Bài dự thi "Việt Nam trong tôi": Tổ quốc nhìn từ phía biển

Ở nơi đây đã diễn ra nhiều sự kiện, gắn bó với những số phận con người nổi chìm suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Trước đây, sự đói rách gắn chặt với cuộc đời những ngư dân. Cảnh những gia đình thuyền chài phải lên rừng đào củ mài sống qua ngày không phải là điều xa lạ. Hòa bình lập lại (1954), trong hàng ngàn ngư dân mới có một vài người biết chữ. Đến những năm 70 của Thế kỷ trước, cũng vào dịp gần đến ngày Quốc khánh 2/9, có cặp đôi trai gái dẫn nhau đến Ủy ban đăng ký kết hôn chỉ biết điểm chỉ thay cho chữ ký. Suốt từ lúc sinh ra cho đến tuổi trưởng thành họ chưa một lần được biết cây bút là gì…

Sau khi tốt nghiệp Đại học Sư phạm tôi được phân công ra dạy học tại huyện đảo Cẩm Phả (sau này chia tách thành hai huyện Vân Đồn và Cô Tô). Phụ huynh học sinh của tôi có rất nhiều người là ngư dân. Cả nhà sống bằng nghề đánh cá. Dân biển thường chắc, khỏe, ăn sóng nói gió. Họ đi biển rất giỏi với những kỹ năng trời phú. Thời đó làm gì có phương tiện thông tin, liên lạc như bây giờ. Đời cha truyền kinh nghiệm đi biển cho đời con. Họ chỉ cần trông lớp vảy tê tê trên trời là biết mấy hôm nữa có giông bão về theo hướng nào. Chỉ cần ngửi mùi gió là biết vùng biển ấy có loài cá ăn ở tầng nước sâu bao nhiêu mét và phải dùng loại lưới gì để đánh bắt cho phù hợp…

Một trong những phụ huynh mà tôi quen thân trong số đó là ông Phạm Học. Ông Học là cán bộ của Phòng Thủy sản huyện. Suốt đời ông chỉ gắn bó sống chết với biển. Đến mức ông đi biển đêm không cần la bàn mà chỉ cần nhìn sao trời là có thể đưa thuyền về đích chính xác tuyệt đối. Có lần ông “biểu diễn” cho tôi xem tài nghệ của người sống một đời cùng biển bằng cách đưa con cá ót đã nấu riêu vào miệng (loài cá nhỏ có rất nhiều xương dăm). Sau mấy phút ngậm trong miệng, ông nuốt hết thịt con cá và nhả ra một bộ xương cá ót còn nguyên vẹn.

Chia sẻ với nhau chân tình thế nhưng có một điều bí mật mà mãi sau chiến thắng 1975, đất nước thống nhất, ông Học mới kể với tôi: Ngư dân vùng biển đảo mình tinh thông đi biển nên một số được lựa chọn vào đội ngũ thuyền viên của đoàn tàu không số vận chuyển vũ khí đạn dược và thuốc men theo đường Hồ Chí Minh trên biển, vượt ngót ngàn cây số vào Nam để phục vụ cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Họ có khả năng cập bến về đêm ở bất kỳ bến nào mà có quân ta ém sẵn bí mật đón hàng. Lần thì cập mạn ở Bình Thuận, có lần thuyền áp mạn gần Hà Tiên, vùng biển tận cùng của đất nước.

Mấy người đi nửa năm mới trở về, gặp lại người thân tay bắt mặt mừng mà chẳng bao giờ hé răng kể về những chuyến đi oai hùng ấy. Họ tham gia kháng chiến thầm lặng trên lĩnh vực của mình và giữ thói quen không kể với ai. Nhưng nếu ai đó hỏi về truyền thống đánh giặc giữ nước trên vùng biển quê mình thì họ oang oang kể ra vanh vách. Nào là năm 1288 danh tướng Trần Khánh Dư đã đánh tan đoàn thuyền lương của quân Nguyên Mông trên dòng sông Mang thuộc khu vực Đảo Bản Sen bây giờ ra sao. Rồi nữa, thời kỳ chống Pháp, Đại đội Ký Con đã dùng thuyền nan vượt biển tấn công giặc Pháp trên đảo Cô Tô như thế nào…

Người dân vùng biển đảo Đông Bắc ý thức rất rõ về vị trí tiền tiêu đầu sóng ngọn gió của mình. Từ biển Trà Cổ (Móng Cái) trở ra đến phao số O, dọc về phương Nam là lãnh hải của nước ta. Ở đây những con sóng đón bình minh sớm hơn đất liền. Nhìn từ phía biển tổ quốc ta trải dài mênh mang, hùng vĩ. Bao nhiêu thế lực xâm lược ngoại bang nhăm nhe cướp nước ta đều toan tính vượt qua vùng biển này. Và cũng vì thế mà cha ông chúng ta đã lập trận đón lõng chúng với những chiến công vang dội không thể nào quên trên sông Bạch Đằng. Cũng từ vị trí chiến lược của vùng biển Đông Bắc cửa ngõ ấy mà khi còn sống, Bác Hồ chỉ duy nhất đồng ý cho dựng bức tượng Người trên đảo Cô Tô là thế.

Trong một dịp nghỉ hè, tôi được cùng ông Phạm Học đưa đi với đội tàu đánh cá của Hợp tác xã Chiến Thắng. Trên tàu có tới hơn chục những Ngư phủ lão luyện. Sống ở vùng biển một thời gian tôi cũng đã dần quen với sông nước, với hương tanh nồng của xóm chài, với gió và vị mặn mòi của biển cả. Vậy mà khi tàu rời vùng đảo Quan Lạn qua cửa Vạn Tài để ra khơi gần, sóng bạc đầu xô đẩy vật vã làm tôi say lộn mửa. Ông Học tỏ ra cảm thông và động viên tôi : “Đi lối này tuy sóng to gió lớn nhưng còn dễ chịu hơn. Nếu đoàn ta đi lối Cửa Đối phía đảo Minh Châu, cửa ấy không sóng bạc đầu nhưng có sóng Lừng. Mặt biển trông hiền hòa bên trên nhưng sóng Lừng bên dưới chao lắc còn kinh khủng hơn. Cái cảm giác say ấy dễ gây choáng cho người mới đi biển, kể cả khi đã bước lên đất liền người vẫn cứ lắc lư”. Tôi gật đầu thú nhận rằng còn ít va chạm với sông nước nên chưa dễ quen sóng gió. Cũng may ngày ấy (thập niên 70) thuyền đánh cá của ta còn dùng chủ yếu là thuyền buồm, thiết bị còn thiếu nhiều, tàu chỉ đánh cá trong lộng chứ chưa thể chạm tới khơi xa nên tôi còn cố chịu đựng được.

Ngót tuần trên biển cùng tham gia kéo lưới với những người đàn ông chai sạn biển cả, tôi cũng thích nghi dần. Từ đó, mỗi khi lên lớp cho học trò của mình, tôi thấm thía từng câu mỗi khi nói về rừng vàng biển bạc. Biển quê hương của chúng ta giàu đẹp thật, bao nhiêu hải sản quý giá. Trong lòng biển còn nhiều khoáng sản và mỏ quý. Nhưng, con người, những công dân biển của chúng ta đã và sẽ còn phải đổ bao nhiêu mồ hôi, máu và nước mắt để làm chủ biển, để bảo vệ và giữ gìn, khai thác sự giàu có ấy từ trong lòng biển cả …

Tôi nghỉ hưu và về quê sống sau nhiều chục năm gắn bó ở vùng biển đảo Đông Bắc. Mùa hè năm nay tôi có dịp trở lại thăm nơi công tác xưa. Sự đổi mới và phát triển của quê biển nhanh và khác lạ đến mức làm tôi kinh ngạc. Vân Đồn đã trở thành khu kinh tế và du lịch sầm uất bậc nhất khu vực phía Bắc.

Mấy mươi năm trước, nơi đây còn như một hoang đảo, không có điện. Thị trấn Cái Rồng ngày ấy phải dùng điện máy nổ. Mỗi tối người ta chạy máy phát điện vài tiếng, chủ yếu để phục vụ các cơ quan đầu não của huyện. Còn bây giờ, ở vị trí gần trung tâm của đảo Cái Bầu cũ có cả sân bay quốc tế đón khách tứ phương đến du lịch và làm ăn trên hòn đảo xanh, sạch và tuyệt đẹp này. Đường cao tốc chạy thẳng từ thủ đô Hà Nội xuống chỉ mất hơn 2 tiếng đồng hồ. Các đảo thuộc quần đảo Cái Bàn xưa cũng đổi mới và phát triển không kém. Khách du lịch đổ xô ra thăm các đảo Quan Lạn, Minh Châu, Bản Sen, Ngọc Vừng, Thắng Lợi v.v… Nhìn vùng biển Đông Bắc thay da đổi thịt, dõi biển theo suốt chiều dài đất nước đủ thấy đất nước ta phát triển, lớn mạnh và hùng cường đến chừng nào.

Đảo Cô Tô xa xôi hôm nào cách đất liền ngót trăm hải lý nay bỗng thấy gần hơn. Du khách đi tàu cao tốc chỉ mất hơn một tiếng đồng hồ là đến nơi. Trên hòn đảo tiền tiêu này đã được dùng điện lưới từ lâu nhờ kỹ thuật rải cáp dưới đáy biển tải điện cao thế từ đất liền ra. Cô Tô bây giờ là một thành phố nổi tráng lệ lung linh giữa trời nước bao la. Năm ngoái tôi có dịp đến thăm thành phố nổi Venice của đất nước Italya mà người đời hết sức ca ngợi. Nhưng thú thật, tôi ngắm thành phố trên biển Cô Tô của mình còn lộng lẫy và tráng lệ hơn nhiều…

Trở về thăm vùng biển đảo Đông Bắc lần này, tôi gặp lại mấy người quen cũ. Một thanh niên tên Bắc là con trai cậu học trò cưng của tôi ngày xưa. Cháu mới 24 tuổi, cái tuổi mộng mơ “Hồn quay trong gió bão” ấy. Cháu bảo đã tốt nghiệp Đại học Thủy sản và đang làm việc ở một tập đoàn đánh cá quốc doanh. Tàu đánh cá của các cháu bây giờ là những tàu lớn. Cái nhỏ nhất cũng chạy máy công suất vài trăm mã lực, đủ sức đi đánh cá khơi xa, vươn đến cả những vùng biển tận cùng của tổ quốc. Việc các cháu đánh cá ở quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của đất nước mình là chuyện hết sức bình thường.

Quá trình khai thác biển, Bắc cũng không ít lần phải đối mặt với tàu nước ngoài muốn gây sự, cướp biển, thậm chí định cướp tàu. “Nhưng chúng cháu không hề sợ. Đây là biển đảo của tổ quốc mình. Ngoài việc đánh cá, chúng cháu hiểu rằng sự hiện diện của mỗi con tàu đánh cá treo cờ Việt Nam là một cột mốc biên cương trên biển, khẳng định chủ quyền của tổ quốc. Biển đảo nơi đây cha ông chúng ta đã đổ bao nhiêu xương máu để khai thiên lập địa thì chúng cháu phải quyết giữ lấy cho bằng được”, chàng ngư dân trẻ nói chuyện làm ăn nghề biển với tất cả tình yêu thương, sự tự hào và niềm kiêu hãnh về tổ quốc mình như thế đấy.

×