Dân giàu lên từ trồng lúa phát thải thấp, có thêm đại điền, đây là một hướng đi mới của nông nghiệp Hải Phòng

Không để lãng phí đất, nâng cao giá trị kinh tế từ mô hình sản xuất lúa phát thải thấp, hiệu quả cao

Sáng ngày 26/2, tại HTX Hữu Chung, xã Tân An, TP Hải Phòng (trước đây thuộc địa phận huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương), Cục Trồng trọt và BVTV, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hải Phòng và Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) đồng tổ chức Lễ khởi động “Mô hình canh tác lúa hiệu quả cao và phát thải thấp, gắn với trình diễn công nghệ gieo sạ hàng kết hợp vùi phân.

Đây là một trong những mô hình canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp đầu tiên được triển khai trong khuôn khổ Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2050” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì với sự hỗ trợ của Dự án “Phân bón đúng” (Fertilize Right) do Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) tài trợ.

Tham dự sự kiện có đồng chí Cao Đức Phát, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương (nay là Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương); đại diện lãnh đạo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (BVTV), Bộ Nông nghiệp và Môi trường; đại diện Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam; Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế IRRI; các cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp và bà con nông dân trong vùng.

Phát biểu khai mạc Lễ khởi động, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và BVTV cho biết, Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2050” được coi là kim chỉ nam cho lĩnh vực trồng trọt từ nay đến năm 2050. Vì trong tình hình mới, sản xuất trồng trọt phải thay đổi theo hướng sử dụng ít tài nguyên hơn, hiệu quả hơn, bền vững hơn, phát thải thấp và bảo vệ môi trường sinh thái.

TP Hải Phòng là địa phương luôn đi đầu trong việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Và hôm nay, Hải Phòng lại là một trong những địa phương đi đầu trong việc triển khai sản xuất lúa giảm phát thải, ứng dụng cơ giới hóa trong gieo trồng, bón phân để tăng hiệu quả, nâng cao thu nhập cho người dân.

Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và BVTV tin tưởng, với sự quyết liệt trong chỉ đạo, sự nhiệt tình hưởng ứng của bà con nông dân, mô hình tại xã Tân An, TP Hải Phòng sẽ thành công và "mở ra một cánh cổng mới" cho sản xuất lúa phát thải thấp hiệu quả cao trong thời gian tới.

Cũng tại Lễ khởi động, bà Lương Thị Kiểm, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hải Phòng nhấn mạnh, việc Hải Phòng được chọn làm điểm triển khai mô hình canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp là sự tin tưởng của Bộ Nông nghiệp và các tổ chức quốc tế.

"Mô hình đã cụ thể hóa đề án sản xuất giảm phát thải giai đoạn 2025-2035 và mục tiêu chuyển đổi xanh của thành phố. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu phức tạp, việc phát triển nông nghiệp xanh không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là cam kết quốc tế", bà Kiểm cho biết.

Cũng theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hải Phòng, mô hình trồng lúa phát thải thấp hiệu quả cao sẽ giải quyết được nhiều "bài toán" của phương thức truyền thống.

Liên hệ thực tiễn, bà Kiểm cho biết, hiện nay lao động nông nghiệp đang khan hiếm và có giá cao (350.000 - 400.000 đồng/ngày). Nếu chỉ làm thủ công, người nông dân gần như không có lãi. Trong khi đó, tại mô hình mới, việc ứng dụng máy sạ hàng kết hợp vùi phân giúp giảm công lao động trực tiếp, rút bớt công đoạn tỉa dặm và tiết kiệm công rải phân, tăng hiệu quả sử dụng phân bón.

Cũng theo bà Kiểm, vấn đề tích tụ ruộng đất đang là rào cản lớn trong việc nhân rộng các mô hình trồng lúa hiện đại.

"Hiện nay, ruộng đất canh tác tại khu vực Đồng bằng sông Hồng vẫn chủ yếu ở quy mô hộ gia đình, nhỏ lẻ, manh mún, gây khó khăn cho việc đưa máy móc lớn vào sản xuất. Mặt khác, bà con vẫn còn tư duy "giữ ruộng". Nhiều nông dân dù đi làm công nghiệp vẫn coi ruộng đất là tài sản dự phòng rủi ro nên không muốn cho thuê hay chuyển nhượng, dẫn đến tình trạng bỏ hoang nhưng khó tích tụ", bà Kiểm cho hay.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này và thúc đẩy phát triển các mô hình đại điền, thời gian qua, TP Hải Phòng đã ban hành nhiều chính sách, đặc biệt là các chính sách hỗ trợ tài chính. Thành phố hỗ trợ tối đa 300 triệu đồng/máy cho nông dân đầu tư máy móc vào sản xuất; đồng thời hỗ trợ 5 triệu đồng/ha/năm trong 5 năm để khuyến khích nông dân tích tụ ruộng đất...

Trong thời gian tới, TP Hải Phòng đặt mục tiêu mỗi xã xây dựng ít nhất một mô hình canh tác lúa giảm phát thải. Địa phương cũng hướng tới xây dựng thương hiệu gạo “giảm phát thải”, với tem nhãn nhận diện bên cạnh các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP, nhằm gia tăng giá trị và năng lực cạnh tranh cho hạt gạo trên thị trường.

"Ngành Nông nghiệp và Môi trường cam kết tiếp tục tham mưu UBND thành phố chỉ đạo, điều hành và tạo điều kiện thuận lợi nhất về cơ chế, nguồn lực để mô hình được triển khai hiệu quả, đúng mục tiêu; từng bước hình thành các vùng sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp, phù hợp với điều kiện thực tiễn của thành phố", bà Kiểm khẳng định.

Mô hình trồng lúa mới thúc đẩy phát triển kinh tế hàng hóa, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường

Theo Ban tổ chức, mô hình canh tác lúa hiệu quả cao và phát thải thấp tại TP Hải Phòng tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp về quy trình canh tác chính xác, sử dụng hiệu quả vật tư đầu vào, kinh tế tuần hoàn, tăng cường liên kết công – tư và sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.

Đại diện IRRI, PGS. TS. Nguyễn Văn Hùng cho biết, mô hình sẽ áp dụng giống lúa VNR20 của Vinaseed, ứng dụng công nghệ cơ giới hóa gieo sạ hàng kết hợp vùi phân, cùng các thực hành canh tác lúa phát thải thấp, sử dụng phân bón hợp lý, tưới ngập khô xen kẽ, quản lý rơm rạ,… gắn với hoạt động đo đạc, theo dõi và đánh giá phát thải khí nhà kính trong suốt quá trình sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả canh tác, chất lượng sản xuất, hiệu quả sử dụng phân bón và giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa. Đây là tiền đề để lúa thành hàng hóa có giá trị kinh tế cao.

Trao đổi với phóng viên Dân Việt, ông Lê Thanh Tùng – Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký, Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) cho biết thêm, điểm mới lớn nhất của mô hình này là chuyển từ gieo sạ hoặc cấy thủ công theo phương thức truyền thống sang gieo bằng cơ giới.

Theo mô hình này, quá trình gieo hạt và bón phân lót được thực hiện đồng thời. Nghĩa là khi hạt lúa được đưa xuống ruộng thì phân bón cũng được đặt đúng vị trí theo hàng lúa.

Khi gieo sạ truyền thống, phân thường được rải đều trên mặt ruộng, khó kiểm soát, dễ thất thoát. Còn với phương pháp này, phân chỉ được bón tập trung theo hàng có cây lúa, nhờ đó tiết kiệm lượng phân và tăng khả năng hấp thu của cây. Mặt khác, lúa được gieo theo hàng thẳng cũng giúp cây phát triển đồng đều, bộ rễ khỏe hơn, thuận lợi cho việc chăm sóc, quản lý cỏ dại và kiểm soát sâu bệnh.

Đánh giá tiềm năng nhân rộng mô hình trồng lúa này tại khu vực Đồng bằng sông Hồng, chuyên gia cho rằng thách thức lớn nhất của mô hình này nằm ở yêu cầu cơ giới hóa, đòi hỏi diện tích sản xuất đủ rộng để máy móc vận hành hiệu quả. Trong khi đó, ruộng đất tại khu vực này vẫn chủ yếu nhỏ lẻ, manh mún.

"Tuy nhiên, đây không phải là rào cản không thể tháo gỡ. Nếu nông dân trong cùng một cánh đồng thống nhất áp dụng chung quy trình và tổ chức gieo đồng loạt, máy móc hoàn toàn có thể di chuyển linh hoạt giữa các thửa ruộng, vẫn bảo đảm hiệu quả sản xuất.

Về triển vọng, mô hình có khả năng duy trì năng suất ổn định nhưng giảm đáng kể chi phí đầu vào, đặc biệt là giống và phân bón. Trong sản xuất hàng hóa, việc cắt giảm chi phí là yếu tố then chốt để nâng cao sức cạnh tranh, nhất là khi phải đối mặt với các sản phẩm gạo tương đồng trên thị trường. Ngay cả với sản xuất phục vụ tiêu dùng nội địa, hạ giá thành vẫn là điều kiện quan trọng để gia tăng hiệu quả kinh tế cho người trồng lúa", ông Tùng cho hay.

×