Đất làng Nam Định sinh ra bao nhiêu Trạng nguyên Việt Nam, trạng nguyên nào giúp vua nhà Lê sơ bỏ lệ cống nạp nhà Minh?

1: Trạng Nguyên Nguyễn Hiền

Trạng nguyên Nguyễn Hiền tự Khôi Nguyên người làng Dương Miện sau đổi thành Dương A, huyện Thượng Hiền (Thượng Nguyên) phủ Thiên Trường, sau này thuộc huyện Nam Trực (tỉnh Nam Định), thông minh nổi tiếng thần đồng từ nhỏ.

Cha mất sớm, mẹ cho đến học ở chùa làng, học đâu nhớ đấy, xuất khẩu thành chương. Khoa thi Hương Bính Ngọ (1246) đời Trần Thái Tông, thi đỗ giải Nguyên, kỳ thi Hội Đinh Mùi niên hiệu Thiên Ứng Chính Bình (1247), đỗ trạng nguyên khai khoa và trở thành Trạng nguyên trẻ tuổi nhất Việt Nam.

Nguyễn Hiền làm quan đến Thượng thư Bộ công, mất ở tuổi 21, sau khi mất được dựng đền và cấp ruộng thờ.

2: Trạng nguyên Đào Sư Tích

Trạng nguyên Đào Sư Tích (1350-1396) quê ở làng Cổ Lễ nay là thị trấn Cổ Lễ (huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định) là con tiến sĩ Đào Toàn Bân, đỗ trạng nguyên khoa Giáp Dần niên hiệu Long Khánh 2 (1374).

Sinh ra trong buổi Trần suy, ông có nhiều tấu trình tâm huyết vì dân, vì nước. Ông được bổ giữ chức Lễ bộ Thượng thư, đến năm Tân Dậu (1381) được thăng Nhập nội hành khiển kiêm Hữu Ty lang trung (chỉ đứng sau Tể tướng).

Thượng hoàng Trần Nghệ Tông sai ông viết sách Bảo hòa điện dư bút để dạy bảo quan gia. Khi đi sứ phương Bắc, ông được phong “Lưỡng quốc Trạng nguyên”.

Thấy các vua Trần bất lực, ông đưa ra những quyết sách, nhưng không được dùng, nên đã cáo quan về ở ẩn. Ông lên vùng Lý Hải, Tam Đảo, quy tụ nhân tài nuôi chí lớn.

Tương truyền thời gian này, nhà Minh có nhiều yêu sách, gây khó khăn nhằm xâm chiếm nước ta, bắt cống nạp nhiều lễ vật.

Vua Trần biết Đào Sư Tích là người có tài ứng xử, học nhiều hiểu rộng, biết cách bang giao liền xuống chiếu cho mời ông về triều và cử đi sứ sang nhà Minh. Với tài năng của mình, Đào Sư Tích đã thuyết phục được vua Minh xoá bỏ được các lệ cống nạp hàng năm giữa nước Việt với nhà Minh.

Ngày 4 tháng 9 năm Bính Tý (1396), Đào Sư Tích qua đời đột ngột trong thời gian đi sứ, thọ 49 tuổi. Thi hài ông được đưa về nước mai táng tại Phủ Thiên Trường.

Tưởng nhớ công lao của ông, các quan thái thú, tổng lý, hương hào vùng Cổ Lễ đã lập đền thờ thờ ông cùng với cha là Đào Toàn Bân.

Sau khi mất, ông được dân xã Cổ Lễ lập đền thờ tại nguyên quán, gọi là Đào Sư Tích Từ.

Ngày nay, tại chùa Cổ Lễ có tấm bia nhị Đào công từ bi (bia về đền thờ hai cha con ông họ Đào) chép về công việc ấy. Tại làng Lý Hải, ông được cũng thờ ở Miếu quốc tế (Miếu được cả nước tế tự) và được xếp là bậc danh hiền, phong phúc thần.

3: Trạng nguyên Lương Thế Vinh

Trạng nguyên Lương Thế Vinh (1441-1496) tự là Cảnh Nghị, hiệu là Thụy Hiên, ông sinh ngày 1 tháng 8 năm Tân Dậu (1441) trong một gia đình nông dân có học ở làng Cao Hương, huyện Thiên Bản, sau này là làng Cao Phương, xã Liên Bảo, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định.

“…Danh lạ còn truyền để quốc gia

Khuất ngón tay, than tài cái thế

Lấy ai làm Trạng nước Nam ta!”

Đền thờ Trạng nguyên Lương Thế Vinh là một trong 7 ngôi đền lớn nhất đất Vụ Bản, tỉnh Nam Định được ghi trong “Đại Nam nhất thống chí” triều Nguyễn; được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia năm 1991.

Nhà thờ Trạng nguyên Lương Thế Vinh, đỗ trạng nguyên thời nhà Lê sơ ở làng Cao Phương, xã Liên Bảo, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định.

Đền thờ Trạng nguyên Lương Thế Vinh có nhiều đồ thờ tự quý đời Lê như: bức họa trên gỗ chân dung Trạng nguyên, cỗ ngai, lư đồng đúc nổi tên 28 vì sao tượng trưng cho hội thơ Tao Đàn nhị thập bát tú mà Trạng nguyên Lương Thế Vinh làm Sái phu (chuyên phê bình sửa chữa thơ văn).

4: Trạng nguyên Vũ Tuấn Chiêu

Trạng nguyên Vũ Tuấn Chiêu (1425-?) quê ở Cổ Da, Tây Chân (sau này là thôn Cổ Da, xã Nam Hùng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định).

Thuở nhỏ nhà nghèo cha mất sớm, ông theo mẹ về quê ngoại tại phường Nhật Chiêu, huyện Quảng Đức (nay thuộc Hà Nội). Ông là người kiên trì học. Ở quê ngoại vừa làm vừa học, chưa đỗ đạt mẹ đã qua đời, không còn chỗ nương tựa, ông quay về quê cũ, vẫn lam lũ để học.

Có người bạn hàng xóm của cha là Trần Công thấy ông ham học đã giúp, rồi còn gả con gái cho để nuôi chồng ăn học. Người thầy học ở làng Vũ Hạ thấy Tuấn Chiêu học mãi không thành đã cho Tuấn Chiêu theo vợ về quê. Về đến đầu làng vợ chồng nghỉ chân, Tuấn Chiêu xuống bến sông tắm, thấy nước chảy đá mòn, lại giã từ vợ quay lại nhà thầy quyết nấu sử sôi kinh.

Thế rồi không uổng công đèn sách, Vũ Tuấn Chiêu thi đỗ Trạng Nguyên khoa Ất Mùi niên hiệu Hồng Đức 6 (1475) đời Lê Thánh Tông lúc đã 51 tuổi. Ông làm quan đến chức Lại bộ Tả thị lang, Đặc tiến kim tử vinh lộc đại phu.

5: Trạng nguyên Trần Văn Bảo

Trạng nguyên Trần Văn Bảo (1524-1610?) là một danh sĩ Việt Nam. Ông từng đỗ Trạng nguyên khoa Canh Tuất, niên hiệu Cảnh Lịch thứ 3 (1550), đời Mạc Tuyên Tông, làm quan đến chức Thượng thư, từng đi sứ phương Bắc, được phong tước Nghĩa quận công.

Nguyên quán của Trạng nguyên Trần Văn Bảo là người gốc làng Đại Bối, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa, trước thuộc dòng dõi họ Lê.

Thân sinh ông là Lê Minh Triết, húy Văn Linh, tự Minh Đạt, làm quan triều nhà Lê tước Hán Quận Công, lấy bà Trần Thị Từ Huệ người làng Cổ Chử, sinh ra ông.

Nguyên tên ông là Lê Minh Bảo, sinh giờ Dần ngày 7 tháng 1 năm Giáp Thân (tức 10 tháng 2 năm 1524) tại làng Cổ Chử, huyện Giao Thủy, phủ Thiên Trư­ờng, trấn Sơn Nam (sau này thuộc xã Hồng Quang, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định).

Ông đỗ Trạng nguyên khoa Canh Tuất (1550) niên hiệu Cảnh Lịch thứ 3, đời Mạc Phúc Nguyên, thi đỗ khi 27 tuổi.

Ông giữ các chức như: Lại Bộ Thượng thư, Nhập Thị Kinh Diên; đi sứ Trung Quốc đời Minh Thế Tông. Ông được phong tước Nghĩa Sơn Bá, Hồng Xuyên Hầu, Nghĩa Quận Công. Sau ba lần dâng sớ xin vua Mạc cải cách chính sự, nhà vua chấp thuận nhưng không thi hành, ông xin từ quan về trí sĩ, năm đó ông 63 tuổi.

Các tư liệu về trạng nguyên đất Nam Định cho chúng ta bài học bổ ích về sự kiên trì học tập, bản lĩnh kiên cường trong đời sống xã hội, những trước tác quý báu trong văn học. Đó là di sản văn hóa vô giá của quê hương

×