Chuyện ly kỳ tại khu di tích Lam Kinh ở Thanh Hóa: Cây lim "chịu hiến thân", cây ổi "biết cười"

Trải rộng trên diện tích hơn 140 ha, khu di tích Lam Kinh (huyện Thọ Xuân cũ), tỉnh Thanh Hóa là nơi người anh hùng dân tộc Lê Lợi (Lê Thái Tổ) dựng cơ nghiệp, lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đánh đuổi quân xâm lược phương Bắc. Đây cũng là nơi yên nghỉ của ông cùng các đời vua, hoàng hậu thuộc triều Lê Sơ.

Trải qua hơn 600 năm với nhiều biến cố lịch sử, khu di tích Lam Kinh từng bị tàn phá gần như hoàn toàn.

Năm 1962, cố đô Lam Kinh được công nhận là di tích Quốc gia, đến năm 2013 được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt.

Từ đó, Lam Kinh được chú trọng tôn tạo, tu bổ và phục dựng lại nhiều hạng mục quan trọng.

Ngoài các công trình kiến trúc mang giá trị lịch sử to lớn, trong khuôn viên Lam Kinh còn có nhiều cây cổ thụ quý hiếm hàng trăm năm tuổi - trong đó 18 cây cổ thụ đã được công nhận là Cây Di sản Việt Nam.

Nhiều cây cổ thụ trong số này gắn liền với những câu chuyện kỳ lạ, đến nay vẫn chưa có lời giải thích khoa học thỏa đáng.

Cây lim “hiến thân”

Đến thăm Lam Kinh, du khách có cơ hội tìm hiểu quá trình phục dựng các công trình cổ, trong đó công phu nhất là Chính điện, được tu bổ từ năm 2010 đến 2022.

Chính điện nằm tại trung tâm khu di tích, được xây theo hình chữ công, gồm ba tòa nhà: Quang Đức, Sùng Hiếu và Diên Khánh.

Diện tích Chính điện khoảng 1.650 m², có 138 chân tảng, hiện còn 124, đang được tổ chức phục dựng trên nền móng cũ.

Theo Ban Quản lý di tích Lam Kinh, trong khu vực có một cây lim khoảng 600 năm tuổi, cao lớn và xanh tốt, cành lá sum suê. Tuy nhiên, vào năm 2010, ngay sau khi dự án phục hồi Chính điện được phê duyệt, cây bỗng nhiên trút lá và chết khô không rõ lý do.

Sau khi sự việc được báo cáo, UBND tỉnh Thanh Hóa quyết định làm lễ “phát mộc” để hạ thân cây, phục vụ việc phục dựng Chính điện. Năm 2011, nhân ngày giỗ vua Lê Thái Tổ, tỉnh đã tổ chức lễ hạ cây.

Khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh ở huyện Thọ Xuân cũ, (tỉnh Thanh Hóa) vẫn ẩn chứa nhiều điều kỳ bí khó lý giải.

Cây cột trong chính điện Lam Kinh (huyện Thọ Xuân cũ, tỉnh Thanh Hóa) được làm từ cây lim hiến thân.

Điều kỳ lạ là thân cây lim sau khi được đo đạc lại cho thấy các bộ phận của cây vừa khít với các vị trí cột cần phục dựng: gốc cây có đường kính khoảng 80–82 cm vừa khít với chân tảng cái trong tòa hậu điện; thân cây cao khoảng 7m thì phân thành hai nhánh - một nhánh đường kính 65 cm vừa khít với chân tảng quân ở hàng vách điện, nhánh còn lại 45 cm vừa với chân tảng hiên bên ngoài. Một số phần còn lại được dùng làm thượng lương.

Nhiều người dân và cán bộ di tích tin rằng đây là cây lim linh thiêng, “biết” hy sinh thân mình để góp phần phục dựng Chính điện, nên gọi là cây lim “hiến thân”.

Cây ổi “biết cười”

Cách Chính điện khoảng 50 m, khu lăng mộ vua Lê Thái Tổ nằm khuất sau những tán cây rừng cổ thụ rợp bóng.

Không gian yên tĩnh này được bảo vệ bởi những cây cổ thụ như cây Sui khoảng 600 năm tuổi và cây Sồi mật hơn 300 năm tuổi - cả hai đều được công nhận là Cây Di sản.

Theo tư liệu về khu di tích Lam Kinh (huyện Thọ Xuân cũ, tỉnh Thanh Hóa), cây ổi “biết cười” do ông Trần Hưng Dẫn (ở thôn Hành Thiện, tỉnh Nam Định) cung tiến năm 1933.

Phía bên phải lối vào lăng có một cây ổi cổ thụ gần 100 năm tuổi, cao khoảng 3 m, mang dáng huyền, thế rồng chầu, cành tỏa bốn hướng và cho trái quanh năm.

Quả ổi tuy nhỏ, chỉ bằng ngón tay cái, nhưng thơm lừng và ngọt lịm. Người trông coi lăng thường hái trái dâng vua vào mỗi mùa ổi.

Từ những năm 2000, người dân bắt đầu phát hiện hiện tượng kỳ lạ: cây ổi "biết cười".

Mỗi khi có ai đó chạm hoặc gãi nhẹ vào hốc, thân hoặc gốc cây, cành lá sẽ rung rinh như đang "cười".

Khi không còn tiếp xúc, cây lại đứng yên bình thường. Lạ hơn, những cây con được chiết ra từ cây mẹ, đem trồng nơi khác, lại không có hiện tượng “cười”.

Không ít người thử nắm vào thân cây, nhắm mắt và tĩnh tâm một lúc thì cảm thấy lâng lâng như đang bay lên, đầu óc quay cuồng. Có người cảm thấy thích thú, có người lại e ngại trước cảm giác kỳ lạ này.

Theo tư liệu, cây ổi “cười” do ông Trần Hưng Dẫn (ở thôn Hành Thiện, tỉnh Nam Định cũ) cung tiến năm 1933.

Ông Dẫn hiếm muộn con, từng đến lăng vua Lê Thái Tổ cầu tự. Sau đó, dù tuổi đã cao, ông vẫn sinh được quý tử nối dõi. Để tạ ơn, ông đã cung tiến bốn tượng voi, hai cây long não và một cây ổi trồng tại khu lăng.

Cây ổi “cười” được người dân phát hiện vào năm 2010. Trước đó, vào năm 2008, Bộ Khoa học – Công nghệ đã triển khai một đề án nghiên cứu cấp quốc gia về dòng gene của cây ổi ở Lam Kinh, nhưng đến nay vẫn chưa có kết luận chính thức.

Di tích Lam Kinh – vùng đất thiêng của nhà Lê

Khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh là quê cha đất tổ của nhà Lê – nơi sinh ra anh hùng dân tộc Lê Lợi và cũng là vùng phát tích cuộc khởi nghĩa Lam Sơn vang dội thế kỷ 15, quy tụ hào kiệt khắp nơi đồng lòng đánh giặc cứu nước.

Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép rằng, năm 1430, sau khi lên ngôi, Hoàng đế Lê Thái Tổ cho đổi tên vùng đất Lam Sơn thành Lam Kinh (Tây Kinh), để phân biệt với Đông Kinh – tức Hà Nội. Lam Kinh trở thành căn cứ địa quan trọng của vương triều Hậu Lê.

Năm 1433, sau khi vua Lê Thái Tổ băng hà, thi hài ông được đưa về an táng tại Lam Kinh. Cùng năm đó, các điện miếu bắt đầu được xây dựng. Sử sách ghi rõ: vua sai Hữu Bộc xạ Lê Nhữ Lãm đến dựng miếu thờ Thái mẫu, tuy nhiên, trong năm đó điện Lam Kinh bị cháy.

Đến năm 1448, vua Lê Nhân Tông ban chiếu cho Thái úy Lê Khả và Cục Bách tác xây dựng lại điện miếu. Công trình được hoàn thành vào tháng 2 năm 1449.

Năm 1962, Lam Kinh được xếp hạng di tích cấp quốc gia. Đến năm 1994, Chính phủ phê duyệt dự án trùng tu, tôn tạo khu di tích. Nhờ đó, nhiều hạng mục đã được phục hồi, tránh khỏi sự hoang phế và gìn giữ được nhiều di vật cổ quý báu thời Lê.

×