Xe điện được ưu đãi, nhu cầu trạm sạc tại Việt Nam có thể đạt khoảng 32,6 tỷ USD vào năm 2050

Bản tổng hợp, giải trình, tiếp thu ý kiến góp ý của cơ quan, tổ chức, cá nhân về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế Giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt. Trong đó, các góp ý tập trung khá nhiều vào cơ chế ưu đãi cho xe ô tô điện.

Hình thành hệ sinh thái trạm sạch quy mô 32,6 tỷ đô la

Góp ý về xây dựng chính sách ưu đãi đối với xe điện dưới 24 chỗ, các Bộ Xây dựng, Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao.. đều đồng tình với chủ trương khuyến khích phát triển, sử dụng xe ô tô điện chạy bằng pin, phù hợp với chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước về tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam tại COP26.

Bên cạnh đó, chính ưu đãi cũng góp phần khuyến khích phát triển phương tiện giao thông thân thiện với môi trường, hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu tiêu dùng và sản xuất theo hướng bền vững.

Theo phân tích của Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), chính sách sẽ có tác động tích cực đối với người tiêu dùng. Theo đó, việc được hỗ trợ thuế sẽ góp phần giảm chi phí sở hữu phương tiện ban đầu cho người tiêu dùng, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận đối với dòng xe thân thiện với môi trường, hỗ trợ trực tiếp, tạo điều kiện để người dân cân nhắc chuyển đổi.

Bên cạnh đó, tạo tính ổn định và khả năng dự báo cho thị trường, giúp người tiêu dùng yên tâm hơn trong việc lựa chọn, đầu tư mua sắm phương tiện, góp phần hạn chế tâm lý chờ đợi hoặc dồn giao dịch theo từng giai đoạn ngắn hạn của chính sách ưu đãi, từ đó hỗ trợ hình thành nhu cầu tiêu dùng ổn định, bền vững hơn đối với ô tô điện chạy pin.

Trong khi đó, góp ý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề cập đến báo cáo của Hội đồng quốc tế về giao thông sạch (ICCT, 2025), xe điện có khả năng giảm tới khoảng 73% lượng phát thải khí nhà kính so với xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong suốt vòng đời. Mức giảm này phụ thuộc đáng kể vào cơ cấu nguồn điện và có thể thấp hơn trong điều kiện hệ thống điện còn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Theo các nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới và các tổ chức quốc tế, để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, tỷ lệ phương tiện giao thông sử dụng điện cần tăng mạnh và tiến tới chiếm tỷ trọng chủ đạo trong cơ cấu phương tiện giao thông.

Theo các nghiên cứu và kịch bản phát triển hạ tầng xe điện do các tổ chức quốc tế công bố (World Bank, IEA), nhu cầu đầu tư cho hệ thống trạm sạc tại Việt Nam có thể đạt khoảng 32,6 tỷ USD vào năm 2050.

Đồng thời, việc giảm dần và tiến tới loại bỏ phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch sẽ góp phần giảm đáng kể nhu cầu nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch trong dài hạn. Theo các kịch bản chuyển dịch năng lượng của các tổ chức quốc tế, quy mô tiết kiệm chi phí nhập khẩu năng lượng có thể đạt mức rất lớn (hàng trăm tỷ USD đến năm 2050), qua đó góp phần cải thiện cán cân thương mại và nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng mặc dù áp lực về vốn đầu tư ban đầu đối với hạ tầng và chuyển đổi công nghệ là đáng kể, song xét trên tổng thể nền kinh tế và trong dài hạn, lợi ích kinh tế mang lại là vượt trội. Chính phủ đã thiết lập khung chính sách ưu đãi thông qua việc điều chỉnh thuế TTĐB và miễn lệ phí trước bạ nhằm giảm chi phí sở hữu phương tiện cho người dân.

Giảm ô nhiễm môi trường, thứ đang gây tổn thất 5% GDP mỗi năm

Tương tự, góp ý của Liên đoàn Thương mại Việt Nam (VCCI) cũng cho rằng chính sách ưu đãi cho xe điện là có thể coi là khoản đầu tư dài hạn, có lợi cho cả sức khoẻ nền kinh tế và sức khoẻ con người.

Trong đó, VCCI nêu ví dụ về chính sách ưu đãi thuế, phí để thúc đẩy chuyển đổi phương tiện giao thông sang sử dụng năng lượng sạch tại một số quốc gia.

Cụ thể, Trung Quốc áp dụng giảm, miễn thuế mua xe điện và miễn thuế thu nhập doanh nghiệp từ 5 đến 8 năm cho các dự án sản xuất xe thuần điện. Thái Lan giảm thuế tiêu thụ đặc biệt từ 8% xuống 2% và giảm thuế nhập khẩu tới 40%. Na Uy miễn 25% VAT khi mua xe điện trong giai đoạn 1996–2021, sau đó chuyển sang áp VAT 25% chỉ cho phần giá xe vượt 500.000 Krone. Hà Lan miễn thuế đăng ký và giảm thuế sở hữu xe điện.

VCCI nhấn mạnh, kinh nghiệm từ các quốc gia này cho thấy ưu đãi thuế giai đoạn đầu là công cụ chính sách hiệu quả để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh trong giao thông, mang lại lợi ích dài hạn cho toàn xã hội.

Việc gia hạn thuế suất ưu đãi sẽ làm giảm một phần thu ngân sách nhà nước trong ngắn hạn. Tuy nhiên, xét trên tổng thể, lợi ích mà chính sách mang lại là vượt trội. Giảm ô nhiễm không khí đồng nghĩa với giảm chi phí y tế công, giảm thiệt hại kinh tế do bệnh tật và mất ngày công lao động.

Cùng đó, chuyển dịch sang phương tiện sử dụng điện giúp giảm nhập khẩu nhiên liệu hoá thạch, cải thiện cán cân thanh toán. Đồng thời, sự phát triển của thị trường xe điện sẽ kéo theo hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ (sản xuất pin, trạm sạc, dịch vụ bảo dưỡng), tạo việc làm mới và mở rộng cơ sở thuế trong trung và dài hạn.

Đối với sức khoẻ con người, chính sách phục vụ mục tiêu quốc gia về chuyển đổi xanh và bảo vệ sức khoẻ cộng đồng Giao thông đường bộ hiện là một trong những nguồn phát thải khí CO₂ và bụi mịn lớn nhất tại các đô thị Việt Nam.

Theo nghiên cứu của Trường Đại học Kinh tế quốc dân, ô nhiễm không khí gây tổn thất kinh tế lên tới hàng chục tỷ USD mỗi năm, tương đương khoảng 5% GDP, chủ yếu thông qua chi phí y tế, giảm năng suất lao động và suy giảm chất lượng sống của người dân.

Thuế suất ưu đãi sẽ tạo động lực chuyển dịch cơ cấu phương tiện giao thông theo hướng giảm phát thải, qua đó trực tiếp cải thiện chất lượng không khí, giảm gánh nặng bệnh tật cho cộng đồng và tiết kiệm nguồn lực xã hội dành cho chăm sóc sức khoẻ.

Cần hoàn thiện cơ chế xử lý pin thải bỏ

Góp ý xây dựng chính sách, VAMA kiến nghị cơ chế nên ưu đãi thuế theo mức tiết kiệm nhiên liệu.

“Chúng tôi kiến nghị cơ quan quản lý xem xét xây dựng chính sách thuế TTĐB theo hướng khuyến khích các phương tiện có mức tiêu thụ nhiên liệu và phát thải thấp hơn so với xe động cơ đốt trong truyền thống, thiết kế ưu đãi thuế theo hướng phân hóa dựa trên mức phát thải thực tế của phương tiện”, góp ý của VAMA nhấn mạnh.

Theo đó, các phương tiện có mức phát thải thấp hơn sẽ được áp dụng mức ưu đãi tương ứng với hiệu quả giảm phát thải đạt được, đồng thời cần có sự phân biệt phù hợp giữa các phương tiện vẫn phát sinh khí thải trong quá trình vận hành và các phương tiện không phát thải trực tiếp.

Việc xác định mức ưu đãi nên được xem xét trên cơ sở hiệu quả tiết kiệm nhiên liệu hoặc giảm phát thải thực tế của phương tiện, thay vì dựa trên loại hình công nghệ.

Ngắn hạn, có thể xem xét áp dụng cơ chế xác định xe và mức ưu đãi theo cơ chế xác định xe hybrid điện hưởng ưu đãi thuế TTĐB hiện hành.

VAMA nêu ví dụ, xe có mức tiêu thụ nhiên liệu ít hơn 30% so với xe thuần xăng hoặc so với mức trung bình chung thị trường, được hưởng mức ưu đãi 30% so với xe thuần xăng.

Xe có mức tiêu thụ nhiên liệu ít hơn 50% so với xe thuần xăng hoặc so với mức trung bình chung thị trường, được hưởng mức ưu đãi 50% so với xe thuần xăng.

VAMA kiến nghị về dài hạn, khi hệ thống dữ liệu và phương pháp đo lường phát thải phương tiện được công bố rộng rãi, Chính phủ có thể xem xét từng bước sửa đổi tiêu chí xác định thuế tiêu thụ đặc biệt cho ô tô dựa trên dung tích xi-lanh kết hợp với mức phát thải CO2 thay vì chỉ dựa trên dung tích xi-lanh như hiện hành.

Việc phát triển xe điện dù mang lại nhiều lợi ích, song vẫn có những tác động tiêu cực cần được nhìn nhận một cách rõ ràng. Theo đó, Bộ Nội vụ đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá kỹ, đầy đủ nội dung tác động chính sách về gia hạn thuế suất thuế TTĐB đối với xe có gắn động cơ dưới 24 chỗ chạy bằng pin, đặc biệt về vấn đề môi trường trong chuỗi cung ứng và xử lý chất thải, áp lực lên hạ tầng năng lượng và đô thị.

Với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan này cho rằng nhu cầu tài chính cho chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp của Việt Nam là rất lớn, trong đó phần lớn nguồn lực cần được huy động từ khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài.

Do đó, một trong những thách thức quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang phương tiện giao thông sử dụng năng lượng sạch là xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp nhằm thúc đẩy xã hội hóa đầu tư.

Bên cạnh đó, công tác quản lý chất thải, thu gom, vận chuyển và xử lý pin thải bỏ Pin sử dụng cho xe ô tô điện sau khi hết vòng đời sử dụng được xác định là chất thải cần được quản lý theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.

Theo quy định tại Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành, nhà sản xuất, nhập khẩu sản phẩm, bao bì có trách nhiệm thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), trong đó bao gồm trách nhiệm thu hồi, tái chế đối với pin và ắc quy thải bỏ theo lộ trình quy định.

Việc thu gom, vận chuyển và xử lý pin thải bỏ phải được thực hiện bởi các tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Đồng thời phải bảo đảm đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường, an toàn trong quá trình lưu giữ, vận chuyển và xử lý.

×