Bắc Ninh: Phụ nữ miền núi mở lối trên không gian số, tạo sinh kế bền vững cho hàng nghìn hộ nghèo

Từ “chợ phụ nữ online” đến livestream bán sản phẩm truyền thống

Tại các xã như Lục Nam, Sơn Động (tỉnh Bắc Ninh) chuyển đổi số trong bán hàng càng rõ nét khi mô hình “chợ phụ nữ online” và các nhóm bán hàng qua Facebook, Zalo phát triển mạnh. Những nhóm này ban đầu chỉ vài chục thành viên, sau tăng lên hàng nghìn, thu hút cả khách hàng từ Hà Nội và các tỉnh lân cận.

Bà La Thị Mơ, thôn Mật, xã Sơn Động (tỉnh Bắc Ninh) 54 tuổi, người dân tộc Tày, là một trong số những hộ dân vẫn duy trì cách nấu rượu truyền thống bằng men lá kết hợp gạo nếp địa phương. Khoảng hơn một năm trở lại đây, sản phẩm rượu men lá của gia đình có cơ hội đến với người tiêu dùng ở nhiều nơi trên cả nước nhờ vào việc bán hàng trên nhiều nền tảng mạng xã hội.

Theo bà Mơ, để sản phẩm của gia đình đến với người tiêu dùng ở nhiều tỉnh thành trên cả nước ngoài việc đảm bảo chất lượng sản phẩm thì gia đình còn chủ động tiếp cận với nhiều phương thức bán hàng mới. Người con dâu của bà Mơ ít tuổi, tiếp cận nhanh chóng với phương thức bán hàng online. Công việc sản xuất rượu men lá thường diễn ra trong khoảng thời gian từ 3h sáng đến 11h trưa, thời gian còn lại gia đình nghỉ ngơi và bán hàng trên Facebook, TikTok.

“Trước đây gia đình tôi là một trong những hộ nghèo bền vững, năm 2019–2020 thoát nghèo rồi lại tái nghèo. Từ năm 2021, gia đình xin rút khỏi hộ nghèo khi bắt đầu bắt tay vào nấu rượu men lá. Với quyết tâm thoát nghèo, tôi mạnh dạn vay vốn mở rộng xưởng sản xuất, từ đó gia đình tôi chính thức thoát nghèo thành công sau bao nhiêu năm trời phấn đấu”, bà Mơ chia sẻ.

“Sản phẩm của gia đình nhiều lần được đem đi trưng bày tại các hội chợ nông sản. Người này uống một lần sau đó tìm mua lại và lại giới thiệu đến những người thân. Bên cạnh đó tôi học hỏi rồi lập tài khoản Facebook, TikTok rồi bán hàng trên đó. Ban đầu còn nhiều bỡ ngỡ, làm dần rồi quen, đặc biệt tôi hay lên mạng mày mò, tìm kiếm rồi áp dụng vào thực tế. Sau khi có được những đơn hàng đầu tiên thì công việc bán hàng online trở nên thuận lợi hơn”, chị Vân con dâu bà Mơ kể.

“Có những người ở tận Vĩnh Phúc (cũ) cũng gọi điện về đặt hàng, họ đặt hàng trăm lít rượu men lá của gia đình. Ban đầu tôi không tin và yêu cầu họ chuyển tiền cọc trước, ai ngờ họ chuyển thật. Sau khi tìm hiểu, họ nói biết tới sản phẩm của gia đình nhờ một vị khách đã từng dùng, sau đó họ lên mạng tìm kiếm thêm thông tin và biết được địa chỉ, số điện thoại của tôi”, bà Mơ kể.

Tại một số xã miền núi khó khăn nhất của tỉnh Bắc Ninh, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số lần đầu có thu nhập ổn định nhờ tham gia các tổ đổi công kết hợp bán hàng trực tuyến. Một số tổ vừa trồng rừng, trồng dược liệu vừa bán online các sản phẩm như sa nhân, ba kích, mật ong rừng. Không ít chị lần đầu biết chụp ảnh bằng điện thoại thông minh, biết gắn nhãn sản phẩm, biết đăng tin khuyến mãi. Mỗi tháng thu nhập tăng từ vài trăm nghìn lên 3–5 triệu đồng, giảm đáng kể tỷ lệ hộ nghèo ở các thôn vùng cao.

Từ mô hình đến chính sách

Không chỉ dừng lại ở các mô hình tự phát, nhiều địa phương trong vùng đang thực sự biến thương mại điện tử thành công cụ giảm nghèo bền vững.

Tại huyện Lục Ngạn (cũ), theo thống kê từ phòng kinh tế huyện, đã có rất nhiều sản phẩm nông sản của địa phương được đưa lên sàn thương mại điện tử. Một số hợp tác xã còn phát triển đội ngũ livestream chuyên nghiệp, giúp người dân bán theo phiên, tạo tính minh bạch và độ tin cậy cao.

Trong khi đó, ở huyện Lục Nam (cũ), hội phụ nữ phối hợp ngân hàng chính sách xã hội triển khai vay vốn ưu đãi cho hộ nghèo và cận nghèo để mua thiết bị phục vụ kinh doanh online như điện thoại thông minh, máy sấy nông sản, máy dán nhãn. Hình thức ủy thác vốn đi kèm giám sát, hỗ trợ kỹ thuật giúp các hộ sử dụng vốn hiệu quả và giảm nguy cơ tái nghèo. Nhiều hộ trước chỉ bán nhỏ lẻ tại chợ nay đã có thu nhập ổn định hơn nhờ nhận đơn hàng từ khắp nơi.

Còn huyện Sơn Động (cũ) cũng triển khai các lớp “kỹ năng số cho phụ nữ dân tộc thiểu số”. Nội dung bao gồm hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, xử lý đơn hàng, đóng gói, livestream, bảo quản sản phẩm và cung cấp dịch vụ vận chuyển. Mô hình “phụ nữ dân tộc kinh doanh online” được xem là đột phá, khi nhiều chị lần đầu có điều kiện tiếp cận khách hàng thành thị, từ đó tăng thu nhập và giảm phụ thuộc vào nguồn thu rừng.

Tỉnh Bắc Ninh hiện nay đang trở thành địa phương đi đầu trong chuyển đổi số nông nghiệp. Các lớp đào tạo kỹ năng digital marketing, viết nội dung, dựng video ngắn đã được mở ra giúp người dân, đặc biệt là phụ nữ, tự tin giới thiệu sản phẩm của mình ra thị trường.

Một điểm chung ở tất cả các địa phương là: khi phụ nữ được trao cơ hội tiếp cận công nghệ, họ trở thành lực lượng có sức lan tỏa mạnh nhất. Nhiều chị không chỉ bán hàng cho gia đình mình mà còn hỗ trợ các hộ nghèo xung quanh, nhận đóng gói, gom đơn, livestream chung theo nhóm. Sự lan tỏa này tạo ra chuỗi sinh kế khép kín, nơi phụ nữ giữ vai trò trung tâm và là nhân tố then chốt trong giảm nghèo.

Thực tế từ các xã miền núi của tỉnh Bắc Ninh cho thấy thương mại điện tử không còn là khái niệm xa vời với người dân miền núi. Khi được hỗ trợ đúng cách, phụ nữ – vốn là lực lượng bền bỉ và nhanh thích ứng, có thể biến điện thoại thông minh thành công cụ kiếm sống hiệu quả.

Nhiều hộ từ nghèo hoặc cận nghèo đã có thu nhập ổn định, mức tăng phổ biến từ 20–40%, tùy vào loại sản phẩm và mùa vụ. Quan trọng hơn, người dân không bị động trong khâu tiêu thụ, chủ động hơn về giá cả, giảm rủi ro bị ép giá.

Hệ sinh thái bán hàng online theo nhóm cũng giúp tạo việc làm cho lao động địa phương: người chụp ảnh, người đóng gói, người giao hàng nội huyện, người hỗ trợ livestream. Đây là những công việc mới, phù hợp với phụ nữ, dễ học và không đòi hỏi vốn lớn.

Sự phát triển của thương mại điện tử ở vùng trung du, miền núi không chỉ giúp bán nông sản mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất: từ manh mún sang chuẩn hóa, từ bán thô sang chế biến và xây dựng thương hiệu. Điều này mở ra cơ hội để sản phẩm địa phương vươn xa hơn, tham gia chuỗi cung ứng rộng hơn và tạo nền tảng để giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

×