Đảng bộ Hà Nội kiến tạo nông thôn hạnh phúc – Kỳ 3: Kinh tế hóa bản sắc, cú huých đưa nông thôn Hà Nội bứt phá

Lời tòa soạn:

Hà Nội - trái tim của cả nước, không chỉ đi đầu trong phát triển đô thị hiện đại mà còn là địa phương tiên phong trong xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống nông dân và hiện đại hóa kinh tế nông nghiệp.

Với vai trò là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, Đảng bộ thành phố Hà Nội luôn thể hiện bản lĩnh, trí tuệ và tầm nhìn chiến lược trong lãnh đạo, chỉ đạo phát triển Thủ đô toàn diện, hài hòa giữa đô thị và nông thôn.

Sau hơn 4 năm triển khai Chương trình số 04-CTr/TU của Thành ủy (giai đoạn 2021–2025), Hà Nội đã hoàn thành mục tiêu trước hai năm, tạo dấu ấn nổi bật trong cả nước với những vùng quê khang trang, kinh tế nông thôn khởi sắc, đời sống người dân ngày càng ấm no, hạnh phúc.

Chào mừng Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, tiến tới Đại hội XIV của Đảng, Báo điện tử Dân Việt thực hiện loạt chuyên đề: "Đảng bộ Hà Nội kiến tạo nông thôn hạnh phúc” - nhằm tôn vinh những kết quả nổi bật trong phát triển nông thôn, kinh tế nông nghiệp và lan tỏa khát vọng về một nền nông nghiệp xanh, hiện đại, bền vững, xứng đáng với vị thế và tầm vóc Thủ đô ngàn năm văn hiến.

Đảng bộ Hà Nội kiến tạo nông thôn hạnh phúc – Kỳ 3: Kinh tế hóa bản sắc, cú huých đưa nông thôn Hà Nội bứt phá

Chương trình xây dựng nông thôn mới đã làm thay da đổi thịt nhiều xã ngoại thành Hà Nội; song một luồng đổi mới khác đang mang lại sức sống bền vững cho nông thôn Thủ đô: đó là việc “kinh tế hóa” bản sắc văn hóa thông qua OCOP (Mỗi xã một sản phẩm), liên kết du lịch - trải nghiệm và phát triển kinh tế hợp tác, trang trại quy mô. Khi làng nghề được tổ chức bài bản và kết nối thị trường, nó không chỉ bảo tồn truyền thống mà còn trở thành nguồn lực kinh tế lớn, nâng cao thu nhập, củng cố vị thế nông dân trong chuỗi giá trị.

Hà Nội tạo bước đột phá, dẫn đầu cả nước trong xây dựng nông thôn mới và phát triển OCOP

Thực hiện Chương trình 04-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025, Hà Nội đã đạt nhiều kết quả nổi bật, khẳng định vai trò đầu tàu cả nước. Từ năm 2021 đến nay, thành phố đã đánh giá, phân hạng 3.463 sản phẩm OCOP, chiếm hơn 20% tổng số sản phẩm toàn quốc; trong đó có 9 sản phẩm đạt 5 sao, 19 sản phẩm tiềm năng 5 sao. Kết quả này vượt kế hoạch trước một năm, cho thấy quy mô và chất lượng của OCOP Thủ đô.

Ông Ngọ Văn Ngôn, Phó Chánh Văn phòng Điều phối xây dựng nông thôn mới Hà Nội nhấn mạnh, chương trình OCOP của thành phố thu hút hơn 100 làng nghề, 134 hợp tác xã và hàng nghìn hộ kinh doanh tham gia. Sự đồng thuận của các sở, ngành, địa phương giúp OCOP trở thành phong trào phát triển bền vững ở khu vực nông thôn.

Hà Nội hiện có 110 điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP tại 30 quận, huyện, nhiều điểm kết hợp ẩm thực, du lịch, trình diễn nghề, hình thành mô hình “kinh tế trải nghiệm” giàu bản sắc. Thành phố cũng sở hữu 337 làng nghề được công nhận, chiếm hơn 30% cả nước. Khi được hỗ trợ xây dựng thương hiệu, đăng ký nhãn hiệu tập thể, xúc tiến thương mại, các làng nghề đã tăng tốc mạnh mẽ. Đến cuối năm 2024, Hà Nội đã hỗ trợ 64 làng nghề xây dựng thương hiệu, phấn đấu đạt 100 làng vào năm 2025; 70% làng nghề đã có phương án bảo vệ môi trường.

Thu nhập từ làng nghề ngày càng cải thiện. Khoảng 100 làng nghề đạt doanh thu trên 10 tỷ đồng/năm; gần 70 làng đạt 20-50 tỷ đồng; khoảng 20 làng vượt 50 tỷ đồng. Nhiều làng đạt doanh thu “khủng” như Sơn Đồng (trên 1.000 tỷ đồng), La Phù (1.300 tỷ), Phùng Xá (1.200 tỷ), Hữu Bằng và Thiết Úng (khoảng 1.000 tỷ đồng). Những con số này cho thấy giá trị kinh tế lớn lao của văn hóa làng nghề khi được tổ chức và thương mại hóa bài bản.

Một trong những bước chuyển nổi bật của Hà Nội là gắn OCOP với du lịch văn hóa và công nghiệp sáng tạo. Thành phố đã xây dựng 16 trung tâm thiết kế sáng tạo, trưng bày, quảng bá sản phẩm OCOP tại các huyện như Gia Lâm, Sơn Tây, Hoài Đức…, dự kiến tăng lên 21 trung tâm vào năm 2025. Tại đây, bản sắc văn hóa được kể chuyện bằng công nghệ hiện đại, giúp sản phẩm truyền thống tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Hà Nội cũng phát triển 29 điểm du lịch cộng đồng gắn với làng nghề, tiêu biểu như tuyến “Con đường di sản Nam Thăng Long”, kết nối các làng nghề nón Chuông, hương Quảng Phú Cầu, dệt Phùng Xá. Nhiều chủ thể OCOP được hưởng lợi rõ rệt. Bà Hoàng Thị Hương (làng mây tre Phú Vinh, Chương Mỹ) cho biết doanh thu tăng mạnh nhờ hỗ trợ xây dựng thương hiệu, quảng bá trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử.

Tại Ba Vì, mô hình du lịch cộng đồng bản Miền với chủ đề “Chữa lành - Tịnh tâm - Dưỡng tuệ” đã trở thành điểm đến mới, kết hợp văn hóa Dao Quần Chẹt và sản phẩm OCOP.

Sự chuyển dịch mạnh sang thương mại điện tử cũng tạo cú huých lớn. Nhiều sản phẩm được phân phối trên Postmart, Voso, OCOP Online và chuỗi siêu thị AEON, Winmart, Bách Hóa Xanh. Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội Nguyễn Xuân Đại khẳng định chất lượng và câu chuyện văn hóa là yếu tố tạo niềm tin với người tiêu dùng. Thành phố sẽ tiếp tục siết chặt kiểm tra, minh bạch nguồn gốc sản phẩm.

Ghi nhận thực tế tại Tây Hồ, Ba Vì, Đan Phượng cho thấy lượng khách đến các điểm bán OCOP tăng mạnh, nhất là dịp cuối tuần. Nghệ nhân Lưu Thị Hiền, chủ thương hiệu chè sen Hiền Xiêm, chia sẻ doanh thu tăng gấp nhiều lần nhờ sản phẩm được đánh giá 4 sao và ứng dụng truy xuất QR.

Một lãnh đạo Thành ủy Hà Nội nhấn mạnh OCOP và làng nghề chính là “chiến lược văn hóa” của Thủ đô, nơi mỗi sản phẩm là một “đại sứ văn hóa”, mỗi nghệ nhân là “doanh nhân sáng tạo”. Nhờ triển khai hiệu quả chương trình, thu nhập bình quân nông thôn Hà Nội đã đạt hơn 75 triệu đồng/năm và thành phố không còn hộ nghèo từ cuối năm 2024.

Hà Nội đang xây dựng Chương trình OCOP giai đoạn 2026-2035, tập trung nâng cấp, phát triển chuỗi giá trị nông sản, mở rộng thị trường, đẩy mạnh kết nối cung cầu.

Phó Chủ tịch UBND TP Nguyễn Mạnh Quyền cho biết Hà Nội sẽ triển khai đồng bộ 3 nhóm giải pháp: đa dạng hóa sản phẩm; mở rộng thị trường; quản lý chặt chất lượng và minh bạch thông tin. Mục tiêu là đưa OCOP trở thành thương hiệu mạnh, đáp ứng nhu cầu nông sản an toàn của người dân Thủ đô và cả nước.

Kinh tế hợp tác xã và trang trại – trụ cột mới của nông thôn hiện đại Hà Nội

Thành ủy Hà Nội xác định kinh tế hợp tác, hợp tác xã (HTX) và trang trại là ba trụ cột trong tái cơ cấu nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn. Toàn thành phố hiện có 1.530 HTX nông nghiệp, tăng hơn 200 đơn vị so với năm 2020; hơn 1.330 HTX đang hoạt động, trong đó 68 HTX ứng dụng công nghệ cao, 115 HTX tham gia chuỗi liên kết, 150 HTX vận hành theo kinh tế tuần hoàn.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Xuân Đại đánh giá, nhiều HTX đã đủ sức cạnh tranh với các thành phần kinh tế khác, mạnh dạn đầu tư cơ sở hạ tầng, chuồng trại, máy móc hiện đại và mở rộng sản xuất, tiêu thụ với doanh nghiệp.

HTX Rau quả sạch Chúc Sơn là một điển hình, sở hữu 31ha rau VietGAP, doanh thu hằng năm 10–13 tỷ đồng, cung cấp hơn 100 tấn rau củ mỗi tháng cho siêu thị và bếp ăn công nghiệp. “Liên kết chuỗi giúp đầu ra ổn định, thu nhập tăng rõ rệt; có hộ đạt gần 500 triệu đồng/năm”, Giám đốc HTX Hoàng Văn Thám chia sẻ.

Tại Thanh Oai, HTX Hoàng Long gây ấn tượng với mô hình chăn nuôi khép kín, sở hữu 420 nái, 3.600 lợn thịt, sản lượng 1.400 tấn/năm, doanh thu 40 tỷ đồng. Những dãy chuồng lợn cao tầng – “chung cư cho lợn sạch” – cho thấy hướng đi mới khi quỹ đất hạn chế. Ở Sóc Sơn, HTX Nam Sơn ứng dụng máy bay không người lái phun thuốc, giúp giảm 30% chi phí, tăng 15% năng suất; sản phẩm chuối đạt OCOP 4 sao, lúa J02 đạt VietGAP.

Theo các chuyên gia, HTX ngày càng đóng vai trò “bộ não” liên kết nông dân – doanh nghiệp – ngân hàng – sàn thương mại điện tử, tạo điểm tựa để nông dân sản xuất khoa học, tiết kiệm chi phí và tăng giá trị sản phẩm.

Cùng với HTX, kinh tế trang trại cũng phát triển mạnh. Hà Nội hiện có 1.574 trang trại, giá trị sản xuất bình quân 1,8–2,5 tỷ đồng/năm, cao hơn 5–7 lần hộ nông nghiệp truyền thống. Nhiều mô hình nổi bật như trang trại gà công nghệ cao của ông Hoàng Mạnh Ngọc (Đông Anh), quy mô 5ha, 200.000 gà bố mẹ, 100 máy ấp tự động, cung cấp 600.000 gà giống mỗi tháng, doanh thu hơn 50 tỷ đồng/năm. Mô hình chăn nuôi lợn cao tầng ở Thanh Oai hay các trang trại bò thịt – bò sữa lớn tại Ba Vì cho thấy xu hướng công nghệ hóa mạnh mẽ.

Không chỉ sản xuất, nhiều trang trại chuyển sang mô hình đa giá trị, kết hợp du lịch sinh thái, giáo dục nông nghiệp như Erahouse, Vạn An, Yên Bài… phù hợp định hướng “nông nghiệp xanh – kinh tế xanh – nông thôn hạnh phúc”.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, kinh tế trang trại đã góp phần chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, hình thành vùng sản xuất tập trung, tạo tiền đề cho công nghiệp chế biến và thúc đẩy lực lượng nông dân mới – năng động, dám làm, trở thành “đầu tàu” kinh tế nông thôn.

Hà Nội cũng đẩy mạnh mô hình liên kết “4 nhà” (Nhà nước – Nhà khoa học – Nhà doanh nghiệp – Nhà nông). Hàng trăm quy trình công nghệ, giống cây trồng – vật nuôi mới được chuyển giao cho HTX và trang trại thông qua hợp tác với các viện, trường. Thành phố hỗ trợ tín dụng qua Quỹ hỗ trợ phát triển HTX 100 tỷ đồng; triển khai chính sách tích tụ đất đai, chuyển đổi số nông nghiệp, chứng nhận OCOP, tạo điều kiện mở rộng sản xuất hàng hóa.

Nhờ đó, hàng trăm chuỗi liên kết nông sản an toàn đã hình thành như chuỗi rau hữu cơ Sóc Sơn, gạo Japonica Ứng Hòa, sữa Ba Vì, hoa lan Đan Phượng…

Tuy vậy, HTX và trang trại vẫn đối mặt thách thức: quy mô nhỏ, vốn điều lệ thấp, hạn chế về quản trị và xúc tiến thương mại; tích tụ đất đai còn chậm; khó khăn trong tiếp cận tín dụng, thuê đất dài hạn, chứng nhận an toàn sinh học; thiếu nhân lực trẻ am hiểu công nghệ.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, phát triển “kinh tế trang trại xanh” là hướng chiến lược trong bối cảnh Luật Đất đai 2024 và Luật Thủ đô (sửa đổi) sắp có hiệu lực. Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền khẳng định thành phố đang hoàn thiện cơ chế hỗ trợ để nông nghiệp sinh thái, trang trại xanh phát triển đúng hướng.

Chương trình 04-CTr/TU cho thấy kinh tế hợp tác và trang trại không chỉ là trụ cột kinh tế, mà còn là đột phá trong tổ chức xã hội nông thôn: giúp nông dân thoát khỏi sản xuất đơn lẻ, trở thành chủ thể của chuỗi giá trị.

Giai đoạn 2026–2030, Hà Nội đặt mục tiêu có 2.000 HTX hoạt động hiệu quả, 2.000 trang trại công nghệ cao và 100% sản phẩm chủ lực sản xuất theo chuỗi, hướng tới một nông thôn hiện đại, thông minh – nơi HTX và trang trại trở thành hạt nhân của nông nghiệp đô thị.

(Còn nữa)

×