GS Lương Định Của đột ngột qua đời ở tuổi 55 với giấc mơ dang dở đưa nông dân Việt Nam bắt nhịp nông dân Nhật Bản

Những ngày này, nền nông nghiệp Việt Nam, những người nông dân Việt Nam đang bắt đầu hướng tới và làm quen với "nền nông nghiệp 4.0", chúng ta càng nhớ tới Nhà nông học Lương Định Của. Tạp chí TTĐN xin gửi tới bạn đọc bài viết về Giáo sư, nhà bác học của nhà nông.

Sau khi lên Sài Gòn học xong tú tài, chàng trai quê Sóc Trăng Lương Định Của đi du học ở Hương Cảng (y học) rồi sang Thượng Hải (học kinh tế) trước khi được học bổng của chính phủ Nhật Bản, sang Nhật năm 1942.

Ông được vào thẳng năm thứ ba tại Trung tâm Nghiên cứu Nông học Nhiệt đới thuộc Trường Đại học Quốc gia Kyushu.

Năm 1945, ông cưới vợ là bà Nobuko Nakamura (中村信子) người Nhật. Một năm sau, ông chuyển sang Trường Đại học Quốc gia Kyoto, tại đây ông được cấp bằng Tiến sỹ nông học.

Năm 1954, ông cùng người vợ Nhật về Sài Gòn. Sau đó ông tập kết ra Bắc, làm Phó Giám Đốc Học Viện Nông Lâm Hà Nội, giảng dạy về di truyền giống ở Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội (nay là Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam) và làm Viện trưởng Viện Cây Lương thực và Cây thực phẩm.

Tôn vinh hạt ngọc Việt

Giáo sư Lương Định Của là người có công lớn trong giáo dục đào tạo, nhiều thế hệ học trò của ông trở thành cán bộ đầu ngành trong các lĩnh vực khoa học nông nghiệp.

Chính giáo sư đã chọn tạo được nhiều giống cây trồng nông nghiệp nổi tiếng một thời như: Giống lúa Nông nghiệp I lai tạo từ giống lúa Ba thắc (Sóc Trăng-quê ông) với giống lúa Kun Ko (Nhật Bản) là giống lúa sớm (giống lúa lai đầu tiên của Việt Nam) đi vào sản xuất trên đồng ruộng Việt Nam từ những năm 60 của thế kỷ 20.

Sau đó là nhiều giống mới mang tên “giống bác sĩ Của” như lúa Chiêm 314 (lai giữa dòng Đoàn Kết và Thắng Lợi), NN75-1 (lai giữa giống 813 với NN1), NN8-388 (chọn giống từ IR8), lúa mùa Saisubao, lúa xuân sớm NN75-5, giống dưa lê, cà chua, khoai lang, dưa hấu không hạt, chuối, rau, táo… cùng với những ứng dụng tiến bộ kĩ thuật tam bội thể, tứ bội thể, kích thích sinh trưởng.

Giáo sư đề xướng mô hình canh tác “bờ vùng, bờ thửa” “cấy ngửa tay thẳng hàng” “đảm bảo mật độ” được hàng chục triệu nông dân áp dụng trên diện rộng, tạo ra cuộc cách mạng trong nông nghiệp.

Cuộc đời của nhà bác học nông dân Lương Định Của gắn liền với con đường lúa gạo Việt Nam. Ông là người suốt đời lặng lẽ tôn vinh hạt ngọc Việt.

Cây lúa Việt Nam, hơn nửa thế kỷ nhìn lại, kể từ sau ngày thống nhất đất nước(1975): Năm 2013 năng suất lúa gạo Việt Nam đạt 5,57 tấn/ ha so với năm 1975 là 2,11 tấn/ ha, gia tăng 3,46 tấn/ ha.

Năm 2013 năng suất lúa gạo thế giới đạt 4,48 tấn/ ha so năm 1975 là 2,49 tấn/ ha gia tăng 1,99 tấn/ ha. Tốc độ tăng năng suất lúa Việt Nam vượt gấp 1,73 lần so với thế giới cùng thời kỳ.

Thành tựu này có mồ hôi, công sức của những người nông dân chân lấm tay bùn, còn có cống hiến trí tuệ và tấm lòng của nhà bác học nông dân Lương Định Của và các nhà khoa học, nhất là ở chặng đường đầu của nước Việt Nam mới.

Sóc Trăng nói riêng, Nam Bộ nói chung, quê hương của bác học Lương Định Của, là nơi con đường lúa gạo Việt Nam khởi phát làm nên những kỳ tích và lan tỏa ra thế giới.

Có một tâm tư của ông được nhiều người quan tâm. Đó là, suốt những tháng năm ở miền Bắc, Giáo sư luôn có một giấc mơ cháy bỏng là được đứng trong đội ngũ của Đảng Lao động Việt nam.

Ông Hồ Đắc Song, nguyên Bí thư Đảng ủy của Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm, kể: “Về việc này chúng tôi đã đề đạt rất nhiều nhưng chỉ được cấp trên giải thích là vào thời điểm đó, nếu ông Lương Định Của là đảng viên, có thể một số nhân sĩ và tổ chức ở nước ngoài, nhất là ở các nước Tư bản sẽ gặp khó khăn khi trao đổi khoa học...”.

Còn ông Nguyễn Hoài Bắc, nguyên Chủ tịch tỉnh Hải Hưng (cũ), nhận định: “Ông Của không vào Đảng nhưng nhân cách con người ông ấy hoàn toàn xứng đáng là một người đảng viên. Ông vẫn thường xuyên gặp gỡ Thủ tướng Phạm Văn Đồng, các lãnh đạo cao cấp của Đảng và Nhà nước để trao đổi, đề xuất các vấn đề tâm huyết về khoa học kỹ thuật,quốc kế dân sinh, quan hệ quốc tế, nhất là quan hệ hữu nghị Việt Nhật… ”.

Mối tình Việt- Nhật

Nói đến GS Lương Đình Của, không thể không nhắc đến tổ ấm gia đình 5 người con cùng bà Nobuko, phát thanh viên tiếng Nhật của Đài Tiếng nói Việt Nam.

Khi về ở khu tập thể của Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm, bà Nobuko cũng tranh thủ nuôi thêm con gà, con lợn để cải thiện thêm bữa ăn cho gia đình - những việc mà khi ở Nhật Bản bà chưa bao giờ nghĩ tới.

Mọi người hỏi bà vì sao lại đến Việt Nam, vì sao lại tình nguyện ở đây suốt đời dù vẫn giữ quốc tịch Nhật Bản, bà cười: “Cả ngàn người hỏi tôi vậy rồi, cả các con tôi cũng hỏi. Câu trả lời cách nay 60 năm là:“Thuyền theo lái, gái theo chồng”. Câu trả lời của hôm nay là: “Vì cơn gió thổi từ Hà Nội, những cơn gió mát lành trên đồng ruộng Việt Nam”. Nói rồi bà lại cười tự hào về 3 người con nối nghiệp chồng công tác ở ngành nông nghiệp.

Hồi ký của bà Nobuko viết: “Tôi luôn tin tưởng là tôi hiểu biết về anh Của nhiều nhất, nhưng khi chứng kiến cảnh tang lễ của anh, niềm tin này bắt đầu lung lay. Nhiều đoàn cán bộ cao cấp, nhiều cơ quan đoàn thể, đại biểu địa phương, những đoàn dài học sinh, sinh viên, hàng trăm người nông dân đứng xếp hàng trước cổng Bộ Nông lâm nghiệp khóc anh... Tôi mới hiểu anh với tư cách một người chồng, người cha, chứ vẫn chưa hiểu hết những đánh giá về mặt xã hội”.

Sau khi ông mất, bà Nobuko cùng các con quyết định chuyển vào TP.HCM để được sống gần hơn quê hương ông Lương Định Của, bà tiếp tục làm việc ở Sở Ngoại vụ, tiếp tục cùng Việt Nam vượt qua những thời kỳ từ khó khăn đến đổi mới về kinh tế, đường lối chính sách.

Mỗi khi nhắc về ông Lương Định Của, bà Nobuko bảo: “Ai cũng nói nếu chúng tôi vẫn cứ ở Nhật Bản thì sẽ giàu có lắm, sự nghiệp của anh cũng rực rỡ hơn về khoa học. Nhưng vật chất không làm nên hạnh phúc. Ở lại Nhật Bản thì anh Của sẽ không thể vui được đâu, vì những “cơn gió thổi từ Hà Nội”. Tôi đến đây, được làm vợ anh 30 năm, hợp nhau tới từng lời ăn tiếng nói, như vậy là tôi được ở nấc thang trên cùng của hạnh phúc rồi”.

Ông được Nhà nước phong tặng Anh hùng Lao động năm 1967 và truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1995.

Có nhiều con đường, trường học được đặt tên Lương Định Của ở Hà Nội, TP.HCM, Sóc Trăng…

Năm 2006, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lập ra Giải thưởng Lương Định Của, trao tặng hằng năm cho các thanh niên nông thôn có thành tích đặc biệt xuất sắc trong sản xuất, kinh doanh, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ, phát triển ngành nghề, bảo vệ môi trường, xây dựng nông thôn mới...

×