.

Chỉ cần nhìn lại lịch sử gần đây, có thể thấy mỗi khi Mỹ và Israel áp dụng chiến lược “chặt đầu” trong các cuộc xung đột khu vực, hệ quả thường rất nghiêm trọng. Tại Iraq, Tổng thống Saddam Hussein bị lực lượng Mỹ bắt giữ và bàn giao cho chính quyền Iraq đồng minh, sau đó bị xử tử. Điều này chấm dứt một chế độ công khai thù địch với Israel, nhưng đồng thời mở đường cho các lực lượng thân Iran lên nắm quyền.

Hệ quả là trong hai thập kỷ tiếp theo, Iraq trở thành bàn đạp cho chiến lược ủy nhiệm khu vực của Iran, cho phép Tehran xây dựng một mạng lưới các lực lượng phi nhà nước hùng mạnh, đe dọa lợi ích của Mỹ và Israel.

Khoảng trống an ninh do cuộc tấn công của Mỹ tạo ra cũng làm bùng phát nhiều phong trào nổi dậy, nghiêm trọng nhất là sự trỗi dậy của tổ chức ISIL (ISIS). Nhóm này đã càn quét khắp Trung Đông, sát hại hàng nghìn người vô tội, bao gồm cả công dân Mỹ, đồng thời kích hoạt làn sóng người tị nạn ồ ạt tràn sang châu Âu – nơi có nhiều đồng minh của Mỹ và Israel.

Một ví dụ khác là Hamas. Từ đầu những năm 2000, Israel liên tục tìm cách ám sát các thủ lĩnh của phong trào này. Năm 2004, Israel giết chết người sáng lập Sheikh Ahmed Yassin, rồi sau đó là người kế nhiệm Abdel Aziz Rantisi – nhân vật được xem là ôn hòa. Sau nhiều vụ ám sát tiếp theo, Yahya Sinwar được bầu làm lãnh đạo Hamas tại Gaza và sau đó lên kế hoạch cho cuộc tấn công ngày 7/10/2023.

Hezbollah cũng có lịch sử tương tự. Lãnh đạo quá cố Hassan Nasrallah – người đã đưa tổ chức này trở thành một thế lực phi nhà nước đáng gờm – lên nắm quyền sau khi Israel ám sát người tiền nhiệm Abbas al-Musawi.

Hai năm rưỡi chiến tranh và các chiến dịch tiêu diệt lãnh đạo có thể đã làm suy yếu nghiêm trọng cả Hamas lẫn Hezbollah, nhưng Israel vẫn chưa thể xóa bỏ được ý tưởng đứng sau họ: sự kháng cự chống chiếm đóng. Khoảng lặng hiện nay có thể chỉ là sự yên ắng trước một cơn bão khác.

Trong trường hợp Iran, rất khó có khả năng người thay thế ông Khamenei sẽ cởi mở với đàm phán như ông từng thể hiện. Những tuyên bố của các bên trung gian Oman trong các cuộc đàm phán tại Muscat và Geneva cho thấy Iran dưới thời Khamenei sẵn sàng đưa ra những nhượng bộ lớn về vấn đề hạt nhân. Người kế nhiệm ông Khamenei khó có đủ không gian chính trị để tiếp tục con đường đó.

Nếu Mỹ và Israel tiếp tục chiến dịch và thực sự đẩy Iran đến bờ vực sụp đổ nhà nước, kết quả của sự hỗn loạn tiếp theo sẽ rất khó lường. Nhưng nếu nhìn vào kinh nghiệm ở Iraq và Libya, một khoảng trống an ninh tại Iran sẽ gây ra hậu quả tàn khốc cho các đồng minh của Mỹ ở khu vực và cả châu Âu.

Điều đó đặt ra câu hỏi: Mỹ và Israel thực sự thu được gì từ chiến lược “chặt đầu” tại Iran?

Với ông Netanyahu, việc ám sát Khamenei là một thành công lớn. Đối mặt với cuộc bầu cử then chốt có thể chấm dứt sự nghiệp chính trị, thậm chí đẩy ông vào tù vì 4 cáo buộc tham nhũng, cú hích ngắn hạn về mức độ ủng hộ và số phiếu bầu là điều đáng giá. Giới lãnh đạo Israel thường ít tính toán dài hạn và cũng không phải gánh chịu trực tiếp hậu quả của các cuộc phiêu lưu quân sự ở nước ngoài, trong khi xã hội Israel phần lớn ủng hộ lập trường cứng rắn này.

Nhưng với ông Trump, lợi ích không rõ ràng đến vậy. Ông có thể khoe khoang về việc tiêu diệt một lãnh đạo 86 tuổi đang bệnh nặng ở một quốc gia xa xôi, trước công chúng Mỹ vốn không mặn mà với chiến tranh. Trong bối cảnh khủng hoảng chi phí sinh hoạt tiếp diễn, chính quyền Mỹ đang chi hàng tỷ USD tiền thuế của người dân cho một cuộc chiến chống lại một quốc gia không gây ra mối đe dọa cận kề – cuộc chiến mà ngày càng nhiều người Mỹ coi là “cuộc chiến của Israel”.

Thay vì phô diễn sức mạnh, ông Trump có nguy cơ bị nhìn nhận là một tổng thống bị cuốn vào một cuộc chiến tốn kém để bảo đảm sự sống còn chính trị cho lãnh đạo một quốc gia khác.

Hiện tại, ông Trump dường như đã vạch ra ranh giới không triển khai bộ binh Mỹ trên bộ. Nhưng đến một thời điểm nào đó, ông sẽ phải chấm dứt chiến dịch không kích và rút quân. Khi đó, ông sẽ để lại phía sau một thảm họa mà các đồng minh của Mỹ trong khu vực phải gánh chịu. Các liên minh khu vực của Mỹ chắc chắn sẽ bị tổn hại, còn công chúng trong nước sẽ đặt câu hỏi.

Đây có thể lại là một cuộc phiêu lưu quân sự khác của Mỹ ở Trung Đông – tiêu tốn tiền thuế, sinh mạng binh sĩ và uy tín đối ngoại, nhưng không mang lại lợi ích tương xứng. Hy vọng rằng Washington cuối cùng sẽ rút ra bài học: Các chiến lược ám sát và “chặt đầu” lãnh đạo không phải là con đường dẫn đến ổn định.

×