Một GS TSKH Việt Nam, quê Phú Thọ được dân ví von là "Ông giáo sư đẻ ra cỏ"

Đồng ruộng, đồi nương là “phòng thí nghiệm”

GS Trần Đình Long sinh năm 1941 tại Phú Thọ. Gia đình làm nông, ngay từ nhỏ, Trần Đình Long đã thấm thía sự nhọc nhằn, vất vả của người nông dân.

Năm 1962, được Nhà nước cử sang Liên Xô học tập, Trần Đình Long xác định quyết tâm: "Sẽ đem lại điều gì thật có ích cho người nông dân và nông nghiệp Việt Nam".

Tại xứ sở bạch dương, sau khi tìm hiểu kỹ về những chủng loại cây trồng nhiệt đới phù hợp với điều kiện canh tác của Việt Nam, ông đi sâu nghiên cứu chủng loại cây họ đậu đỗ vì đây là những giống cây vừa có lợi về mặt thực phẩm, vừa có khả năng cải tạo đất nông nghiệp.

Năm 1967, sinh viên Trần Đình Long là người Việt Nam đầu tiên tốt nghiệp Cử nhân Sinh học loại ưu tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Kishinev.

Về nước, ông giảng dạy tại Trường Đại học Nông nghiệp I. Trong quá trình giảng dạy và nghiên cứu khoa học, ông luôn coi đồng ruộng, đồi nương của nông dân là “phòng thí nghiệm” lớn nhất-nơi kiểm nghiệm trung thực nhất giá trị, hiệu quả của mỗi công trình khoa học về nông nghiệp.

Năm 1983, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ khoa học; 10 năm sau, ông được trao bằng Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Nông nghiệp.

Năm 2002, ông được phong hàm Giáo sư ngành nông nghiệp, chuyên ngành di truyền và chọn giống cây trồng.

Trải qua nhiều giai đoạn phát triển của nông nghiệp Việt Nam, GS Trần Đình Long kiên trì điều chỉnh hướng nghiên cứu cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Khi đất nước còn thiếu lương thực, ông tập trung vào các loại giống cây trồng có năng suất cao.

Khi sản xuất ổn định hơn, ông chuyển sang nâng cao chất lượng nông sản. Khi thị trường đặt ra yêu cầu cao về an toàn và giá trị, ông nghiên cứu ra những giống cây trồng vừa cho năng suất vừa bảo đảm chất lượng, thân thiện với môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu.

Trong quá trình nghiên cứu, GS Trần Đình Long luôn dành nhiều thời gian đi thâm nhập cơ sở (có chuyến kéo dài 2 tháng) để gặp gỡ, trao đổi với nông dân, theo dõi hiệu quả của giống cây trồng mới trong điều kiện thực tế.

Với ông, kết quả nghiên cứu khoa học không thể dừng ở báo cáo hay hội thảo, mà phải hiện diện trên từng thửa ruộng, trong thu nhập và sinh kế của người dân.

Các đề tài nghiên cứu khoa học do ông chủ trì không chỉ mang tính đúc kết, khai phá mà còn giàu tính thực tiễn, tính ứng dụng cao.

Ông tâm sự: “Làm khoa học, cái quý nhất không phải là danh hiệu, mà là khi sản phẩm của mình được người dân đón nhận; giúp họ bớt nhọc nhằn, tăng thêm thu nhập là tôi hạnh phúc nhất”.

Đồng hành với bà con trong hành trình đổi mới sáng tạo

GS Trần Đình Long được xem là “Người khai mở ngành di truyền và chọn giống cây trồng hiện đại ở Việt Nam”.

Ông đã chủ trì nhiều công trình khoa học cấp nhà nước, tạo ra nhiều giống lúa, đậu tương, đậu xanh, lạc, rau có năng suất và giá trị cao.

Ông là tác giả của 27 giống cây trồng mới (trong đó có 9 loại giống đậu tương, 6 giống lạc, 4 giống đậu xanh, giống lúa VX83, hướng dương, vừng V6, khoai lang VX37, cỏ ngọt).

Các giống này đang được gieo trồng phổ biến trên các vùng sinh thái của nước ta, giúp tăng thu nhập cho nông dân 15-20% so với giống cũ, góp phần cải thiện đời sống cho hàng vạn hộ nông dân.

Đặc biệt, giống lạc L23 và đậu tương ĐT26 đã được cấp bằng bảo hộ quyền tác giả, một dấu ấn tự hào cho khoa học nông nghiệp Việt Nam.

Tiếp chuyện với chúng tôi, GS Trần Đình Long kể về kỷ niệm sâu sắc: “Năm 1988, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đi công tác ở Cuba về, mang theo một cây cỏ ngọt và giao cho Bộ Nông nghiệp và Công nghiệp thực phẩm (trực tiếp là tôi) nghiên cứu. Lúc đó, điều kiện phòng thí nghiệm còn thô sơ, lại chỉ có một cây duy nhất làm mẫu.

Nhưng tôi đã kiên trì phân lập, nuôi cấy mô, nhân giống. Sau 5 năm cho ra đời giống cỏ ngọt ST88; sau đó các giống cỏ ngọt ST77, ST99 lần lượt ra đời. Giống cỏ ngọt này được sử dụng làm nguyên liệu trong ngành thực phẩm và y học, mang lại nguồn thu nhập cao cho nông dân”.

TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho biết: “GS Trần Đình Long là tác giả của nhiều công trình khoa học có uy tín trong nước và quốc tế. Cả đời cống hiến cho nông nghiệp, các đề tài do ông chủ trì đều gắn chặt với giống cây trồng, góp phần để nông nghiệp Việt Nam ngày càng phát triển bền vững”.

Gắn bó với Thủ đô từ hồi còn trẻ, GS Trần Đình Long tự hào chia sẻ: “Hà Nội không chỉ là nơi sinh sống mà còn là nơi tôi dành trọn đam mê, tri thức để phụng sự”.

Từ năm 2009 đến 2021, ông là Chủ nhiệm Chương trình khoa học-công nghệ phục vụ phát triển nông nghiệp Hà Nội.

Giai đoạn này, ông và các cộng sự đã thực hiện nhiều đề tài mang ý nghĩa thiết thực, như: Bảo tồn và phát triển nguồn gen húng Láng; phát triển các loại rau đặc sản của Hà Nội; chuyển giao các giống lúa chất lượng cao (BT09, HDT10, VAAS16) cho bà con nông dân; tư vấn phát triển giống nhãn chín muộn, hoa mai Yên Tử, hoa hồ điệp tại các địa phương ngoại thành.

Kết quả của chương trình này đã góp phần định hình mô hình sản xuất nông nghiệp xanh, an toàn, bền vững cho Hà Nội.

Cả đời gắn bó với nông nghiệp, nông dân, nông thôn, GS Trần Đình Long đã đứng lớp hàng trăm buổi tập huấn cho cán bộ kỹ thuật và nông dân để truyền đạt kiến thức về giống cây trồng, kỹ thuật canh tác.

Ông chia sẻ: “Tôi vui nhất lúc nhìn thấy ánh mắt của người nông dân sáng lên, khi họ hiểu thêm một điều gì mới. Khoa học chỉ có giá trị khi nó giúp ích cho cuộc sống”. GS Trần Đình Long vừa là một nhà khoa học lớn, vừa là người bạn tri kỷ của nông dân. Ông luôn đồng hành với bà con trong hành trình đổi mới sáng tạo để xây dựng nền nông nghiệp Việt Nam bền vững và có vị thế trên thế giới.

"Truyền lửa" cho thế hệ sau

Ở tuổi 85, GS Trần Đình Long vẫn miệt mài nghiên cứu, viết sách, truyền lại kiến thức quý báu cho thế hệ sau.

Ông đã xuất bản 25 cuốn sách khoa học, nhiều cuốn được đưa vào chương trình giảng dạy trong các trường đại học, cao đẳng và nhiều cuốn sách chuyên khảo. Ngoài ra, ông còn tham gia nhiều hội đồng khoa học, thẩm định đề tài và tư vấn cho các chương trình nông nghiệp.

Hơn 60 năm miệt mài cống hiến cho khoa học, GS Trần Đình Long đã đào tạo, hướng dẫn cho hàng nghìn lượt kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ nông nghiệp bảo vệ thành công luận án.

Ông muốn "truyền lửa" cho thế hệ sau bằng phương châm sống giản dị mà sâu sắc: “Muốn thành đạt và hạnh phúc, cần biết đứng trên vai người khổng lồ, không ngừng học tập để liên tục sáng tạo. Tài sản quý nhất của con người là trí tuệ và lòng nhân ái”.

Điều khiến tên tuổi GS Trần Đình Long sống mãi trong giới khoa học và nhà nông là những công trình gắn liền với hơi thở đồng ruộng. Với giới trí thức, ông là tấm gương tiêu biểu về lòng kiên trì, bền bỉ và nhân cách khoa học.

Đối với các thế hệ sinh viên, ông là người thầy vĩ đại. Các thế hệ học trò được ông đào tạo đang phục vụ đắc lực cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp, nhiều người đã trở thành cán bộ cấp cao của Đảng, Nhà nước ta.

Dấu ấn lớn nhất của GS Trần Đình Long là tri thức ông gieo, nay đã nảy mầm trên đồng ruộng, sống trong sinh kế của người nông dân và lan tỏa các thế hệ sau.

Hình ảnh “Viện sĩ của nhà nông” không chỉ là một danh xưng cao quý mà còn là biểu tượng sinh động của tinh thần thi đua yêu nước, làm việc tận tụy, sáng tạo không ngừng, âm thầm lan tỏa những điều bình dị mà vô cùng ý nghĩa.

GS TSKH Trần Đình Long đã được tặng nhiều phần thưởng cao quý, như: Huân chương Lao động hạng Nhì, Ba; Kỷ niệm chương vì giai cấp nông dân Việt Nam; 6 bằng Lao động sáng tạo; nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế...

Năm 2024, GS Trần Đình Long được bình chọn là một trong 25 điển hình tiêu biểu toàn quốc về “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Năm 2025, ông được vinh danh là “Công dân Thủ đô ưu tú”.

×