Dự thảo Luật đô thị đặc biệt: Cần xác lập cơ chế “thủ trưởng” cho Chủ tịch UBND TPHCM

Sáng 8/5, Thường trực HĐND TPHCM phối hợp Trường Đại học Luật TPHCM tổ chức hội thảo “Luật đô thị đặc biệt - Đột phá thể chế”, thu hút nhiều chuyên gia, nhà khoa học góp ý cho dự thảo luật đang được nghiên cứu xây dựng.

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là việc tái thiết kế vị trí, vai trò và thẩm quyền của Chủ tịch UBND TPHCM nhằm đáp ứng yêu cầu quản trị một siêu đô thị đặc biệt.

Quyền của Chủ tịch TPHCM còn bị giới hạn

Tại hội thảo, nhóm chuyên gia gồm PGS.TS Vũ Văn Nhiêm và TS Trần Thị Thu Hà (Trường Đại học Luật TPHCM) trình bày tham luận về chức danh Chủ tịch UBND trong chính quyền đô thị đặc biệt.

Theo các chuyên gia, TPHCM đang đứng trước yêu cầu phải xây dựng mô hình quản trị đô thị hiện đại với cơ chế điều hành linh hoạt, phản ứng nhanh và đủ thẩm quyền xử lý các vấn đề phát sinh trong một đô thị đặc biệt có quy mô dân số và kinh tế lớn nhất cả nước.

Trong mô hình hiện nay, dù là người đứng đầu UBND, Chủ tịch UBND TPHCM vẫn chưa thực sự đóng vai trò “thủ trưởng” đúng nghĩa của bộ máy hành chính địa phương. Nhiều quyết định quan trọng vẫn phải được tập thể UBND thảo luận và biểu quyết theo đa số.

Theo các chuyên gia, cơ chế này khiến ranh giới giữa quyền lực cá nhân và trách nhiệm tập thể chưa thực sự rõ ràng. Chủ tịch UBND có thể giữ vai trò điều hành lớn trên thực tế nhưng trách nhiệm cá nhân lại dễ bị “hòa tan” trong trách nhiệm chung của tập thể.

Một hạn chế khác là tốc độ ra quyết định chưa đáp ứng yêu cầu quản trị đô thị hiện đại. Khi các vấn đề lớn đều phải thông qua cơ chế họp bàn tập thể, bộ máy khó có thể phản ứng nhanh trước những biến động kinh tế - xã hội hoặc các tình huống khẩn cấp của đô thị đặc biệt.

Theo nhóm nghiên cứu, TPHCM hiện đang được trao thêm nhiều cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 98/2023/QH15 và các nghị quyết sửa đổi, bổ sung sau đó. Tuy nhiên, khối lượng công việc ngày càng lớn cùng yêu cầu điều hành linh hoạt khiến mô hình “tập thể lãnh đạo” không còn phù hợp hoàn toàn.

Từ thực tế này, các chuyên gia đề xuất chuyển UBND sang hoạt động theo “chế độ thủ trưởng”, tức Chủ tịch UBND sẽ là người quyết định cuối cùng và chịu trách nhiệm trực tiếp đối với toàn bộ hoạt động điều hành.

Theo đó, Chủ tịch UBND TPHCM cần được trao quyền mạnh hơn trong quản lý, tổ chức bộ máy, điều hành và xử lý các vấn đề phát sinh. Các thành viên UBND chủ yếu đóng vai trò tham mưu, giúp việc thay vì cùng chia sẻ trách nhiệm quyết định như hiện nay.

Đáng chú ý, các chuyên gia còn đề xuất Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt nên thiết kế theo hướng phân quyền triệt để hơn cho Chủ tịch UBND TPHCM. Thay vì liệt kê từng nhóm quyền hạn cụ thể, luật cần xác lập nguyên tắc: ngoài những lĩnh vực thuộc thẩm quyền Trung ương và các quyết sách định hướng của HĐND, phần lớn hoạt động quản lý, điều hành sẽ thuộc thẩm quyền Chủ tịch UBND thành phố.

Theo các chuyên gia, cách tiếp cận này sẽ giúp TPHCM thoát khỏi cơ chế “xin - cho”, tạo ra “thể chế vượt trội” để chủ động xử lý các vấn đề phát triển.

Đề xuất để người dân trực tiếp bầu Chủ tịch UBND đô thị đặc biệt

Cũng tại hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt là yêu cầu cấp thiết nhằm tạo khung thể chế ổn định, lâu dài cho TPHCM thay vì tiếp tục áp dụng các cơ chế thí điểm ngắn hạn.

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Trường Nhật Phượng cho biết TP.HCM luôn được xác định là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của cả nước.

Theo bà Nguyễn Trường Nhật Phượng, các cơ chế thí điểm như Nghị quyết 54, Nghị quyết 98 hay Nghị quyết 260 đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho thành phố. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy các cơ chế này còn giới hạn về thời gian và thiếu tính đồng bộ với hệ thống pháp luật chung.

“Việc chuyển từ nghị quyết thí điểm sang một đạo luật có tính bền vững như Luật Đô thị đặc biệt là nhu cầu cấp thiết để kiến tạo một khung thể chế ổn định, linh hoạt và đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn”, bà Phượng nhấn mạnh.

Trong khi đó, TS Nguyễn Thị Thiện Trí đề xuất mô hình tổ chức chính quyền đô thị đặc biệt gồm cấp thành phố và cấp xã, phường, đặc khu dưới sự điều hành trực tiếp của chính quyền đô thị thành phố.

Đáng chú ý, chuyên gia này kiến nghị Chủ tịch UBND chính quyền đô thị đặc biệt nên do người dân trực tiếp bầu trong số các ứng viên được HĐND quyết định.

Theo TS Nguyễn Thị Thiện Trí, cơ chế này sẽ giúp tăng tính chính danh, nâng cao trách nhiệm giải trình và tạo động lực cạnh tranh về năng lực quản trị đối với người đứng đầu chính quyền đô thị.

Ngoài ra, lãnh đạo UBND phường được đề xuất do Chủ tịch UBND thành phố bổ nhiệm, miễn nhiệm hoặc cách chức nhằm tăng tính tập trung và thống nhất trong điều hành bộ máy đô thị đặc biệt.

Nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng, với vai trò đầu tàu kinh tế cả nước, TPHCM cần một mô hình quản trị đủ mạnh, đủ linh hoạt và đủ trách nhiệm để tạo ra những đột phá phát triển trong giai đoạn mới. Khi đó, việc trao thêm quyền cho Chủ tịch UBND thành phố được xem là một trong những nội dung then chốt của Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.

×