Đánh thức “con rồng” khu thương mại tự do gắn với logistics

Năm 2026 là năm đầu tiên TP.HCM thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030 sau khi sắp xếp đơn vị hành chính 2 cấp. Trong đó, 2 tỉnh Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu được sáp nhập vào TP.HCM từ 1/7/2025, mở ra không gian phát triển mới và yêu cầu cao hơn về chất lượng điều hành.

Cầu Sài Gòn bắc qua sông Sài Gòn tại TP.HCM, nơi hệ thống giao thông và dịch vụ logistics ngày càng phát triển. Ảnh: L.T

Sau cột mốc sáp nhập, tiềm lực kinh tế của TP.HCM (mới) tăng lên rất nhiều nhờ quy mô diện tích hơn 6.772 km² và dân số hơn 14 triệu người. Với kỳ vọng đạt tăng trưởng GRDP ít nhất 10% và thu hút 11 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài trong năm 2026, TP.HCM đang định hình lại mình theo mô hình “3 vùng - 1 đặc khu - 3 hành lang - 5 trụ cột” nhằm kết nối lõi trung tâm hiện hữu với vùng công nghiệp Bình Dương và cửa ngõ logistics và kinh tế biển Bà Rịa – Vũng Tàu để tạo nên một hệ sinh thái nhiều tiềm lực.

Trong lộ trình này, TP.HCM đang quyết tâm hình thành và phát triển các khu thương mại tự do (FTZ) gắn với các khu chức năng sản xuất, logistics, thương mại - dịch vụ, qua đó tạo động lực tăng trưởng mới cho TP.HCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Cộng hưởng sức mạnh trong mạng lưới logistics

Kết nối liên vùng của TP.HCM đang được tăng cường rõ nét thông qua hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược như cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, Bến Lức – Long Thành, mở rộng cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây và các tuyến đường sắt kết nối vành đai. Cùng với đó là các cơ chế đặc thù về thuế, thủ tục hành chính, tài chính và phát triển nguồn nhân lực theo Nghị quyết 98 và Nghị quyết 260 của Quốc hội, TP.HCM đang có nền tảng pháp lý thuận lợi để hình thành và phát triển khu thương mại tự do.

Tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, cụm cảng Cái Mép – Thị Vải có tiềm năng lớn để trở thành trung tâm kinh tế biển và khu thương mại tự do hàng đầu Đông Nam Á. Đây là cảng nước sâu hiếm hoi có khả năng tiếp nhận tàu có tải trọng trên 200.000 tấn, và thực tế là cụm cảng này đã đón được các “siêu tàu” container. Nhiều hãng tàu quốc tế cùng các liên minh của họ đã đưa cụm này vào hải trình thường xuyên.

Mới đây, Bộ Xây dựng đã công bố việc mở cảng cạn (ICD) Cái Mép tại phường Tân Phước, TP.HCM. Đây là cảng cạn đầu tiên tại khu vực Cái Mép – Thị Vải, do Công ty cổ phần Logistics quốc tế Cái Mép làm chủ đầu tư. Với diện tích giai đoạn 1 là 9,15 ha và năng lực thông quan 133.000 TEU/năm, ICD Cái Mép không chỉ là một điểm trung chuyển đơn thuần mà còn là “cánh tay nối dài” giúp giải tỏa áp lực và tối ưu hóa quy trình luân chuyển hàng hóa.

Cảng cạn đa chức năng này sở hữu hệ thống cầu bến dài 1.100 m, có khả năng tiếp nhận tàu container lẫn sà lan, tạo ra sự kết nối nhịp nhàng giữa đường bộ, đường thủy nội địa và luồng hàng hải quốc tế. Sự xuất hiện của ICD Cái Mép được xem là nhân tố mới trong hệ sinh thái cảng biển, logistics và các khu thương mại tự do ở TP.HCM, nơi Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.HCM (HLA) thành lập vào cuối tháng 10/2025.

Bằng cách hợp nhất sức mạnh từ 3 khu vực kinh tế trọng điểm trước đây là TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, HLA được xem là cơ chế vận hành thống nhất lần đầu tiên xuất hiện tại Việt Nam.

Sự kết hợp này giúp đồng bộ hóa toàn bộ quy trình từ nhà máy đến cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải. Với tầm nhìn mới, khi các cảng biển và cảng cạn vận hành dưới một tổ chức chung, năng lực cạnh tranh của khu vực hoàn toàn có thể vươn lên nhóm 30 - 35 cảng hàng đầu toàn cầu, hiện thực hóa mục tiêu đưa TP.HCM trở thành 1 trong 5 trung tâm logistics quốc tế vào năm 2035.

Quyết tâm phát triển khu thương mại tự do gắn với logistics

TP.HCM có 2 hệ thống cảng container quốc tế đứng trong nhóm hàng đầu cả nước là Cái Mép – Thị Vải và Cát Lái. Nếu những cảng này và các dịch vụ logistics đi cùng được xem là “mạch máu” trong giao thương thì các khu thương mại tự do (FTZ) được ví như “trái tim” để tạo động lực đột phá.

Theo Nghị quyết số 260/2025 đã được Quốc hội thông qua, TP.HCM đang khẩn trương xây dựng cơ chế để hình thành các FTZ gắn liền với các cửa ngõ chiến lược, trong đó trọng tâm là Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ với quy mô gần 3.800 ha tại phường Tân Phước.

Dự án này được quy hoạch gồm 3 khu chức năng chính: đầu mối giao thông vận tải với bến cảng container và ga đường sắt; khu kho bãi và công nghiệp; cùng khu công nghiệp công nghệ cao và đô thị dịch vụ. Sự tích hợp này nhằm tạo ra một hệ sinh thái khép kín, nơi hàng hóa được sản xuất, lưu kho và xuất khẩu tại chỗ với chi phí tối ưu nhất cho ngành logistics.

Đặc biệt, TP.HCM đang đề xuất mô hình FTZ đa phân khu không liền kề, lấy FTZ Cái Mép Hạ làm hạt nhân kết nối với các “cánh tay nối dài” tại khu vực Cần Giờ, Hiệp Phước và Cát Lái. Trong đó, FTZ Cần Giờ với quy mô lên đến 2.000 ha sẽ gắn liền với dự án “siêu cảng” trung chuyển quốc tế Cần Giờ có tổng vốn đầu tư hơn 50.000 tỷ đồng đã được Thủ tướng phê duyệt đầu năm 2025.

Các khu thương mại tự do đã dự kiến như Bàu Bàng và An Bình tại tỉnh Bình Dương cũ cũng sẽ được hình thành trên tuyến đường sắt TP.HCM - Lộc Ninh để kết nối các trung tâm hàng hóa từ Bình Dương thẳng đến cụm cảng quốc tế.

Việc đánh thức “con rồng” FTZ gắn liền với các dịch vụ không chỉ khơi thông dòng chảy thương mại mà còn khẳng định vị thế đầu tàu của siêu đô thị trong chuỗi cung ứng toàn cầu, giúp ngành logistics trở thành một trụ cột cho nền kinh tế.

×