Giá lúa giảm, chi phí đầu vào leo thang, đến những "vua lúa" miền Tây cũng than: Làm lúa ngày càng khó!

Giá lúa giảm, chi phí tăng: Nỗi lo bủa vây cánh đồng

Những ngày này, trên khắp các cánh đồng ở Đồng bằng sông Cửu Long, không khí thu hoạch lúa không còn rộn ràng như trước. Dù năng suất vẫn giữ ở mức khá, nhưng giá lúa lại lao dốc, khiến nông dân “trúng mùa mà không trúng giá”.

Theo ghi nhận thực tế, giá lúa hiện nay đang ở mức thấp: Lúa thường chỉ dao động khoảng 5.500-5.600 đồng/kg, lúa nếp từ 6.300-7.300 đồng/kg, trong khi trước đó có thời điểm lên đến 8.000 đồng/kg. Đáng chú ý, nhiều giống lúa chất lượng cao như lúa Nhật từng được ký hợp đồng 7.500 đồng/kg nhưng khi thu hoạch chỉ còn khoảng 6.700 đồng/kg.

Trong khi đó, chi phí đầu vào lại tăng chóng mặt. Giá phân bón có thời điểm tăng gần gấp đôi, từ khoảng 400.000 đồng/bao lên đến 800.000-900.000 đồng/bao. Giá nhiên liệu, chi phí máy móc, vận chuyển cũng đồng loạt leo thang, kéo theo chi phí sản xuất tăng cao.

Sự “lệch pha” giữa đầu vào và đầu ra khiến nhiều nông dân rơi vào cảnh càng làm, càng lỗ.

Doanh nghiệp lao đao: “Vua lúa” miệt Gò Công nói gì?

Ông Châu Minh Hải – Giám đốc Công ty TNHH Thương mại HK - một doanh nghiệp liên kết trồng lúa quy mô lớn tại Đồng Tháp cho biết, tình hình đang rất khó khăn.

Trước đó, mô hình của Công ty TNHH Thương mại HK từng được xem là điểm sáng ở vùng Gò Công, nay cũng bắt đầu bộc lộ nhiều khó khăn.

Theo ông Châu Minh Hải, doanh nghiệp này đã xây dựng chuỗi liên kết sản xuất lúa với nông dân từ hơn 10 năm trước, bắt đầu từ diện tích nhỏ khoảng 20ha, sau đó mở rộng lên hàng trăm hecta. Điểm đặc biệt của mô hình là doanh nghiệp “đi cùng nông dân” ngay từ đầu vụ.

Cụ thể, công ty đứng ra ứng trước toàn bộ vật tư đầu vào như giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cho nông dân, không tính lãi. Song song đó, đội ngũ kỹ thuật trực tiếp xuống ruộng hướng dẫn quy trình canh tác theo hướng an toàn, giúp giảm chi phí và nâng cao chất lượng lúa.

Đổi lại, nông dân phải tuân thủ quy trình sản xuất và sử dụng giống lúa do công ty cung cấp, chủ lực là giống lúa thơm VD20. Khi thu hoạch, công ty cam kết bao tiêu đầu ra với giá cao hơn thị trường từ 100–200 đồng/kg, giúp nông dân tránh cảnh bị ép giá.

Nhiều năm nay, tại miệt Gò Công, mỗi vụ lúa, Công ty TNHH Thương mại HK liên kết nông dân trồng khoảng 1.000ha lúa VD20.

Nhờ mô hình này, nhiều năm qua, nông dân vẫn có lãi ổn định, thậm chí khi giá lúa xuống thấp. Tuy nhiên, theo ông Hải, trong bối cảnh giá phân bón, xăng dầu tăng mạnh như hiện nay, doanh nghiệp đang gặp khó khăn lớn về vốn.

“Mua vật tư hôm nay, ngày mai giá đã khác, trong khi mình vẫn phải giữ giá cho nông dân, nên áp lực rất lớn”, ông nói.

Theo ông Hải, doanh nghiệp vẫn cố gắng hỗ trợ nông dân từ đầu vào đến đầu ra, nhưng áp lực tài chính ngày càng lớn. “Giá phân bón tăng từng ngày, hôm nay mua giá này, ngày mai đã lên giá khác. Trong khi mình phải giữ giá ổn định cho nông dân, không thể tăng theo thị trường”, ông nói.

Đáng lo hơn, doanh nghiệp phải cho nông dân nợ chi phí đầu vào suốt vụ, không tính lãi. Khi giá vật tư biến động mạnh, doanh nghiệp phải “gồng mình” chịu lỗ.

“Chúng tôi làm vậy nhiều năm rồi, nhưng giờ nguồn lực có hạn, vay vốn lại khó. Nếu tình hình này kéo dài, cả doanh nghiệp lẫn nông dân đều rất khó trụ”, ông Hải chia sẻ.

“Vua lúa” Sáu Đức: Làm lúa càng nhiều, càng thua đậm

Ở góc độ người sản xuất, câu chuyện của “vua lúa” Sáu Đức (Nguyễn Lợi Đức, An Giang) lại phản ánh rõ nét hơn hành trình đi lên từ gian khó của nông dân.

Ít ai biết rằng, trước khi gắn bó với cây lúa, ông Sáu Đức từng trải qua nhiều nghề khác nhau, từ buôn bán nhỏ, mở vựa mắm đến nuôi cá tra, cá ba sa. Khi thị trường thủy sản biến động, ông quyết định lên vùng đất hoang hóa Lương An Trà để khai phá, khởi nghiệp với cây lúa.

Thời điểm đó, đây là vùng đất nhiễm phèn nặng, nhiều người đến khai hoang rồi bỏ cuộc. Không chấp nhận thất bại, ông Đức kiên trì đào kênh xả phèn, cải tạo đất, áp dụng kỹ thuật bón phân hợp lý để trồng lúa. Nhờ đó, ruộng lúa của ông dần cho năng suất cao, có năm đạt hơn 32 giạ/công.

Từ thành công ban đầu, ông mạnh dạn tích tụ ruộng đất, mở rộng diện tích lên hàng ngàn công, trở thành một trong những nông dân sản xuất lúa quy mô lớn nhất khu vực. Không chỉ trồng lúa thương phẩm, ông còn phát triển lúa giống, chăn nuôi bò và trồng chuối xuất khẩu, xây dựng mô hình nông nghiệp khép kín.

Thế nhưng, ngay cả một người từng “bắt đất phèn đẻ ra tiền” như ông Sáu Đức cũng phải thừa nhận: “Làm lúa bây giờ khó hơn trước rất nhiều. Chi phí tăng mà giá không lên thì nông dân rất khó sống”.

Theo ông Sáu Đức, vụ Đông Xuân vừa qua, gia đình ông canh tác gần 2.000 công lúa (tương đương 200ha), năng suất đạt khoảng 8 tấn/ha – mức khá cao. Tuy nhiên, lợi nhuận không đáng kể do chi phí đầu vào tăng mạnh.

Ông chia sẻ thẳng thắn: “Năm nay trúng mùa, nhưng chi phí vật tư tăng quá. Vụ rồi còn đỡ vì mua vật tư ngay đầu năm với giá thấp, chứ vụ Hè Thu này mới thực sự khó”.

"Trước đây, 400.000 đồng mua được một bao phân urê, giờ phải gần 800.000-900.000 đồng. Giá dầu cũng tăng mạnh, kéo theo chi phí máy móc, thu hoạch đều tăng”, ông bộc bạch.

Trong khi đó, giá lúa lại gần như “dậm chân tại chỗ”, thậm chí giảm khi vào vụ thu hoạch rộ. “Cái gì cũng lên hết, riêng lúa thì không lên, có khi còn xuống. Tình hình này, càng làm nhiều càng chết”, ông Sáu Đức thở dài.

Thực tế này cho thấy, dù là nông dân nhỏ lẻ hay “vua lúa”, dù sản xuất đơn lẻ hay tham gia chuỗi liên kết, tất cả đều đang chịu chung một sức ép lớn từ biến động thị trường. Và trong bối cảnh đó, việc tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết chặt chẽ, giảm chi phí và nâng cao giá trị hạt gạo đang trở thành con đường gần như bắt buộc nếu ngành lúa gạo muốn phát triển bền vững.

Giải pháp nào cho bài toán “lúa rẻ, chi phí đắt”?

Trước tình hình khó khăn, nhiều chuyên gia và người trong cuộc cho rằng cần có những giải pháp đồng bộ để hỗ trợ nông dân.

“Trước hết, cần kiểm soát và bình ổn giá vật tư nông nghiệp, đặc biệt là phân bón và xăng dầu – những yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí sản xuất”, ông Sáu Đức, nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, cần mở rộng các mô hình liên kết sản xuất – tiêu thụ, giúp nông dân có đầu ra ổn định, hạn chế phụ thuộc vào thương lái. Những mô hình cánh đồng lớn, sản xuất theo chuỗi giá trị đã chứng minh hiệu quả trong thời gian qua.

Ngoài ra, việc áp dụng khoa học kỹ thuật, giảm chi phí đầu vào (như chương trình “3 giảm, 3 tăng”, “1 phải, 5 giảm”) cũng là hướng đi cần được nhân rộng.

Về lâu dài, ngành lúa gạo cần chuyển sang sản xuất chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu, từ đó nâng giá trị sản phẩm thay vì chỉ chạy theo sản lượng.

Trong khi đó, ông Hải cho biết, doanh nghiệp hiện đang hỗ trợ bao tiêu và cung ứng vật tư cho nông dân. Để hỗ trợ nông dân, doanh nghiệp đang thực hiện chính sách cho nợ vật tư không tính lãi từ đầu đến cuối vụ.

Tuy nhiên, giá phân bón thế giới và nội địa đang tăng phi mã theo ngày, khiến doanh nghiệp phải nhập hàng dự trữ với giá cao để kịp thời cung ứng. Trong khi doanh nghiệp phải thanh toán ngay cho nhà cung cấp phân bón để giữ giá, thì nguồn thu từ nông dân lại bị chậm (đợi đến cuối vụ). Điều này gây ra sự đứt gãy dòng tiền cục bộ.

Vì thế, ông Hải kiến nghị, ngân hàng cần linh hoạt trong thủ tục giải ngân: Xem xét cơ chế giải ngân theo tiến độ xuống giống thực tế của các hộ nông dân/HTX trong chuỗi liên kết (dựa trên hợp đồng bao tiêu), thay vì chỉ dựa trên các báo cáo tài chính cứng nhắc theo quý; ưu đãi lãi suất vay nông nghiệp: Áp dụng mức lãi suất ưu đãi cho doanh nghiệp đang thực hiện mô hình chuỗi giá trị lúa gạo, giúp giảm chi phí tài chính khi doanh nghiệp đang hỗ trợ nông dân không tính lãi.

×