Ai trả lời câu hỏi: Làm nông có phải một nghề?

Có lần, trong một buổi gặp gỡ nông dân, nguyên Bộ trưởng Lê Minh Hoan kể lại câu hỏi khiến ông day dứt suốt nhiều năm: “Làm nông mà cũng gọi là nghề hả anh?”. Câu hỏi nghe nhẹ tênh, nhưng lại chạm đúng vào một thực tế lâu nay: nghề nông vẫn bị nhìn như một sự gắn bó với đất đai hơn là một nghề có thể tạo ra giá trị bền vững.

Những năm tháng đi cùng nông dân, ông chứng kiến điệp khúc quen thuộc, được mùa thì rớt giá, mất mùa thì trắng tay. Những cuộc “giải cứu nông sản” diễn ra như một phản xạ, vừa nghĩa tình, vừa cho thấy sự mong manh của một nền sản xuất nhỏ lẻ. Và từ rất sớm, ông đã nói một điều tưởng như đơn giản: Nông dân phải làm ra thứ thị trường cần, chứ không chỉ bán những gì mình có.

Hôm nay, điều ấy không còn là lời gợi mở. Nó đang dần hiện hình trong những câu chuyện rất cụ thể, ở những con người cụ thể.

Người tri thức làm nông, làm nông bằng tri thức!

Ở xã miền núi của Đồng Nai, giữa những vườn cây trải dài, anh Đặng Dương Minh Hoàng chọn trở về sau nhiều năm làm việc tại Pháp. Quyết định ấy không phải là một cú rẽ cảm tính, mà là sự lựa chọn có tính toán, mang tri thức công nghệ vào nông nghiệp.

Trang trại của anh rộng khoảng 50ha, trồng cao su, tiêu và bơ mỗi loại cây được tổ chức như một “đơn vị sản xuất” riêng. Nhưng điều làm nên khác biệt không nằm ở quy mô, mà ở cách vận hành. Mỗi gốc cây được gắn cảm biến, mọi dữ liệu về đất, nước, dinh dưỡng được đưa về điện thoại.

Việc tưới tiêu, bón phân không còn phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm, mà dựa trên thông số cụ thể. Nhờ vậy, cả vườn cây có thể được kiểm soát bởi số ít lao động, chi phí giảm, năng suất ổn định hơn.

Quan trọng hơn, sản phẩm được chuẩn hóa. Những trái bơ mang thương hiệu riêng của anh đã có mặt trên hệ thống bán lẻ và bước đầu tiếp cận thị trường khu vực, đem lại nguồn thu hàng tỷ đồng mỗi năm.

Nhưng điều đáng nói là anh Hoàng không dừng lại ở trang trại của mình. Từ một mô hình cá nhân, anh xây dựng hợp tác xã, chia sẻ ứng dụng số cho các thành viên và hàng nghìn hộ nông dân khác. Nông sản được sản xuất theo quy trình chung, đảm bảo đồng đều chất lượng để có thể xuất bán với giá tốt hơn.

Anh không chọn cách kiếm lợi từ bán giống hay vật tư, mà tập trung vào việc tạo đầu ra ổn định. Ở đó, giá trị kinh tế không chỉ nằm ở sản phẩm của riêng anh, mà nằm ở cả hệ sinh thái mà anh góp phần hình thành.

Nếu câu chuyện của anh Hoàng là hình ảnh của một nông dân “công nghệ hóa” thì ở TPHCM, chị Phạm Thị Thảo (xã Minh Thạnh) lại cho thấy một hướng đi khác, lặng lẽ nhưng bền bỉ. Từ một giáo viên trung học, chị bắt đầu với vài thùng ong để cải thiện kinh tế gia đình.

Nhưng nghề nuôi ong, tưởng chừng giản đơn, lại đòi hỏi sự kiên trì và hiểu biết sâu sắc về tự nhiên. Chị học cách theo mùa hoa, chọn nguồn thức ăn, kiểm soát chất lượng mật. Sau nhiều năm, mô hình nhỏ ban đầu phát triển thành Hợp tác xã Ong mật Thảo Trinh với hơn 600 thùng ong. Mỗi vụ, HTX thu hàng chục nghìn sản phẩm mật ong bánh tổ, không chỉ bán trong nước mà còn xuất khẩu sang Hàn Quốc, Campuchia…

Doanh thu mỗi năm đạt hàng chục tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho hàng chục lao động địa phương. Nhưng điều đáng quý hơn là cách chị làm sản phẩm. Mật ong không chỉ để bán, mà được chuẩn hóa từ đầu vào đến đầu ra, được đóng gói, xây dựng thương hiệu, mở rộng kênh tiêu thụ qua thương mại điện tử.

Từ một nghề phụ, chị biến nuôi ong thành một mô hình kinh tế thực thụ.Hai câu chuyện, hai con đường khác nhau, nhưng có một điểm chung: Họ không làm nông theo thói quen. Họ làm nông bằng tư duy. Ở đó, người ta thấy một lớp nông dân mới đang hình thành, những người biết tính toán, biết liên kết, biết xây dựng giá trị thay vì chỉ tạo ra sản phẩm.

Khi chính sách mở ra một cách nghĩ mới

Những chuyển động từ thực tiễn, nếu nhìn rộng ra, không phải là những điểm sáng riêng lẻ. Chúng đang nằm trong một dòng chảy lớn hơn – dòng chảy của chính sách, nơi cách nhìn về nông nghiệp đang dần được định hình lại.

Tại TPHCM, sự thay đổi này thể hiện khá rõ. Theo ông Bùi Minh Thạnh – Phó Chủ tịch UBND TPHCM, quá trình sáp nhập đã mở ra một không gian nông nghiệp rộng hơn 454.000ha, đủ để hình thành những vùng sản xuất quy mô lớn, đa dạng sinh thái, gắn với chế biến, logistics và thị trường tiêu thụ.

Nếu trước đây mỗi địa phương chỉ phát triển theo lợi thế riêng, thì nay các yếu tố đang dần kết nối thành một chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Khi những “mảnh ghép” này đặt cạnh nhau, nông nghiệp không còn đứng riêng lẻ, mà trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái kinh tế rộng lớn hơn.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi của nông nghiệp cũng thay đổi. Không còn dừng lại ở “trồng gì, nuôi gì”, mà xa hơn: Ai sẽ bán? Bán cho ai và bán bằng cách nào?

TPHCM vì vậy xác định một hướng đi mới: Nông nghiệp đa giá trị, vừa xanh - sạch - hữu cơ vừa gắn với du lịch trải nghiệm, kinh tế tuần hoàn và công nghệ cao.

Ở tầm quốc gia, Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 85/NQ-CP về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Kết luận số 219-KL/TW tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW, khóa XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Văn bản này nhấn mạnh, tái cơ cấu ngành theo hướng thực chất hơn, hiệu quả hơn, dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Nông nghiệp không chỉ cần năng suất, mà cần chất lượng, khả năng cạnh tranh và sức chống chịu trước biến động thị trường, biến đổi khí hậu.

Điều đó cũng đồng nghĩa với việc phải thay đổi cấu trúc sản xuất. Từ những sản phẩm giá trị thấp, manh mún, chuyển sang những ngành hàng có giá trị cao hơn, được tổ chức theo vùng nguyên liệu lớn, ổn định và thích ứng tốt hơn với điều kiện tự nhiên. Những vùng trồng, vùng nuôi không còn chỉ để sản xuất, mà phải gắn với mã số, với truy xuất nguồn gốc, với tiêu chuẩn thị trường.

Quan trọng hơn cả, nông dân không thể đi một mình. Hợp tác xã, doanh nghiệp, nhà khoa học, ngân hàng… phải cùng tham gia vào chuỗi giá trị. Chỉ khi đó, nông sản mới có thể đi từ ruộng vườn đến thị trường một cách trọn vẹn, và người nông dân mới thực sự đứng ở vị trí trung tâm của một nền kinh tế nông nghiệp đúng nghĩa.

Có thể rồi đây, câu hỏi “Làm nông mà cũng gọi là nghề hả?” sẽ không còn khiến người ta chạnh lòng nữa. Bởi khi người nông dân biết làm ra sản phẩm bằng tri thức, bán sản phẩm bằng thương hiệu và sống được bằng giá trị mà mình tạo ra, thì nghề nông không chỉ là nghề.

×