Hạn chế trục lợi bảo hiểm thất nghiệp: Cần giải pháp từ gốc, xử lý nghiêm và ứng dụng công nghệ

Làm thế nào để hạn chế tình trạng này? Đâu là những giải pháp căn cơ và đồng bộ cần được triển khai? Phóng viên báo điện tử Dân Việt đã có cuộc trao đổi với ông Trần Tuấn Tú - Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp (Cục Việc làm, Bộ Nội vụ) để làm rõ hơn về vấn đề này.

Phóng viên (PV): Thưa ông, tình trạng trục lợi, hưởng sai chính sách trợ cấp thất nghiệp (TCTN) thời gian qua được phản ánh là khá nhức nhối. Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn thực trạng này?

Ông Trần Tuấn Tú: Trong thời gian vừa qua, với vai trò quản lý Nhà nước, chúng tôi đã nhận được khá nhiều báo cáo từ các đơn vị về việc lao động hưởng sai TCTN. Mỗi năm, cơ quan quản lý phát hiện hàng nghìn trường hợp người lao động và chủ sử dụng lao động vi phạm chính sách BHTN. Con số này được phát hiện thông qua các đoàn thanh tra, kiểm toán và hoạt động rà soát hồ sơ của ngành Nội vụ cũng như ngành BHXH.

Nguyên nhân chính là do các đối tượng chưa tuân thủ đúng quy định của pháp luật. Về phía người lao động, sai phạm chủ yếu rơi vào trường hợp không đủ điều kiện hưởng hoặc đang trong thời gian hưởng TCTN thì có việc làm nhưng không trung thực khai báo. Pháp luật hiện hành đã quy định rất rõ 13 trường hợp không được hưởng và 6 trường hợp phải dừng hưởng, nhưng nhiều người lao động đã không khai báo để tiếp tục nhận tiền sai quy định.

PV: Ngoài những sai phạm từ cá nhân người lao động, có nhiều nguồn ý kiến cho rằng còn có những hình thức trục lợi tinh vi hơn với sự tham gia của cả doanh nghiệp và các đơn vị khác, thưa ông?

Ông Trần Tuấn Tú: Đúng vậy. Tình trạng trục lợi không chỉ dừng lại ở người lao động. Có những trường hợp doanh nghiệp móc ngoặc với người lao động để "tạo điều kiện" cho họ khai khống hồ sơ hưởng TCTN. Thậm chí có trường hợp đúng ra người lao động phải chấm dứt hưởng TCTN do đã có việc làm, nhưng họ vẫn được hưởng vì doanh nghiệp không khai báo.

Việc trục lợi còn diễn ra ở các chính sách khác trong chế độ BHTN, ví dụ như chính sách hỗ trợ đào tạo nghề. Theo quy định, hàng tháng cơ sở đào tạo nghề phải lập danh sách và có ký xác nhận của người lao động đang tham gia học để làm cơ sở thanh toán tiền hỗ trợ. Nhưng trên thực tế, đã có nhiều trường hợp cơ sở đào tạo "bắt tay" với người học để làm giả hồ sơ. Tức là người lao động không đi học nhưng vẫn có tên trong danh sách, vẫn ký nhận để cơ sở đề nghị thanh toán. Khi bị phát hiện, chúng tôi buộc phải thu hồi số tiền này và các đối tượng liên quan sẽ bị xử lý, có thể là hành chính hoặc hình sự tùy theo mức độ vi phạm.

PV: Tại sao việc giải quyết dứt điểm tình trạng trục lợi BHTN lại gặp nhiều khó khăn đến vậy, thưa ông?

Ông Trần Tuấn Tú: Như đã nói ở trên, các hành vi trục lợi khá tinh vi và đa dạng. Nhiều trường hợp bị phát hiện chậm dẫn tới rất khó khăn trong quá trình xử lý và truy thu. Một trong những nguyên nhân cốt lõi là do công cụ kiểm soát của chúng ta chưa có đủ để phát hiện kịp thời các trường hợp vi phạm ngay khi nó phát sinh. Rất nhiều sai phạm chỉ được nhận ra khi chúng tôi tiến hành rà soát lại hồ sơ, lúc đó mới tiến hành thu hồi số tiền hưởng sai.

Về phía doanh nghiệp, họ cũng có nhiều hình thức "lách luật" để trốn đóng, chậm đóng BHTN. Ví dụ, họ ký hợp đồng tập sự để người lao động chưa phải tham gia BHTN, hoặc thỏa thuận với người lao động ký hợp đồng thử việc để trốn đóng, sau khi ký hợp đồng chính thức mới đóng bù lại cho thời gian thử việc. Cách làm này không đúng luật, vì nếu trong hợp đồng lao động có quy định thời gian thử việc thì doanh nghiệp vẫn phải tham gia BHTN cho người lao động ngay từ đầu. Chính cách thức thực hiện chính sách lao động không đúng của người sử dụng lao động đã dẫn tới việc thực hiện chế độ đóng - hưởng BHTN cũng bị sai theo.

PV: Thời gian tới quan quản lý Nhà nước sẽ có những giải pháp nào để hạn chế tình trạng trục lợi chính sách thưa ông?

Ông Trần Tuấn Tú: Tôi cho rằng để hạn chế tình trạng trục lợi chính sách BHTN, cần nhiều giải pháp đồng bộ.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, hiện nay chúng tôi đang nỗ lực hoàn thiện hệ thống văn bản quy định pháp luật  hướng dẫn chính sách. Kèm theo đó là hướng dẫn cụ thể, minh bạch về quyền và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện chính sách đó cũng như các văn bản xử lý vi phạm khi không tuân thủ pháp luật.

Thứ hai, cần xử lý vấn đề từ gốc - tức là tăng cường tuyên truyền nâng cao ý thức của người lao động về ý nghĩa, mục tiêu của chính sách và quyền - nghĩa vụ của lao động, cũng như những hành vi bị nghiêm cấm.

Thứ ba, chúng tôi sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin cho tất cả đơn vị từ đơn vị quản lý, đơn vị thực thi, người lao động và cả doanh nghiệp để giảm thiểu thủ tục hành chính, từ đó chia sẻ dữ liệu, tăng cường giám sát, cập nhật phát hiện những sai phạm.

Thứ tư, tăng cường thực hiện phối hợp liên ngành giữa các Bộ, ngành, cơ quan sử dụng người lao động; doanh nghiệp; Thanh tra Chính phủ; tổ chức chính trị xã hội... trong việc quản lý, giám sát, chia sẻ thực hiện đóng - hưởng BHTN.

Cuối cùng là tăng cường thanh tra, hậu kiểm để răn đe, xử lý, nâng cao việc tuân thủ pháp luật của chủ sử dụng và người lao động.

"Luật Việc làm năm 2025 vừa được Quốc hội thông qua, quy định nâng cao quy định về đóng hưởng; rút ngắn thủ tục đóng - hưởng. Khi thời gian rút ngắn lại thì việc chúng ta phát hiện sai phạm cũng tốt hơn. Luật cũng quy định nếu chủ sử dụng không đóng đủ BHTN gây thiệt hại cho người lao động, thì chủ sử dụng phải trả toàn bộ số tiền đúng ra lao động sẽ được hưởng... Luật quy định các nguyên tắc để chúng ta có thể có căn cứ giảm thiểu tình trạng trục lợi BHTN".

×