Chiến sự tại Trung Đông và những tác động tới xuất khẩu nông sản của Việt Nam qua lời kể của một doanh nhân

Ông Phan Minh Thông, Tổng Giám đốc Công ty CP Phúc Sinh nổi tiếng là doanh nhân xuất khẩu hạt tiêu, cà phê, quế hồi đi hơn 100 quốc gia và lãnh thổ, trong đó Mỹ, châu Âu và Trung Đông là những khách hàng lớn nhất. Khi chiến sự tại Iran nổ ra, ông Thông lập tức nhận được tin tức từ khách hàng.
Ông Phan Minh Thông đã gửi cho Dân Việt bài viết chia sẻ quan điểm và tình hình kinh doanh nông sản tại Trung Đông. Xin giới thiệu cùng bạn đọc.

Chiều chủ nhật 28/2, tôi đang ở nhà thì nhận được tin nhắn của đại lý cũng là khách hàng của Phúc Sinh tại Dubai nói rằng: “Chúng tôi chắc là anh đã nghe các cuộc tấn công vào Iran rồi”. Tôi cảm giác là họ không quá bất ngờ vì tin đồn này đã kéo dài suốt nhiều tháng.

Mỹ và Israel lại tấn công vào Iran. Tôi còn nhớ hồi tháng 6/2025 đã có một cuộc tấn công vào Iran, nhưng đợt đó là Israel tấn công vào Iran và Mỹ yểm trợ. Còn lần này cả 2 tấn công Iran và thương vong lập tức xảy ra. Trường nữ sinh chết 160 người.

Đó là ngày đầu tiên của vụ tấn công nên tôi cũng không thấy có nhiều thông tin, tuy nhiên những ngày về sau thì tin tức và mức độ căng thẳng bắt đầu nghiêm trọng hơn. Giáo chủ Iran và rất nhiều tướng lĩnh của Chính phủ Iran chết do trúng đạn; tại Israel cũng nhiều người chết và nhà cửa bị sập, công việc kinh doanh gặp khó khăn, các chủ hàng ai cũng lo lắng.

Vừa cuối tháng 1, tôi dự một hội chợ lớn ở Dubai, lúc đó nhiều người từ khắp thế giới đổ về, chật kín mọi con đường. Hôm đó bạn tôi người Hà Lan không bay được từ Rotterdam đến Dubai vì hãng KLM Airlines hủy chuyến do nghe tin Mỹ sẽ tấn công Iran. Lúc đó tôi nghĩ, sao mà xảy ra được nhỉ? Giờ đây, khi nhìn thấy dòng người hỗn loạn lo lắng rời Dubai, tôi thấy thật may mắn vì không bị mắc kẹt ở đó.

Thực tế chiến tranh không những không kết thúc mà còn leo thang.

Nước nào bị thiệt hại nhất? Ai cũng nghĩ đó là Iran, Israel, hoặc nước Mỹ. Nhưng thực tế không chỉ có vậy, những nước Trung Đông khác cũng thê thảm không kém. Tận mắt nhìn những dòng người lũ lượt rời Trung Đông mới thấy sự hủy hoại gián tiếp của chiến tranh.

40 năm Các Tiểu Vương quốc Ả Rập (UAE), hay mọi người quen gọi là Dubai – đang đứng trước nguy cơ bị tàn phá. Thật không dễ dàng để xây dựng nên một Dubai trung tâm tự do buôn bán kinh doanh, trung tâm tài chính, nghỉ mát du lịch… Những năm gần đây, Dubai cạnh tranh mạnh mẽ với các trung tâm tài chính ở Singapore và các nước châu Á; cạnh tranh với các nước Địa Trung Hải về du lịch, giờ sẽ ra sao?

Khi Iran tấn công vào các cơ sở quân đội của Mỹ ở Dubai, hàng triệu người đang buôn bán kinh doanh ở đó lập tức thu xếp để về nước, từ người Anh, Pháp, Ý, Đức, Việt Nam, Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản, thậm chí cả người Mỹ… Riêng Anh có 200.000 người di tản về nước. Những ngày gần đây, Singapore đưa cả máy bay quân sự lớn chở những người cuối cùng chạy khỏi Dubai.

Tổng dân số Các Tiểu vương quốc Ả Rập chỉ có khoảng 1,3 triệu người, trong khi có tới hơn 10 triệu là dân các nước khác đến làm việc. Hãy tưởng tượng 10 triệu người bỏ lại hết nhà cửa, tài sản chạy khỏi Dubai một cách nhanh nhất thì chuyện gì sẽ xảy ra? Và chúng ta cũng không biết bao giờ kết thúc chiến tranh, bao giờ có thể quay lại nơi này làm ăn buôn bán?

Sau hơn 40 năm gây dựng, khu vực Trung Đông những tưởng là “miền đất hứa” thì giờ đây trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Hầu hết họ phụ thuộc quân đội vào Mỹ. Các nước Trung Đông vốn chỉ đầu tư mạnh về kinh tế mà không mạnh về quân đội để có thể bảo vệ đất nước họ, trong khi Mỹ cũng đang “vật lộn” vì đốt tiền vào các cuộc giao tranh tại khu vực này.

Chục năm gần đây, Dubai là địa điểm dân kinh doanh rất thích. Ở đây có thể tự do buôn bán, tàu bè tuân thủ các hiệp ước tự do. Việc vận chuyển (ship) hàng hoá đến đây cũng dễ nhất, vì cảng ở Dubai tuân thủ các điều khoản hàng hải giống Mỹ và châu Âu, kho bãi rất thuận tiện. Giá ship đến Dubai cũng khá rẻ, và từ cảng Dubai có thể ship hàng dễ dàng đến các cảng khác ở Trung Đông như Umm Qasr của Iraq, Bandar Abbas của Iran,...

Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - UAE đạt trên 6,5 tỷ USD, trong đó Việt Nam xuất siêu gần 5 tỷ USD sang thị trường này. Riêng hai tháng đầu năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam sang UAE đạt gần 1 tỷ USD, tăng khoảng 10% so với cùng kỳ năm trước.

Đối với hàng hoá nông sản, năm ngoái xuất khẩu sang khu vực Trung Đông đạt 1,74 tỷ USD, trong đó các mặt hàng chủ lực như hạt điều đạt gần 600 triệu USD, thủy sản 325 triệu USD, cà phê 300 triệu USD.

Thị trường Dubai nhập khẩu nhiều hạt tiêu, rau quả, thuỷ sản của Việt Nam, với tổng kim ngạch năm 2025 đạt trên 445 triệu USD.

Nhưng bây giờ, tàu không đến Dubai. Nhìn Dubai tháng 1/2026 còn tấp nập phồn vinh, và giờ Dubai vắng tanh không bóng người.

Hàng hoá hiện nay không thể ship đến các nước Jordan, Kuwait, Qatar, Bahrain, Arab Saudi, Tiểu vương quốc Ả Rập – Emirates…, nếu ship được thì cước tàu tăng gấp 2 – 2,5 lần so với trước chiến tranh.

Cước tàu đi Jordan hay Aqaba (thành phố lớn và đông dân nhất vịnh Aqaba) trước kia chỉ 1.000 - 1.200 USD cho container 20’ fcl thì giờ tăng lên 6.000 USD, với lí do phụ phí chiến tranh.

Tuy nhiên, điều ngạc nhiên là sóng gió như vậy mà từ Việt Nam vẫn có thể ship hàng đến cảng Ashdod hay Haifa của Israel mà cước tàu không tăng là bao. Israel có đội tàu container của họ, nhưng các nước kia thì không.

Nhìn lại các cuộc khủng hoảng vừa qua, Việt Nam cũng nên có đội tàu container của riêng mình. Chúng ta có bờ biển dài, là công xưởng sản xuất các nhà máy lớn trên thế giới, cũng là cường quốc xuất khẩu nông sản, thì việc có một đội tàu containers hùng mạnh là rất thuận lợi.

Trung Đông giàu có và thân Mỹ. Hòa bình 50 năm và họ dường như quên mất chiến tranh sẽ kinh khủng như thế nào? Sau cuộc chiến này, có lẽ mỗi nước Trung Đông sẽ phải tự xây dựng quân đội và trang bị vũ khí cho riêng mình.

Chưa biết cuộc chiến ở Trung Đông sẽ kéo dài bao lâu, nhưng chắc chắn nhiều thứ sẽ thay đổi mãi mãi. Và để kéo mọi người đến Trung Đông kinh doanh hay trở thành trung tâm kinh doanh của thế giới như trước, có lẽ sẽ phải mất 5 – 10 năm, thậm chí lâu hơn nữa.

Trong bối cảnh đó, nhìn lại Việt Nam, chúng ta thấy sự ổn định và đây chính là cơ hội để mọi người đến đầu tư sản xuất kinh doanh và du lịch ở thiên đường Việt Nam.

Tại buổi họp báo thường kỳ Bộ Nông nghiệp và Môi trường mới đây, đại diện Vụ phó Kế hoạch - Tài chính cho biết, Bộ đang lên các kịch bản ảnh hưởng của ngành nông nghiệp trước diễn biến xung đột Trung Đông.
Theo đó, với kịch bản xung đột kéo dài khoảng 1 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản giảm hơn 1 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Đông giảm khoảng 182 triệu USD, châu Âu mất 770 triệu USD và châu Phi là 91 triệu USD.
Kịch bản xung đột kéo dài 3 tháng, mức thiệt hại với xuất khẩu nông sản Việt khoảng 3-3,5 tỷ USD. Trong đó, hàng xuất sang Trung Đông giảm 500-600 triệu USD, Bắc Phi 200-250 triệu USD và EU là 1,5-1,6 tỷ USD.
Trường hợp xung đột Trung Đông kéo dài một năm, theo ông Trần Gia Long, Vụ phó Vụ Kế hoạch - Tài chính, xuất khẩu sang khu vực này sẽ bị gián đoạn hoàn toàn, trong khi xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi giảm ít nhất 50-60%. Điều này có thể khiến tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản Việt giảm 7-8 tỷ USD, tương đương 0,1-0,2 điểm phần trăm tốc độ tăng trưởng của ngành.

×