"Hô biến" phế phẩm nuôi trâu bò, cứ bị bỏ đi, nay một HTX ở Bắc Ninh làm thứ gì, góp phần ra doanh thu 162 tỷ/năm?

HTX dịch vụ tổng hợp và sản xuất nông nghiệp Lúa Vàng (xã Đồng Việt, tỉnh Bắc Ninh) thu gom, chế biến phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn chăn nuôi, phát triển đàn trâu, bò, ngựa quy mô hàng nghìn con và đạt doanh thu hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.

Mô hình cho thấy cách tiếp cận nông nghiệp tuần hoàn, biến phụ phẩm vốn bị bỏ đi thành nguồn lực sản xuất.

Tận dụng phế phẩm nông nghiệp, nuôi đàn trâu bò quy mô hàng nghìn con

Trong khi nhiều quốc gia phát triển chăn nuôi đại gia súc dựa vào đồng cỏ, Việt Nam lại không có lợi thế này. Bù lại, mỗi năm nước ta tạo ra hàng triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, lõi ngô, bã bia, bã sắn, vỏ trái cây… nhưng phần lớn chưa được khai thác hiệu quả.

Nhìn ra “mỏ vàng” bị bỏ quên đó, HTX dịch vụ tổng hợp và sản xuất nông nghiệp Lúa Vàng đã thu gom, chế biến toàn bộ phụ phẩm thành thức ăn chăn nuôi.

“Phụ phẩm nông nghiệp nhiều nơi còn phải trả tiền để loại bỏ. Nhưng với chúng tôi, đó lại là nguồn thức ăn rất lớn cho chăn nuôi” - ông Nguyễn Trung Điện – Chủ tịch HĐQT, Giám đốc HTX cho biết.

Theo ông Điện, hiện nay, chăn nuôi bò của Hợp tác xã Lúa Vàng đang trở thành một sinh kế quan trọng cho các thành viên và người dân liên kết. Thông qua hoạt động chăn nuôi, mỗi năm HTX cung ứng ra thị trường khoảng 5.000–10.000 con trâu, bò.

HTX Lúa Vàng hiện có 3 khu trang trại chăn nuôi tập trung tại các địa phương gồm Bắc Giang (cũ), nay là xã Đồng Việt, tỉnh Bắc Ninh, cùng các điểm tại xã Mai Sơn, tỉnh Sơn La và xã Bạch Hà, tỉnh Nghệ An.

Bên cạnh đó, HTX còn phát triển mạng lưới chi nhánh và các tổ liên kết tại nhiều xã, qua đó thu hút thêm thành viên tham gia sản xuất.

Thông qua mô hình liên kết này, các thành viên HTX có thu nhập bình quân khoảng 10–15 triệu đồng/người/tháng, góp phần ổn định đời sống và đảm bảo an sinh xã hội tại địa phương.

Tại HTX, các nguyên liệu được phối trộn và lên men bằng công nghệ vi sinh, rút ngắn thời gian xử lý từ khoảng 7 ngày xuống còn 48 giờ. Thức ăn sau lên men giúp vật nuôi dễ tiêu hóa, giảm bệnh đường ruột và đặc biệt là tiết giảm đáng kể chi phí đầu vào.

“Người dân nếu ủ thức ăn theo cách thông thường rất dễ sai kỹ thuật. Chúng tôi phải tính toán tỷ lệ phối trộn và kiểm soát pH rất chặt” - ông Điện nói.

Không dừng lại ở đó, mô hình còn vận hành theo hướng kinh tế tuần hoàn. Toàn bộ chất thải chăn nuôi tiếp tục được xử lý để làm phân bón hữu cơ.

“Chăn nuôi trâu, bò nếu làm tốt thì gần như không có chất thải bỏ đi, tất cả đều được quay vòng” - ông Điện nhấn mạnh.

Sau xử lý, nước thải được tái sử dụng tưới cây, chất thải rắn trở thành phân bón. Tại Sơn La, mỗi năm HTX cung cấp khoảng 3.000 m³ phân bón cho cây cà phê. Ở Bắc Giang, Nghệ An, nguồn phân này được dùng để trồng cỏ và cải tạo đất.

Nhờ đó, mô hình không chỉ giảm chi phí mà còn góp phần hạn chế ô nhiễm, hướng tới nông nghiệp xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero).

Từ 2 người trụ lại đến mô hình nuôi trâu, bò trăm tỷ đồng

Ít ai biết, phía sau đàn trâu, bò, ngựa 10.000 con là hành trình khởi nghiệp đầy trắc trở.

Khoảng 16 năm trước, ông Nguyễn Trung Điện từng làm trong lĩnh vực thú y cho một tổ chức quốc tế, hỗ trợ các hộ nghèo vùng Tây Bắc. Từ thực tế đó, ông nhận ra “điểm nghẽn” lớn nhất của nông nghiệp không phải là thiếu nguồn lực, mà là thiếu liên kết.

“Muốn phát triển thì phải liên kết lại và hợp tác xã là con đường phù hợp nhất” - ông Điện chia sẻ.

Năm 2010, ông rời công việc ổn định để thành lập HTX với 7 thành viên, vốn chỉ 200 triệu đồng. Hướng đi ban đầu là nuôi gà theo chuỗi khép kín, nhưng nhanh chóng thất bại do thiếu vốn và khó tiếp cận tín dụng.

Chỉ sau 6 tháng, HTX từ 7 người chỉ còn lại… 2 người bám trụ. Gần như tất cả đã rời đi, chỉ còn lại những người không muốn bỏ cuộc. “Đó là giai đoạn khó khăn nhất. Nếu bỏ cuộc thì coi như dừng lại tất cả” - ông nhớ lại.

Chính từ điểm đáy đó, mô hình bắt đầu được làm lại từ đầu. Dừng nuôi gà, HTX chuyển sang nuôi lợn Móng Cái và từng đạt doanh thu khoảng 18 tỷ đồng. HTX phát triển, số thành viên tham gia cũng tăng lên, tổng số là 9 thành viên.

Tuy nhiên, cú sốc giảm giá lợn năm 2017 và sau đó là dịch tả lợn Châu Phi xảy ra đã khiến HTX rơi vào thế khó, muốn tồn tại được thì phải thay đổi hướng đi, cách làm. Từ những biến cố đó, HTX chuyển hướng sang chăn nuôi trâu, bò từ năm 2014 và xác định đây là hướng đi lâu dài từ năm 2019.

“Nuôi bò tuy vốn lớn, chu kỳ dài nhưng ổn định hơn và tận dụng được phụ phẩm. Đây là hướng đi bền vững” - ông Điện khẳng định.

Theo ông Điện, đến nay, tổng đàn chăn nuôi của HTX và các mô hình liên kết tại Bắc Ninh, Nghệ An, Sơn La đạt từ 5.000-10.000 con/năm, trong đó hơn 2.000 con nuôi tập trung, còn lại phân bổ tại các hộ thành viên.

Năm 2025, doanh thu của HTX đạt khoảng 162 tỷ đồng. Mô hình hiện tạo việc làm cho 40 lao động thường xuyên với thu nhập từ 10–15 triệu đồng/tháng.

HTX cũng đóng vai trò “hạt nhân” trong chuỗi liên kết, cung cấp con giống, thức ăn, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm cho người dân. “Khi tham gia HTX, người dân giảm rủi ro và có thị trường ổn định – điều rất khó nếu làm riêng lẻ” - ông Điện cho biết.

Vay hơn 30 tỷ để mở rộng, vẫn vướng “nút thắt” đất đai

Để mở rộng quy mô, HTX dịch vụ tổng hợp và sản xuất nông nghiệp Lúa Vàng đã vay hơn 30 tỷ đồng từ ngân hàng và hệ thống Liên minh HTX Việt Nam. Dù doanh thu đạt 162 tỷ đồng trong năm 2025, lợi nhuận chưa cao do đang trong giai đoạn đầu tư.

Về định hướng phát triển, đại diện HTX kiến nghị Nhà nước tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các hợp tác xã, đặc biệt về tiếp cận vốn và quỹ đất. Theo đó, cần có quỹ đất phù hợp quy hoạch để xây dựng hạ tầng như nhà kho, cơ sở chế biến thức ăn và khu sơ chế sản phẩm.

“Trong giai đoạn tới, HTX muốn phát triển quy mô lớn thì bắt buộc phải có hệ thống kho bãi, cơ sở chế biến đầu vào và đầu ra, đặc biệt là chế biến thịt và thức ăn chăn nuôi. Vì vậy, việc tiếp cận đất đai cần thuận lợi hơn, thủ tục cũng cần đơn giản hóa để tránh rườm rà” - ông Điện nói.

Bên cạnh đó, các quy chuẩn môi trường chưa thống nhất cũng khiến nhiều cơ sở chăn nuôi lúng túng khi áp dụng. “Có trường hợp áp dụng sai quy chuẩn, trang trại có thể rơi vào thế rất khó khăn. Người chăn nuôi nếu không nắm rõ quy định thì rất dễ bị xử lý oan” - ông nói.

Từ lõi ngô, vỏ dứa từng bị bỏ đi, HTX Lúa Vàng đã biến “rác” thành nguồn thu hàng trăm tỷ đồng mỗi năm. Mô hình nuôi trâu, bò, ngựa từ tận dụng phế phẩm nông nghiệp cho thấy: nếu đi đúng hướng, “rác” hoàn toàn có thể trở thành “mỏ vàng” của nông nghiệp.

×