Cà phê Sơn La được mùa, trúng giá, ngành chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát môi trường sơ chế hạt cà phê

Giá cà phê Sơn La tăng cao, người trồng cà phê phấn chấn

Sơn La hiện có khoảng 24.300 ha cà phê, chủ yếu là cà phê Arabica – loại cà phê được đánh giá có chất lượng cao, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng vùng Tây Bắc. Mỗi năm, sản lượng cà phê quả tươi toàn tỉnh đạt trên 300.000 tấn, trở thành một trong những vùng sản xuất cà phê Arabica lớn nhất cả nước.

Niên vụ 2025-2026, thị trường cà phê ghi nhận tín hiệu tích cực khi giá thu mua cà phê quả tươi tại Sơn La đạt mức 28.000 – 30.000 đồng/kg, cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Mức giá này mang lại niềm phấn khởi cho người trồng cà phê, góp phần cải thiện thu nhập và tạo động lực mở rộng sản xuất.

Tại nhiều địa phương như Mai Sơn, Thuận Châu, Mường La…, cây cà phê đã trở thành cây trồng chủ lực, đóng vai trò quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho người dân. Từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, nhiều hộ đã mạnh dạn đầu tư mở rộng diện tích, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa khâu chăm sóc, thu hái.

Cùng với đó, ngành cà phê còn tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho hàng chục nghìn lao động nông thôn mỗi năm, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương và xây dựng nông thôn mới.

Tuy nhiên, đặc thù của cà phê Sơn La là chế biến từ quả tươi, sau khi thu hái phải được sơ chế trong vòng 24 giờ để đảm bảo chất lượng hạt và hương vị. Điều này khiến hoạt động sơ chế, chế biến diễn ra liên tục, tập trung trong thời gian ngắn của niên vụ.

Trong khi đó, toàn tỉnh hiện mới có 5 cơ sở chế biến cà phê quy mô tập trung, chỉ đáp ứng khoảng 25% tổng sản lượng cà phê quả tươi. Phần lớn sản lượng còn lại vẫn được sơ chế tại các hộ gia đình, cơ sở nhỏ lẻ, phân tán trong khu dân cư.

Thực tế này khiến nguy cơ phát sinh ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm nguồn nước, luôn tiềm ẩn nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Không đánh đổi chất lượng môi trường trong sơ chế hạt cà phê

Khi sản lượng tăng cao, hoạt động sơ chế diễn ra liên tục, lượng nước thải phát sinh lớn, trong khi hạ tầng thu gom, xử lý chất thải tại nhiều địa bàn chưa đáp ứng yêu cầu.

Nhận diện rõ nguy cơ này, UBND tỉnh Sơn La đã ban hành Công văn số 6451/UBND-KT ngày 31/10/2025, yêu cầu các sở, ngành và địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý hoạt động sơ chế, chế biến cà phê quả tươi.

Theo đó, tỉnh yêu cầu kiên quyết không để xảy ra tình trạng xả nước thải chưa qua xử lý ra môi trường, tăng cường kiểm tra, giám sát tại các cơ sở sơ chế; xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nhằm ngăn chặn nguy cơ phát sinh “điểm nóng” môi trường.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La, cho biết: Ngành nông nghiệp xác định phát triển cà phê phải gắn chặt với bảo vệ môi trường. Thời gian tới, Sở sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương rà soát toàn bộ các cơ sở sơ chế, kiên quyết đình chỉ hoạt động đối với những cơ sở không có hồ sơ môi trường hoặc không có công trình xử lý chất thải đạt chuẩn.

Bên cạnh đó, các địa phương đang đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân đầu tư bể thu gom, hồ lắng, lót bạt chống thấm, đồng thời khuyến khích áp dụng các mô hình sơ chế ướt tuần hoàn, tái sử dụng nước, giảm thiểu phát thải ra môi trường.

Xã Chiềng Mung là một trong những địa bàn trọng điểm về thu mua và sơ chế cà phê của tỉnh. Theo UBND xã, niên vụ 2025-2026, toàn xã có 35 cơ sở, hộ gia đình và doanh nghiệp tham gia hoạt động thu mua, sơ chế cà phê, với tổng sản lượng cà phê được thu mua, bao gồm cả nguồn từ các xã lân cận, ước khoảng 50.000 tấn.

Ngay từ đầu vụ, chính quyền xã đã ban hành kế hoạch chuyên đề về bảo vệ môi trường trong sơ chế cà phê, thành lập tổ kiểm tra liên ngành và tổ chức cho các cơ sở ký cam kết bảo vệ môi trường.

Tuy vậy, qua kiểm tra thực tế vẫn phát hiện một số trường hợp lén lút xả nước thải ra rãnh, mương thoát nước chung. Đầu tháng 12/2025, Công an tỉnh Sơn La đã xử phạt một hộ sơ chế cà phê tại bản Mạt với số tiền 418,5 triệu đồng, đồng thời đình chỉ hoạt động trong 4 tháng 15 ngày do xả nước thải vượt quy chuẩn kỹ thuật.

Ông Nguyễn Thành Long, Phó Chủ tịch UBND xã Chiềng Mung, thông tin: Để xây dựng hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn, các hộ phải đầu tư hàng trăm triệu đồng và cần diện tích đất khá lớn. Trong khi đó, nhiều cơ sở sơ chế có quy mô nhỏ, quỹ đất hạn chế nên gặp khó khăn trong việc đầu tư. Xã đang tiếp tục tuyên truyền các hộ thực hiện nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường trong sơ chế cà phê.

Tại Chiềng Mai, một địa bàn có nhiều hoạt động sơ chế cà phê, niên vụ 2025-2026 có 141 hộ đăng ký, trong đó 98 hộ tham gia hoạt động thực tế. Lực lượng chức năng đã kiểm tra 51 cơ sở, nhắc nhở 44 trường hợp và xử phạt 7 trường hợp với tổng số tiền 186,5 triệu đồng.

Đại úy Trịnh Lê Tuấn, Công an xã Chiềng Mai thông tin, nhiều cơ sở vi phạm thường xả thải vào ban đêm, từ khoảng 22 giờ hôm trước đến 5 giờ sáng hôm sau, hoặc lợi dụng ngày nghỉ, ngày lễ để hoạt động nhằm tránh sự kiểm tra của lực lượng chức năng.

Các đối tượng có nhiều thủ đoạn đối phó, như: Dừng hoạt động khi phát hiện lực lượng chức năng; xả thải nhanh ra các khe suối, hố tự nhiên, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, xử lý. Bên cạnh đó, việc xác định chính xác chủ thể và nguồn phát sinh ô nhiễm cũng gặp nhiều trở ngại do địa hình chủ yếu là đồi núi, nhiều hang karst, khe suối ngầm, khiến nước thải dễ thẩm thấu, lan truyền nhanh.

Theo các cơ quan chuyên môn, phát triển cà phê là hướng đi đúng, mang lại giá trị kinh tế cao cho người dân Sơn La. Tuy nhiên, ngành cà phê chỉ thực sự bền vững khi gắn chặt với bảo vệ môi trường và nguồn nước.

Quan điểm xuyên suốt của tỉnh Sơn La là kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng, từng bước quy hoạch các khu sơ chế, chế biến cà phê tập trung, có hệ thống xử lý môi trường đồng bộ, tạo nền tảng để ngành cà phê Sơn La phát triển ổn định, lâu dài trong những niên vụ tiếp theo.

×