Đã đến lúc đánh giá các KOL/KOC bằng các tiêu chí về đạo đức và trách nhiệm xã hội?

Cần giải pháp thúc đẩy các KOL/KOC lan tỏa những điều tích cực

Theo CLB KOL và KOC Việt Nam, trực thuộc Liên chi hội Quảng cáo và Nội dung Số Việt Nam (VDAA), lượng người có ảnh hưởng rộng trên mạng xã hội (KOL/KOC) và cá nhân tham gia tiếp thị liên kết tại Việt Nam hiện ước tính khoảng 300.000 người. Riêng năm 2024, có khoảng 200.000 KOL hoạt động trên mạng xã hội, gấp 4 lần so với năm 2022.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực của đời sống, các KOL (Key Opinion Leader), KOC (Key Opinion Consumer) không chỉ là người nổi tiếng trong lĩnh vực giải trí hay kinh doanh mà còn là những cá nhân có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến dư luận xã hội.

Trao đổi với Dân Việt, PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long - Phó Chủ nhiệm Bộ môn Truyền thông chuyên nghiệp, Khoa Truyền thông và Thiết kế, Đại học RMIT Việt Nam phân tích rằng, các KOL/KOC đang trở nên phổ biến và ảnh hưởng nhiều tới hành vi của người tiêu dùng, lối sống, thói quen sinh hoạt.

Sự tin tưởng và ảnh hưởng của họ, với những đánh giá, bình luận, nhận xét chân thực dựa trên trải nghiệm và kiến thức cá nhân đã làm thay đổi cách thức mua sắm, cảm nhận và ra quyết định mua sắm của công chúng. Thậm chí, các KOL/KOC còn có khả năng định hình dư luận, tạo ra các trào lưu và tác động đến nhận thức xã hội.

Tuy nhiên, môi trường hoạt động của các KOL/KOC hiện có nhiều vấn đề cần quan tâm. Đầu tiên là nhiều KOL/KOC có nhiều nhập nhằng, thiếu minh bạch trong các hoạt động đánh giá, dẫn đến sự lẫn lộn giữa quảng cáo trá hình, chưa kiểm chứng rõ hiệu quả của sản phẩm/dịch vụ và nội dung đánh giá khách quan trung thực về sản phẩm/dịch vụ đó. Điều này làm giảm niềm tin của người tiêu dùng và gây ra những tổn thất về tài chính nếu họ mua phải sản phẩm/dịch vụ kém chất lượng.

Bên cạnh đó, công chúng cũng hoàn toàn không có các cơ sở để đánh giá khách quan về uy tín, chuyên môn, lối sống của các KOL/KOC mà chỉ đơn thuần dựa trên việc KOL/KOC đánh bóng tên tuổi của mình với các nội dung dễ thu hút người xem, người nghe.

Hoặc một số KOL/KOC vì dùng các chiêu trò để xây dựng được số lượng follower đông đảo bằng cách sản xuất những nội dung giật gân, phản cảm, thậm chí là thông tin sai lệch, độc hại để câu view, câu like.

Những nội dung này có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến văn hóa, đạo đức xã hội và đặc biệt là giới trẻ. Như trường hợp điển hình của Jack97 khi các chiêu trò về truyền thông, câu like, câu view với các nội dung phản cảm và thậm chí có dấu hiệu vi phạm pháp luật trong thời gian dài nhưng hầu như chưa có chế tài cụ thể để xử lý.

“Hiện tại hầu như chưa có các chế tài đủ mạnh để quy trách nhiệm cho KOL/KOC khi đánh giá sản phẩm/dịch vụ sai sự thật, gây hiểu lầm hoặc tiếp tay cho việc tiêu thụ hàng giả, hàng kém chất lượng.

Tương tự với những KOL/KOC xây dựng hình ảnh bằng nội dung phản cảm, giật gân hay lối sống không lành mạnh, thậm chí coi thường pháp luật, nhưng hầu như không có hệ thống đánh giá rõ ràng để xử lý.

Điều này về lâu về dài dẫn tới hệ luỵ cạnh tranh không lành mạnh trong môi trường KOL/KOC khi các KOL/KOC chân chính, xây dựng content sạch, review có trách nhiệm hay lối sống lành mạnh lại không cạnh tranh được, hay không được đánh giá cao bởi các thương hiệu, các chương trình truyền hình”, PGS Nguyễn Văn Thăng Long nhấn mạnh.

Chia sẻ với Dân Việt, YouTuber Hoàng Nam - người sáng lập và điều hành kênh Challenge Me - Hãy thách thức tôi hiện có khoảng 4,3 triệu lượt theo dõi trên YouTube cho biết: “Tôi nghĩ việc quản lý các KOL/KOC sẽ tạo ra nhiều mặt tích cực để môi trường hoạt động trở nên lành mạnh hơn trên các nền tảng số.

Đặc biệt, trong bối cảnh, thời gian qua, liên tiếp có nhiều KOL/KOC vướng vi phạm pháp luật hoặc bị tẩy chay vì nội dung “bẩn”, quảng cáo hàng “kém chất lượng”… Người dân mong muốn các cơ quan có thẩm quyền phải “ra tay” quản lý để hạn chế những nội dung “xấu độc”. Về phía KOL như tôi cũng muốn có một đơn vài vị phía trung gian tư vấn trong một số trường hợp để bản thân không đi sai với pháp luật và đạo đức”.

Theo Hoàng Nam, KOL/KOC là những người có cá tính mạnh, thích tự do và thích làm những gì mình thích. Điều đó tạo nên bản sắc và có được những khán giả riêng biệt. Tuy nhiên, cũng vì thế mà rất cần các giải pháp khuyến khích phù hợp đối với các KOL luôn lan tỏa những điều tích cực để họ phát huy thế mạnh của mình, đồng thời cũng cần có sự “xiết chặt” đối với các KOL từng có vi phạm quy định của cộng đồng hoặc đang có những ảnh hưởng không tốt đến giới trẻ.

Ghi nhận đóng góp của các KOL/KOC bằng các tiêu chí định tính và định lượng

Chia sẻ với Dân Việt, MC Khánh Vy – nhà sáng tạo nội dung và truyền cảm hứng có ảnh hưởng đặc biệt trong giới trẻ cho rằng, mỗi KOL/KOC đều có những thế mạnh riêng. Vì thế, cần có các cơ chế, chính sách khuyến khích cái tốt phát huy nhưng cũng cần hỗ trợ phần chưa tốt trên cơ sở tôn trọng, đoàn kết và không gán nhãn.

“Tôi nghĩ, chúng ta rất cần có những hội nghị, toạ đàm, workshop để các KOL/KOC chia sẻ những câu chuyện của cá nhân một cách có trách nhiệm, kỹ năng dữ liệu, pháp lý quảng cáo, quản trị khủng hoảng... Thông qua những hoạt động này, những người làm sáng tạo nội dung số trên không gian mạng được rèn luyện cả “độ sâu” lẫn “độ bền”. Việc các KOL/KOC được tham dự những buổi như vậy cũng là một cách để kết nối, gia tăng mạng lưới chuyên nghiệp và học hỏi lẫn nhau như một diễn đàn học hỏi”, MC Khánh Vy nói.

Khánh Vy cũng bày tỏ rằng, các KOL/KOC như cô thật sự biết ơn khi những năm gần đây đã có những giải thưởng chính thống cho các nhà sáng tạo nội dung số như: Giải thưởng Quảng cáo sáng tạo Việt Nam, iContent Awrads... Đó là sự khích lệ, động viên rất quý để các KOL/KOC có thêm động lực và quyết tâm mang lại những nội dung có ích.

“Tôi tin, tất cả mọi người đang cùng chung tay cho một hệ sinh thái văn minh, tích cực và khi hệ sinh thái cùng hướng tới những điều tốt đẹp, thì mỗi KOL/KOC sẽ có cơ hội toả sáng theo cách riêng và vẫn hài hoà với lợi ích chung”, Khánh Vy nhấn mạnh.

PGS Nguyễn Văn Thăng Long cho rằng, hiện nay các KOL/KOC tập trung quá nhiều hoạt động phục vụ lợi ích về thương mại mà thiếu định hướng hay hướng dẫn từ cơ quan chức năng, từ đó dẫn tới tình trạng xây dựng nội dung, kênh truyền thông theo hướng ưu tiên thương mại.

Điều này không thể trách các KOL/KOC vì họ cũng phải có nguồn thu nhập để có thể duy trì hoạt động của mình. Do đó để khuyến khích KOL/KOC, chúng ta nên sự ghi nhận đóng góp của các KOL/KOC thông qua các tiêu chí đánh giá định tính và định lượng, các giải thưởng để tôn vinh/ghi nhận đóng góp tích cực của họ cho cộng đồng, xã hội…

“Cụ thể, cơ quan chức năng nên kết nối chặt chẽ với các KOL/KOC để họ tham gia truyền thông các chính sách, định hướng thông tin chính thống và xây dựng hình ảnh đất nước, xã hội thông qua các nội dung của họ. Điều này vừa tăng cường trách nhiệm xã hội của KOL, vừa tận dụng sức ảnh hưởng của họ để tiếp cận giới trẻ hiệu quả hơn. Đáp lại, cơ quan chức năng sẽ ghi nhận đóng góp, xếp hạng các đóng góp nhưng một dạng “quota”, chứng chỉ tín nhiệm dựa trên các tiêu chí đóng góp về đạo đức, minh bạch và trách nhiệm xã hội.

Chứng chỉ này sẽ giúp các KOL có uy tín hơn, giúp các cơ quan truyền thông, tổ chức sự kiện, chương trình truyền hình thực tế, gameshow, thương hiệu có thể ưu tiên mời cộng tác. Điều này góp phần cân bằng lợi ích thương mại và lợi ích cộng đồng mà KOL/KOC có thể mang lại.

Nói ngắn gọn, KOL/KOC muốn duy trì các các quyền lợi thương mại, truyền thông thì buộc họ phải có các đóng góp cho xã hội, cộng đồng thông qua việc tạo nội dung sạch, việc làm tốt, lối sống lành mạnh, không chiêu trò.

Song song đó, cơ quan chức năng cần hoàn thiện khung pháp lý và tăng mức phạt để xử lý kịp thời các vi phạm của KOL/KOC. Việc xử lý vi phạm của KOL không chỉ ở mức độ tài chính mà cần cần có sự phối hợp giữa Bộ VHTTDL (quản lý nội dung), Bộ Công an (xử lý vi phạm an ninh mạng, lừa đảo), Bộ Công thương (quản lý thương mại điện tử) cùng các nền tảng TikTok, Facebook (quản lý và kiểm duyệt nội dung) để đảm bảo tính toàn diện và hiệu quả trong việc xử lý các KOL/KOC có hành vi không chuẩn mực từ phạt tiền, tới cấm xuất hiện trên truyền thông mạng xã hội, song song với việc gỡ bỏ tài khoản. Đó là vài biện pháp răn đe mạnh mẽ, buộc họ phải tuân thủ pháp luật”, PGS Nguyễn Văn Thăng Long nhấn mạnh.

×