Bán hàng online: 4 nhóm rủi ro pháp lý phổ biến cần lưu ý

Thực tiễn vi phạm kinh doanh online tại Việt Nam

Hiện nay, hệ thống pháp luật Việt Nam chưa có văn bản quy phạm pháp luật nào đưa ra định nghĩa chính thức về “kinh doanh trực tuyến trên nền tảng mạng xã hội”. Tuy nhiên, các khái niệm cấu thành như “kinh doanh” và “mạng xã hội” đã được quy định trong các văn bản pháp luật liên quan.

Cụ thể, theo Luật Doanh nghiệp năm 2020, “kinh doanh” được hiểu là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc toàn bộ các công đoạn từ đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi.

Trong khi đó, Nghị định số 72/2013/NĐ-CP của Chính phủ quy định “mạng xã hội” là hệ thống thông tin cung cấp cho người dùng các dịch vụ lưu trữ, chia sẻ, trao đổi thông tin, bao gồm tạo trang cá nhân, diễn đàn, trò chuyện trực tuyến, chia sẻ hình ảnh, âm thanh và các hình thức tương tự.

Từ các quy định trên, có thể hiểu một cách khái quát, kinh doanh trực tuyến trên nền tảng mạng xã hội là hoạt động cung ứng sản phẩm, dịch vụ được thực hiện thông qua môi trường Internet, nơi cả người bán và người mua tương tác, giao dịch thông qua các nền tảng mạng xã hội.

Thực tế cho thấy, các nền tảng đang được sử dụng phổ biến trong hoạt động này gồm Tiktok, Facebook, Zalo, YouTube và Instagram.

Thực tiễn cho thấy, hoạt động kinh doanh online tại Việt Nam đang phát sinh nhiều vi phạm với tính chất ngày càng phức tạp, nổi bật là gian lận thuế và kinh doanh hàng giả. Chỉ riêng năm 2025, lực lượng chức năng đã xử lý hơn 23.000 vụ việc liên quan đến buôn lậu, hàng giả, trong đó xu hướng vi phạm đang dịch chuyển mạnh sang môi trường mạng, đặc biệt trên các sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội.

Ở lĩnh vực thuế, nhiều cá nhân kinh doanh online đạt doanh thu hàng chục tỷ đồng nhưng không kê khai, trốn thuế với các thủ đoạn như che giấu doanh thu, sử dụng tài khoản cá nhân để giao dịch hoặc thanh toán ngoài hệ thống. Cơ quan thuế đã rà soát, phát hiện hàng nghìn trường hợp có dấu hiệu vi phạm, trong đó có những vụ việc điển hình với số tiền trốn thuế lên tới hàng trăm triệu đồng đã bị xử lý theo quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, tình trạng kinh doanh không đăng ký vẫn diễn ra phổ biến, tiềm ẩn rủi ro thất thu ngân sách và gây khó khăn cho công tác quản lý. Những diễn biến này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hành lang pháp lý và siết chặt kiểm soát đối với loại hình kinh doanh trên nền tảng số.

Trao đổi với phóng viên, luật sư Hà chỉ ra dữ liệu từ thực tiễn tư vấn cho thấy, vi phạm chủ yếu tập trung vào 4 lĩnh vực: đăng ký kinh doanh, nghĩa vụ thuế, quảng cáo và nguồn gốc hàng hóa.

Rủi ro về đăng ký kinh doanh

Trao đổi với phóng viên, luật sư Hà cho biết một trong những rủi ro phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ là việc không thực hiện đăng ký kinh doanh theo quy định.

Nhiều cá nhân cho rằng bán hàng qua mạng xã hội chỉ mang tính nhỏ lẻ nên không cần đăng ký, tuy nhiên khi hoạt động đã phát sinh doanh thu thường xuyên thì bản chất đã là hoạt động kinh doanh và phải chịu sự quản lý của Nhà nước.

Theo luật sư, hành vi này không chỉ có thể bị xử phạt hành chính từ 10 đến 30 triệu đồng, mà còn kéo theo hệ lụy như khó chứng minh tính hợp pháp của hoạt động, không được bảo vệ đầy đủ khi xảy ra tranh chấp, đồng thời dễ bị cơ quan chức năng truy vết, xử lý khi tăng cường kiểm tra trên môi trường số.

Rủi ro về nghĩa vụ thuế

Cũng theo luật sư Hà, nghĩa vụ thuế là vấn đề nhiều cá nhân kinh doanh online né tránh hoặc chưa nhận thức đầy đủ.

Thực tế cho thấy không ít trường hợp có doanh thu lớn nhưng không kê khai, sử dụng nhiều tài khoản cá nhân để phân tán dòng tiền hoặc thanh toán ngoài hệ thống nhằm che giấu doanh thu.

Với các hành vi này, người kinh doanh có thể bị truy thu thuế, phạt chậm nộp, xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu số tiền vi phạm lớn. Đáng chú ý, pháp luật hiện hành đã quy định mức xử phạt rất nghiêm khắc, không chỉ dừng ở tiền phạt mà còn có thể đình chỉ hoạt động kinh doanh.

Rủi ro từ quảng cáo sai sự thật

Luật sư Hà nhấn mạnh với phóng viên rằng tình trạng quảng cáo “thổi phồng công dụng” đang diễn ra phổ biến trên môi trường mạng, đặc biệt với các sản phẩm như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng.

Nhiều người bán sử dụng hình ảnh, lời chứng thực không kiểm chứng hoặc đưa ra cam kết vượt quá công dụng thực tế nhằm thu hút khách hàng.

Theo quy định pháp luật, đây là hành vi bị nghiêm cấm và có thể bị xử phạt hành chính, buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm, cải chính thông tin, đồng thời phải bồi thường thiệt hại nếu gây hậu quả cho người tiêu dùng. Trong một số trường hợp nghiêm trọng, hành vi này còn có thể bị xem xét dưới góc độ lừa dối khách hàng.

Rủi ro về nguồn gốc và chất lượng hàng hóa

Theo phân tích của luật sư Hà, đây là nhóm rủi ro có mức độ nghiêm trọng cao nhất trong kinh doanh online hiện nay.

Nhiều cá nhân nhập hàng trôi nổi, không hóa đơn, chứng từ hoặc không kiểm soát chất lượng sản phẩm nhưng vẫn đưa ra thị trường tiêu thụ. Khi bị phát hiện, ngoài việc bị tịch thu hàng hóa, đình chỉ hoạt động, người kinh doanh còn có thể bị xử lý hình sự với các tội danh như buôn lậu, buôn bán hàng giả hoặc lừa dối khách hàng.

Luật sư cho rằng trong bối cảnh cơ quan chức năng đang siết chặt quản lý, việc kiểm soát nguồn gốc hàng hóa không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố sống còn nếu muốn duy trì hoạt động kinh doanh bền vững.

×