“Cuộc đua khốc liệt” vào lớp 10: Vì sao căng thẳng hơn cả thi đại học? (Bài 1)

Lời tòa soạn: Tại buổi tiếp xúc cử tri 10 phường thuộc đơn vị bầu cử số 1 Hà Nội ngày 4/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ một nghịch lý, nhu cầu học tập rất lớn nhưng năng lực đáp ứng về trường lớp, giáo viên chưa tương xứng.

“Học thì phải thi, nhưng thi không phải giải pháp để loại các cháu ra, không cho đến trường, mà thi là để đánh giá chất lượng dạy và học”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh và dẫn chứng ngay thời điểm hiện tại đang chuẩn bị kỳ thi vào lớp 10 nhưng “căng thẳng hơn cả thi đại học”.

Từ phát biểu này của Tổng Bí thư Tô Lâm, Báo Dân Việt thực hiện loạt bài “Cuộc đua khốc liệt vào lớp 10: Vì sao căng thẳng hơn cả thi đại học?" nhằm phản ánh áp lực thi cử, những bất cập trong bài toán trường lớp tại đô thị lớn, đồng thời tìm lời giải để mọi học sinh đều có cơ hội được học tập đúng nghĩa.

Bài 1: Năm nào phụ huynh cũng “sốt xình xịch”?

Đêm 2/3, trước cổng Trường THPT Phan Bội Châu, phường Hà Đông, Hà Nội, đã xuất hiện tình trạng hàng trăm phụ huynh mang theo hồ sơ, ghế nhựa, nước uống và đồ ăn để “cắm chốt” qua đêm. Ai nấy đều chuẩn bị sẵn tâm lý chờ đợi nhiều giờ đồng hồ với mong muốn giữ được vị trí sớm trong danh sách nộp hồ sơ cho con vào lớp 10 năm học 2026-2027.

“Cuộc đua khốc liệt” vào lớp 10: Học sinh căng mình ôn thi, phụ huynh "ngồi trên đống lửa"

Ông Vũ Thành Thái, Hiệu trưởng Trường THPT Phan Bội Châu, cho biết: "Những năm trước, trường tổ chức đăng ký theo hình thức trực tuyến theo quy định của Sở GDĐT Hà Nội. Sau đó, trường vẫn dành 1-2 ngày nhận hồ sơ trực tiếp, để hỗ trợ những phụ huynh gặp sự cố về công nghệ, đường truyền, chưa thể đăng ký trực tuyến". Trước tình trạng này, nhà trường dừng toàn bộ không cho đăng ký trực tiếp, phải đăng ký online.

Tình trạng phụ huynh xếp hàng từ nửa đêm, để mua hồ sơ tuyển sinh cho con không phải lần đầu diễn ra ở Hà Nội. Gần nhất vào năm 2023 ở nhiều trường như Trường THPT Phan Huy Chú - Đống Đa, THPT Hoàng Cầu, THPT Tạ Quang Bửu, Tiểu học Vạn Bảo. Thời điểm đó, Bộ trưởng GDĐT Nguyễn Kim Sơn đề nghị thủ đô giải quyết dứt khoát, dứt điểm tình trạng phụ huynh xếp hàng thâu đêm. Sau chỉ đạo của Bộ trưởng, Hà Nội yêu cầu tất cả trường tư tuyển sinh trực tuyến.

Anh Nguyễn Minh Đạt, phường Cầu Giấy, Hà Nội cho hay, anh giờ đây như "ngồi trên đống lửa" vì sức học của con ở tầm trung, nhưng lại sống ở địa bàn quá đông dân, điểm chuẩn các trường luôn nằm ở top cao.

"Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu học thì phải thi, nhưng thi không phải giải pháp để loại các cháu ra, không cho đến trường, mà là để đánh giá chất lượng dạy và học, tôi hoàn toàn ủng hộ. Trước sự căng thẳng của cả gia đình khi chỉ còn chỉ còn 2-3 tuần nữa là đến kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 của con, chúng tôi như được an ủi, xoa dịu. Gia đình tôi không có tiền để học trường tư, nên mong sao giáo dục sớm phổ cập đến bậc THPT để con em được học trong một môi trường bình thường cần có...", anh Đạt bày tỏ.

Chị Đinh Ngọc Diệp, phụ huynh có con học lớp 9 tại phường Đại Mỗ, Hà Nội cho hay: "Nhà tôi phân chia mỗi người một việc. Mẹ lo cơm nước, chọn trường đăng ký cho con vào lớp 10. Bố đưa đón con đi học thêm. Nhiệm vụ của con là tập trung ôn luyện thật tốt cho kỳ thi này".

Con gái chị Diệp nằm trong top đầu của lớp nhưng sau khi xem tỉ lệ chọi vào THPT Yên Hòa quá cao, chị đã hạ tiêu chí xuống để đăng ký nguyện vọng 1 cho con vào THPT Nhân Chính.

“Con tôi học tới 1–2 giờ sáng mỗi ngày, sáng sớm lại dậy đi học. Lực học không phải quá kém nhưng vẫn chịu áp lực rất lớn”, chị Diệp nói.

Không riêng chị Diệp, nhiều phụ huynh tại Hà Nội cũng thừa nhận cả gia đình đang bị cuốn vào “cuộc đua lớp 10”. Một phụ huynh ở phường Cầu Giấy cho biết, từ đầu năm lớp 9, con gần như không còn thời gian nghỉ cuối tuần vì lịch học chính khóa, học thêm và thi thử dày đặc. “Nhiều lúc nhìn con ăn vội trên xe để kịp ca học tiếp theo, rồi sáng nào con cũng ngủ gật trên xe của bố vì đêm chỉ ngủ có vài tiếng mà chúng tôi không khỏi xót xa. Áp lực không chỉ đè lên học sinh mà cả bố mẹ cũng căng thẳng theo”, phụ huynh này nói.

Áp lực kỳ thi vào lớp 10 ra sao?

Kỳ thi vào lớp 10 hằng năm thường được đánh giá là “căng thẳng hơn cả thi đại học”, đặc biệt tại hai thành phố lớn là Hà Nội và TP.HCM. Thống kê qua các năm cho thấy, tỷ lệ cạnh tranh luôn ở mức cao, số lượng thí sinh tăng nhanh trong khi chỉ tiêu vào các trường công lập không tăng tương ứng.

Tại Hà Nội, năm nay có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng 20.000 em so với năm ngoái. Toàn thành phố hiện có 124 trường THPT công lập, dự kiến tuyển gần 81.500 học sinh vào lớp 10. Như vậy, tỷ lệ trúng tuyển chỉ khoảng 55% – mức thấp nhất trong vài năm trở lại đây.

Trong tổng chỉ tiêu này, 119 trường THPT công lập không chuyên tuyển hơn 78.300 học sinh; Trường THPT chất lượng cao Phan Huy Chú – Đống Đa tuyển 400 em; 4 trường THPT chuyên tuyển hơn 2.700 học sinh.

Có 35 trường THPT công lập không chuyên ở Hà Nội tăng chỉ tiêu so với năm học trước. Có 61 trường giữ nguyên và 23 trường giảm chỉ tiêu. Dù tổng chỉ tiêu gần như không thay đổi so với năm trước, nhưng do số lượng học sinh tăng cao kỷ lục, cơ hội vào lớp 10 công lập năm nay trở nên cạnh tranh hơn.

Nếu không trúng tuyển vào các trường công lập, học sinh có lựa chọn khác như du học, theo học tại các trường THPT tư thục hoặc đăng ký vào các trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên. Tuy nhiên, với những môi trường này, không phải phụ huynh nào cũng đủ khả năng để cho con theo học.

Kỷ lục thí sinh dự thi vào lớp 10 nhanh chóng bị vượt qua vào năm 2027, khi dự kiến có gần 190.000 học sinh tốt nghiệp THCS. Con số này được tính theo số học sinh vào lớp 6 năm 2023. Giai đoạn 2028 đến 2030, số học sinh lớp 9 được dự báo quanh mức 160.000 thí sinh mỗi năm, cao hơn khoảng 20.000 thí sinh so với năm 2026.

Trong khi đó, số lượng trường THPT công lập lại tăng không đáng kể. Theo thống kê, từ năm 2021 đến nay, Hà Nội có thêm khoảng 11 - 13 trường THPT công lập.

Năm 2026, tỷ lệ học sinh vào lớp 10 công lập chỉ khoảng hơn 50%, thấp nhất trong 10 năm. Với quy mô gần 190.000 học sinh vào năm 2027, dự đoán tỷ lệ này có thể tiếp tục giảm, đồng nghĩa áp lực tiếp tục "đè" lên học sinh, phụ huynh, các trường.

Tại TP.HCM, toàn thành phố có 176 trường THPT công lập, trong đó có 4 trường chuyên. Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027 tại TP.HCM đánh dấu một cột mốc áp lực chưa từng có do biến động dân số cơ học. Với 169.079 học sinh tốt nghiệp lớp 9, tăng đột biến 42.734 em (tương ứng mức tăng trưởng gần 34%) so với năm học trước, đây là một bài toán điều tiết quy mô cực lớn của ngành giáo dục.

Khu vực 1 là nơi chịu sức ép rất lớn, điều này lý giải tại sao các trường khu vực này luôn trong tình trạng "quá tải" nguyện vọng 1 (NV1). Phải kể đến như: THPT Mạc Đĩnh Chi: 2.322 NV1 (chỉ tiêu 1.060); THPT Thủ Đức: 2.312 NV1 (chỉ tiêu 900); THPT Tây Thạnh: 2.146 NV1 (chỉ tiêu 1.035).

Khu vực 2, Khu vực 3 cũng ghi nhận sự gia tăng chỉ tiêu mạnh tại các trường như Thái Hòa, Bình Phú, Nguyễn Huệ, Trịnh Hoài Đức.

Không chỉ riêng Hà Nội, TP.HCM nhiều tỉnh, thành trên cả nước cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu trường học ở bậc THPT. Vì vậy, phụ huynh mong mỏi cần có những chính sách đồng bộ nhằm đầu tư xây dựng thêm trường lớp, đồng thời có cơ chế thu hút, đãi ngộ giáo viên để đảm bảo chất lượng dạy và học. Qua đó, góp phần giảm áp lực, để kỳ thi vào lớp 10 không còn là vấn đề “nóng” như hiện nay.

Theo TS. Ma Thế Ngàn, Viện Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, để giảm sức ép tuyển sinh vào lớp 10, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp thay vì chỉ tập trung vào kỳ thi. Trước hết, học sinh và phụ huynh cần được cung cấp đầy đủ thông tin về nhu cầu nhân lực, xu hướng nghề nghiệp và cơ hội việc làm để có lựa chọn phù hợp với năng lực, sở thích thay vì tâm lý “bằng mọi giá phải vào công lập”.

Bên cạnh đó, theo TS Ngàn, công tác phân luồng cần được nâng cao thực chất, đi kèm với việc đầu tư mạnh cho giáo dục nghề nghiệp cả về chất lượng đào tạo, cơ sở vật chất lẫn cơ hội việc làm sau tốt nghiệp nhằm tạo dựng niềm tin cho phụ huynh và xã hội.

“Muốn giảm áp lực thi lớp 10 thì phải mở rộng cơ hội học tập cho học sinh”, TS Ngàn nhấn mạnh, đồng thời cho rằng Hà Nội cần tiếp tục tăng quy mô trường THPT công lập, bổ sung phòng học, giáo viên để đáp ứng nhu cầu học tiếp ngày càng lớn của học sinh sau THCS.

Đón đọc bài tiếp: “Cuộc đua khốc liệt” vào lớp 10: Lỗi tại… điểm nghẽn quy hoạch (Bài 2)

×