Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Vụ bắt giữ Tổng thống Venezuela tạo ra tiền lệ nguy hiểm

Xung quanh vấn đề này, Báo Dân Việt đã có cuộc trao đổi với Đại sứ Nguyễn Quang Khai, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Iraq, UAE và một số nước Trung Đông.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bật đèn xanh để lực lượng Mỹ đột kích vào Venezuela bắt cóc Tổng thống Maduro và đưa tới New York, ông đánh giá thế nào về chiến dịch này?

- Việc tấn công Venezuela và bắt cóc Tổng thống Maduro trái với dự đoán của nhiều nhà quan sát. Nhiều người cho rằng việc Mỹ tập trung một lực lượng lớn ở vùng biển Caribe là nhằm biểu dương lực lượng, khẳng định sức mạnh của Washington ở khu vực Tây bán cầu, răn đe Venezuela và các nước không nằm trong quỹ đạo của Mỹ.

Đặc biệt, Tổng thống Maduro và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã 2 lần đàm thoại với nhau và ông Trump tỏ ý sẵn sàng đối thoại với Maduro để giải quyết các bất đồng trong quan hệ hai nước. Trong khi đó, ông Maduro nói sẵn sàng bàn với Mỹ các biện pháp ngăn chặn buôn bán ma túy và mời các công ty dầu mỏ của Mỹ vào hợp tác khai thác dầu. Hơn nữa, trong chiến dịch tranh cử cuối năm 2024, ông Trump hứa sẽ không tiến hành chiến tranh ở nước ngoài. Trước những diễn biến như vậy, không ai nghĩ rằng ngày 3/1/2025, Tổng thống Trump lại ra lệnh tấn công Venezuela, bắt cóc Tổng thống Maduro.

Hành động này đi ngược lại các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên Hợp Quốc, vi phạm luật pháp quốc tế, vi phạm độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Venezuela. Điều 2 (4) Hiến chương LHQ cấm sử dụng vũ lực chống lại sự toàn vẹn lãnh thổ hoặc độc lập chính trị của bất kỳ quốc gia nào. Việc bắt cóc Tổng thống Maduro là vi phạm quyền miễn trừ của người đứng đầu quốc gia đương nhiệm được quy định trong các công ước quốc tế.

Tấn công Venezuela, Mỹ cũng vi phạm luật pháp của chính nước Mỹ vì không được Quốc hội Mỹ cho phép. Các chuyên gia pháp lý của Mỹ khẳng định rằng, bất kỳ hành động quân sự hoặc an ninh nào bên ngoài biên giới mà không được phép của Quốc hội đều vi phạm luật pháp Mỹ.

Cuối cùng, việc bắt cóc Tổng thống Maduro hoàn toàn không có cơ sở pháp lý nào, không có bằng chứng cụ thể ông Maduro tham gia vào buôn bán ma túy.

Mục tiêu chính của chiến dịch này rõ ràng là nhắm đến nguồn tài nguyên dầu mỏ của Venezuela. Trong cuộc họp báo sau khi đưa Tổng thống Maduro sang Mỹ, ông Trump không giấu giếm điều này. Ông tuyên bố sẽ sớm đưa các công ty dầu mỏ của Mỹ sang Venezuela.

Nhóm đột kích Mỹ dường như rất dễ dàng bắt cóc Tổng thống Venezuela khi ông và vợ đang được bảo vệ trong một căn cứ quân sự có độ bảo mật cao gần thủ đô Caracas. Ông đánh giá thế nào về khả năng phòng thủ của Venezuela, thưa ông?

- Hệ thống phòng không của Venezuela, vốn được coi là một trong những hệ thống tiên tiến nhất ở Mỹ Latinh, được trang bị các vũ khí của Nga khá hiện đại, gồm tên lửa S-300VM, tên lửa Bùi-M2E vá-125-2M Pechora-2M, máy bay chiến đấu Su-30MKV. Mới đây nhất, tháng 10/2024, Liên bang Nga đã chuyển giao thêm các tổ hợp phòng không gồm tên lửa Pantsir và Buk-M2. Như vậy có thể nói, hệ thống phòng không của Venezuela hoàn toàn có khả năng bảo vệ bầu trời của mình.

Tướng Caine của Mỹ (Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine) tiết lộ, hơn 150 máy bay, gồm chiến đấu cơ, máy bay ném bom, phi cơ trinh sát và giám sát tình báo, xuất phát từ hơn 20 căn cứ khác nhau trên đất liền lẫn trên biển đã tiến vào Venezuela và thủ đô Caracas. Tuy nhiên, các hệ thống phòng không của Venezuela hoàn toàn tê liệt hoặc đã bị Không quân Mỹ vô hiệu hóa từ trước, hoặc các binh sĩ trực chiến phản ứng quá chậm trước cuộc đột kích đầy bất ngờ của Mỹ.

Các chuyên gia quân sự cho rằng, hệ thống phòng không của Venezuela đã bị vô hiệu hóa từ trước và không phận của đất nước này đã nằm dưới sự kiểm soát của không quân Mỹ, các hệ thống trên tàu sân bay của nhóm tác chiến, thông qua cuộc chiến tranh điện tử (EW) hoặc tấn công mạng họ đã thiết lập được quyền kiểm soát từ các hạm đội ở ngoài khơi sát bờ biển Venezuela đối với toàn bộ lãnh thổ Venezuela.

Mặt khác, không loại trừ khả năng nội gián và phản bội ở cấp cao nhất, quân đội không chuẩn bị sẵn sàng đối mặt với cuộc tấn công của Mỹ. Các nguồn tin cho biết, các sĩ quan hoặc đơn vị chủ chốt đã không ra lệnh hoặc tắt hệ thống liên lạc. Các cuộc tấn công của Mỹ không chỉ nhằm vào các cơ sở quân sự, mà còn vào các hệ thống thông tin liên lạc, dẫn đến việc ngắt kết nối Internet và ánh sáng, làm gián đoạn sự phối hợp giữa các đơn vị chiến đấu. Chiến tranh điện tử (EW) và chiến tranh mạng (Cyberwar) của Mỹ có lẽ đã triệt tiêu hệ thống radar tiên tiến của Venezuela.

Việc một nguyên thủ đương nhiệm của một quốc gia bị lực lượng quân sự nước ngoài bắt cóc có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm ra sao cho quan hệ quốc tế hiện đại, thưa ông?

- Nguyên thủ quốc gia được hưởng quyền miễn trừ theo Công ước Viên về quan hệ ngoại giao năm 1961, Công ước Viên về quan hệ lãnh sự năm 1963 và Công ước LHQ về quyền miễn trừ tài phán quốc gia năm 2004. Theo đó, nguyên thủ quốc gia đương nhiệm được hưởng quyền miễn trừ tuyệt đối, không thể bị truy tố khi còn đương chức. Đây là hình thức miễn trừ cao nhất, áp dụng cho nguyên thủ quốc gia khi họ còn tại vị, bao gồm miễn trừ hoàn toàn, không bị xét xử hình sự, dân sự và hành chính của tòa án nước ngoài.

Quyền miễn trừ này là một trụ cột của luật pháp quốc tế, bảo vệ nguyên thủ quốc gia khỏi bị truy tố ở nước ngoài, đảm bảo hoạt động bình thường của nguyên thủ quốc gia trên trường quốc tế, duy trì quan hệ ngoại giao và tôn trọng chủ quyền quốc gia.

Việc Tổng thống Maduro bị lực lượng Mỹ bắt cóc sẽ tạo tiền lệ cực kỳ nguy hiểm, vi phạm chủ quyền quốc gia, phá vỡ luật pháp quốc tế, gây bất ổn và có thể dẫn đến chiến tranh, làm suy yếu nghiêm trọng các thể chế ngoại giao, gia tăng xung đột vũ trang và can thiệp thô bạo vào công việc nội bộ của các nước.

Như vậy, việc bắt cóc nguyên thủ quốc gia sẽ là một thảm họa, phá hoại nền tảng của hệ thống quan hệ quốc tế hiện đại, đẩy thế giới vào một kỷ nguyên bất ổn, xung đột, và coi thường luật pháp quốc tế.

Vụ việc sẽ tác động thế nào tới Venezuela, khu vực Mỹ Latinh cũng như toàn cầu thời gian tới thưa ông?

- Cuộc tấn công vào Venezuela sẽ gây ra những hệ luỵ nghiêm trọng. Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres đã bày tỏ quan ngại sâu sắc trước tình hình leo thang căng thẳng tại Venezuela sau khi Mỹ tấn công quân sự và bắt giữ Tổng thống Maduro. Nhiều chuyên gia cho rằng các hành động này tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng đối với hòa bình, ổn định khu vực và có thể vi phạm luật pháp quốc tế, tạo ra một tiền lệ nguy hiểm trong quan hệ quốc tế.

Tình hình Venezuela sẽ rơi vào bất ổn. Mặc dù Phó Tổng thống Delcy Rodriguez được tạm quyền Tổng thống, Bộ trưởng Quốc phòng Vladimir Padrino López và các nhà lãnh đạo khác của Venezuela vẫn tuyên bố trung thành với Tổng thống Maduro, nhưng các lực lượng đối lập đang lợi dụng tình hình này tăng cường hoạt động để trở lại nắm quyền. Cuộc bầu cử sắp tới sẽ là một phép thử cho tương lai chính trị tại Venezuela.

Nhiều nhà lãnh đạo các nước trong khu vực Mỹ Latinh, đặc biệt là các quốc gia không nằm trong quỹ đạo của Mỹ như Cuba, Chile, Colombia, Mexico, Brasil, Nicaragua... đã lên án mạnh mẽ cuộc tấn công của Mỹ vào Venezuela, bắt giữ Tổng thống Maduro, đồng thời tỏ ra rất lo ngại trước hành vi của Mỹ nhằm áp đặt một thực tế mới cho lục địa, nơi đã trải qua sự ổn định chính trị trong ba thập kỷ qua. Họ có cơ sở lo sợ hôm nay là Venezuela và ngày mai có thể là một quốc gia khác trong khu vực. Các nhà phân tích chính trị cho rằng, khu vực Mỹ Latinh có thể phải đối mặt với nhiều năm bất ổn và hỗn loạn.

Hệ quả đối với thế giới cũng hết sức nghiêm trọng. Kể từ chiến tranh thế giới thứ hai đến nay, các nguyên tắc cơ bản trong quan hệ giữa các quốc gia bị phá vỡ, gây ra bất ổn và xung đột mới trên thế giới vốn đã có nhiều cuộc xung đột chưa được giải quyết. Hầu hết các nước trên thế giới, thậm chí các đồng minh châu Âu của Mỹ đều lên án hành động của Washington và yêu cầu phải tôn trọng luật pháp quốc tế cũng như Hiến chương Liên Hợp Quốc.

Cuối cùng, hành động này cũng đã bị chính các nhà lập pháp Mỹ, thậm chí nhiều thành viên đảng Cộng hòa từng ủng hộ ông Trump trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 2024 cũng không tán thành cuộc tấn công Venezuela và bắt cóc Tổng thống Maduro. Tình hình này sẽ ảnh hưởng đến lá phiếu của cử tri Mỹ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ cuối năm nay.

- Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ về cuộc trò chuyện này!

Việt Nam quan ngại tình hình Venezuela, kêu gọi các bên tôn trọng luật quốc tế, không dùng vũ lực

Ngày 3/1, trả lời câu hỏi của phóng viên đề nghị cho biết phản ứng của Việt Nam liên quan đến tình hình Venezuela hiện nay, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng nêu rõ:

"Việt Nam quan ngại sâu sắc về thông tin liên quan đến tình hình hiện nay ở Venezuela.

Việt Nam kêu gọi các bên liên quan tôn trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc, trong đó có nguyên tắc tôn trọng chủ quyền các quốc gia, không sử dụng vũ lực và đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.

Việt Nam kêu gọi các bên kiềm chế, đối thoại, giải quyết các tranh chấp, bất đồng trên cơ sở luật pháp quốc tế, góp phần bảo đảm hòa bình, an ninh, ổn định, hợp tác ở khu vực và trên toàn thế giới".

Trước đó, trước tình hình căng thẳng ở Venezuela diễn biến phức tạp, có nguy cơ gây mất an toàn cho công dân, Bộ Ngoại giao khuyến cáo công dân Việt Nam "cân nhắc kỹ việc đến Venezuela vào thời điểm hiện tại".

Công dân Việt Nam đang ở Venezuela cần rời khỏi các khu vực nguy hiểm và thường xuyên theo dõi thông tin, chấp hành nghiêm quy định của chính quyền sở tại về đi lại cũng như cảnh báo của Bộ Ngoại giao bao gồm Cục Lãnh sự, Bộ Ngoại giao và Đại sứ quán Việt Nam tại Venezuela.

Ngày 3/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro đã bị "bắt giữ" và đưa ra khỏi Venezuela sau một cuộc tấn công quy mô lớn của Mỹ vào thủ đô Caracas.

×