Đãi ngộ nhân tài khoa học công nghệ: Không chỉ nằm ở việc “thu hút” cho đủ mà phải “dùng đúng”

Nhân tài khoa học công nghệ được hưởng lương thỏa thuận không giới hạn trần, thưởng tối đa 6 tháng lương/năm

Vừa qua, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) thay mặt Chính phủ báo cáo về hoạt động của ngành đến đại biểu Quốc hội trước kỳ họp 10. Bộ KH&CN cho biết, Luật Khoa học Công nghệ và Đổi mới sáng tạo thông qua tại Kỳ họp thứ 9, bổ sung quy định về ưu đãi đối với cá nhân hoạt động khoa học.

Trong lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhân tài được hưởng lương thỏa thuận không giới hạn trần, thưởng tối đa 6 tháng lương/năm. Mức hỗ trợ ban đầu tối đa 200 triệu đồng trong nước, 500 triệu đồng từ nước ngoài, cùng gói chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ học tập cho con.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, nhân tài là cốt lõi của khoa học công nghệ và nhà khoa học phải thương mại hóa được công trình nghiên cứu.

Các ưu đãi đa dạng, từ hỗ trợ đào tạo, nghiên cứu đến các chính sách về thu nhập, nhà ở, việc làm, và xuất nhập cảnh. Đây sẽ là đòn bẩy quan trọng để thu hút và giữ chân nhân tài. Đặc biệt, việc dành ưu đãi riêng cho "tổng công trình sư", nhân tài, nghiên cứu viên sau tiến sĩ, nhà khoa học trẻ tài năng sẽ khuyến khích phát triển các mũi nhọn chuyên môn, đẩy mạnh nghiên cứu đột phá và ứng dụng vào thực tiễn.

Chính phủ cũng đã ban hành số Nghị định số 231/2025/NĐ-CP về tuyển chọn, sử dụng tổng công trình sư và kiến trúc sư trưởng trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây là lần đầu tiên nước ta thiết lập cơ chế riêng cho những cá nhân có năng lực xuất sắc, được ví như “nhạc trưởng” dẫn dắt các chương trình, dự án chiến lược.

Song song với đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện dự thảo nghị định hướng dẫn thi hành Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (có hiệu lực từ ngày 1/10/2025).

Về vấn đề này, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ KH&CN) Nguyễn Thị Nga cho biết, điểm nhấn của dự thảo này là coi nhân tài là đối tượng điều chỉnh riêng, thay vì gộp chung như trước.

Các cơ chế mới được thiết kế theo hướng linh hoạt và hội nhập quốc tế: Giao trực tiếp nhiệm vụ quan trọng cho nhân tài; xây dựng môi trường nghiên cứu hiện đại, chấp nhận rủi ro trong khoa học; cùng với đó là chính sách lương thỏa thuận theo thị trường, quyền hưởng lợi nhuận từ kết quả nghiên cứu và nhiều hỗ trợ về tài chính, nhà ở, an sinh xã hội...

Không chỉ nằm ở việc “thu hút” nhân tài khoa học công nghệ cho đủ, mà là “dùng đúng”

Chia sẻ với PV Dân Việt, GS.TSKH Nguyễn Quốc Sỹ (Viện trưởng Viện công nghệ VinIT) cho biết, hiện nay, chúng ta có hơn 6 triệu kiều bào tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ với hơn 500.000 cán bộ trí thức có trình độ đại học và trên đại học, đặc biệt là ở các nước phát triển có nền khoa học công nghệ tiên tiến như Mỹ, Anh, Nga, Pháp, Đức, Úc, Nhật, Canada...

Khai thác, sử dụng hiệu quả lực lượng trí thức kiều bào, chuyên gia thực tế không đơn giản và dễ dàng nhưng chúng ta phải quyết tâm làm.

"Môi trường sống và làm việc, đãi ngộ, lương bổng, nhà cửa, sinh hoạt, đi lại, học hành cho con cái… là những yếu tố hết sức quan trọng để có thể thu hút lực lượng trí thức kiều bào về cống hiến cho đất nước", GS Sỹ nhấn mạnh.

"Với mỗi cán bộ trí thức kiều bào, phải có phương án tiếp cận, thu hút hợp tác, làm việc cho đất nước; tạo điều kiện sống và làm việc tối đa cho mỗi trí thức kiều bào và gia đình của họ về trong nước làm việc; mạnh dạn giao nhiệm vụ, gắn trách nhiệm và quyền lợi của các dự án khoa học công nghệ, các chương trình phát triển văn hóa, các nghiên cứu và cầu nối hợp tác đầu tư, chuyển giao công nghệ cho các trí thức kiều bào".

Theo GS Sỹ, thu hút, tập hợp lực lượng trí thức trong và ngoài nước không nên chỉ bó hẹp trong phạm vi trí thức là người Việt Nam mà phải chú ý tới việc thu hút, tập hợp trí thức là người nước ngoài, sử dụng họ tại chỗ, tại quốc gia nơi họ làm việc hoặc mời họ tham gia trong các dự án của chúng ta.

GS.TSKH Quốc Sỹ cùng các nhà khoa học tại Viện nghiên cứu công nghệ cao VinIT.

Trong khi đó, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức cho rằng chính sách thu hút nhân tài phải gắn với hệ sinh thái nghiên cứu đồng bộ, minh bạch, tạo cơ hội phát huy năng lực và bảo đảm công bằng giữa chuyên gia trong nước và quốc tế.

"Để tìm được những cá nhân xuất sắc như vậy, Nhà nước không thể thụ động chờ đợi mà cần chủ động tìm kiếm, mời gọi, kể cả từ cộng đồng người Việt ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế", GS Đức nhìn nhận.

Để chính sách trọng dụng nhân tài thực sự hiệu quả, cần hoàn thiện hành lang pháp lý minh bạch, ổn định; xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu đồng bộ với phòng thí nghiệm hiện đại, cơ chế tự chủ và gắn kết doanh nghiệp. Đồng thời, phải đổi mới đào tạo, phát hiện người tài từ sớm, đặc biệt trong các ngành khoa học cơ bản, công nghệ chiến lược.

Ở góc nhìn khác, GS.TS. Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, vấn đề không chỉ nằm ở việc “thu hút” cho đủ, mà là “dùng đúng” để phát huy tối đa năng lực từng cá nhân.

Việc phát hiện, lựa chọn và bố trí người tài đúng vị trí - nơi họ có thể phát huy sở trường và đóng góp thực chất - là bài toán đòi hỏi tầm nhìn dài hạn, sự quyết liệt trong hành động, sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Chỉ khi giải được bài toán nhân lực một cách bài bản và chiến lược, chúng ta mới có thể biến tiềm năng thành lợi thế cạnh tranh thực sự.

Để thu hút nhân tài khoa học công nghệ, theo GSTS. Chử Đức Trình, Việt Nam cần ưu tiên giải quyết 3 nhóm vấn đề mang tính kiến tạo và đột phá cả về cơ chế, chính sách lẫn tư duy quản trị.

Theo đó, cần chính sách đóng vai trò “kiến tạo”, tạo khung cơ chế đủ linh hoạt để từng đơn vị, tổ chức tự phát hiện, lựa chọn và sử dụng nhân tài theo mục tiêu riêng của họ; gỡ bỏ rào cản thể chế và thủ tục hành chính, phân cấp rõ quyền hạn cho các đơn vị được trao nhiệm vụ sử dụng nhân tài, đặc biệt là trong các cơ sở tự chủ; kết hợp thu hút ngắn hạn với chiến lược đào tạo, phát triển nội lực dài hạn.

×