Cao nguyên đá 500 triệu năm ở Tuyên Quang có gì đặc biệt mà được vinh danh hàng đầu châu Á?

Cao nguyên đá và cuộc kiến tạo hàng trăm triệu năm

Nằm cách thủ đô Hà Nội hơn 320 km về phía cực Bắc, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang trải dài trên diện tích hơn 2.356 km², bao trùm địa giới hành chính của các xã mới (Lùng Tám, Cán Tỷ, Nghĩa Thuận, Quản Bạ, Tùng Vài, Thắng Mố, Bạch Đích, Yên Minh, Mậu Duệ, Du Già, Đường Thượng, Ngọc Long, Lũng Cú, Đồng Văn, Sà Phìn, Phố Bảng, Lũng Phìn, Sủng Máng, Sơn Vĩ, Mèo Vạc, Khâu Vai...).

Cao nguyên đá Đồng Văn Mang đặc trưng điển hình của địa hình miền núi phía Bắc với độ cao trung bình từ 1.000 đến 1.600m so với mực nước biển, nơi đây là một trong những vùng karst (đá vôi) cổ nhất thế giới.

Điều làm nên sự đặc biệt đầu tiên của Đồng Văn chính là "cuốn biên niên sử" bằng đá vĩ đại. Băng qua những dải núi đá tai mèo nhọn hoắt như hàng vạn mũi kiếm chọc trời, du khách đang thực sự bước đi trên bề mặt của hệ tầng địa chất có niên đại trên 500 triệu năm.

Những vách núi dựng đứng, các chóp núi hình kim tự tháp, các hẻm vực sâu hun hút không chỉ là một kiệt tác thị giác mà còn là tàn tích của những cuộc vận động kiến tạo vỏ Trái Đất dữ dội từ xa xưa.

Theo các nhà khoa học, Cao nguyên đá Đồng Văn hiện sở hữu gần 140 điểm di sản, được chia thành nhiều nhóm cảnh quan: địa mạo, hóa thạch, cổ sinh - địa tầng và hang động đá vôi. Nơi đây không chỉ có sỏi đá khô cằn mà còn ấp ủ một hệ sinh thái núi đá độc đáo.

Những quần thể rừng nguyên sinh với các loại gỗ quý, dược liệu như nghiến, thông đá, đương quy, đỗ trọng... hay sự hiện diện của các loài động vật quý hiếm (voọc, sơn dương, cầy hương) đã biến nơi này thành một "bảo tàng tự nhiên" vô giá cho cả giới khoa học lẫn những tín đồ đam mê khám phá.

"Bảo tàng sống" của văn hóa và tri thức bản địa

Không chỉ gây choáng ngợp bởi vẻ đẹp thiên nhiên, sức hút mãnh liệt nhất giúp Cao nguyên đá Đồng Văn chiến thắng giải thưởng của WTA chính là yếu tố con người. Cùng với những giá trị địa chất, miền đá hoang sơ này là không gian sinh tồn, là "ngôi nhà chung" của 17 dân tộc anh em như Mông, Lô Lô, Dao, Pu Péo...

Sự cộng hưởng giữa thiên nhiên khắc nghiệt và nỗ lực vươn lên của con người đã tạo ra một không gian văn hóa đặc hữu mà hiếm nơi nào trên thế giới còn giữ được nguyên vẹn.

Quá trình bám đá, sống trên đá đã hình thành nên những tri thức bản địa tuyệt vời. Ở đó có những ngôi nhà trình tường bằng đất sét ấm áp mùa đông, mát mẻ mùa hè; có những nương ngô xanh mướt mọc lên từ hốc đá cằn cỗi; có tiếng khèn Mông vang vọng réo rắt gọi bạn tình giữa đại ngàn sương phủ.

Đến với Đồng Văn, du khách như bước vào một thước phim quay chậm đầy hoài niệm. Phố cổ Đồng Văn với hàng chục căn nhà trình tường lợp ngói âm dương có tuổi đời hàng thế kỷ vẫn trầm mặc dưới ánh đèn lồng vàng vọt.

Dinh thự họ Vương (Dinh Vua Mèo) uy nghi tọa lạc giữa thung lũng Sà Phìn – một "viên ngọc xanh" với tuyệt tác giao thoa kiến trúc tinh tế.

Cột cờ Lũng Cú hiên ngang vươn cao lá cờ đỏ sao vàng, đánh dấu chủ quyền thiêng liêng ở điểm cực Bắc Tổ quốc.

Những phiên chợ lùi mang đậm tính phong lưu ở Đồng Văn, Mèo Vạc hay Sủng Là vẫn rực rỡ sắc màu thổ cẩm, là nơi tinh túy đời sống miền đá hội tụ.

Điểm đến của những trái tim đam mê mạo hiểm

Với địa hình bị chia cắt mạnh mẽ, Cao nguyên đá Đồng Văn còn là thánh địa của du lịch mạo hiểm và trải nghiệm. Không ai có thể quên cảm giác choáng ngợp khi cầm lái trên Con đường Hạnh Phúc – dải lụa mềm mại vắt ngang những sườn núi chênh vênh, nối liền Quản Bạ, Đồng Văn tới Mèo Vạc.

Con đường ấy là minh chứng cho máu và nước mắt của hàng vạn thanh niên xung phong đã đục đẽo từng centimet đá tai mèo.

Đứng trên đỉnh đèo Mã Pì Lèng – một trong "tứ đại đỉnh đèo" của Việt Nam, phóng tầm mắt xuống hẻm vực Tu Sản sâu thẳm, nơi dòng sông Nho Quế màu xanh ngọc bích hiền hòa uốn lượn, bất kỳ ai cũng phải thốt lên trước sự vĩ đại của tạo hóa.

Chèo kayak trên sông Nho Quế, trekking qua các bản làng như Nặm Đăm, Pả Vi, Lô Lô Chải, hay trải nghiệm cắm trại qua đêm giữa rừng đá cổ... tất cả đã làm nên một hệ sinh thái trải nghiệm độc nhất vô nhị.

Vươn tầm thế giới từ bước đà phát triển bền vững

Từ một vùng núi đá nghèo khó, chập trùng hiểm trở, ít người biết tới, tỉnh Hà Giang cũ nay là tỉnh Tuyên Quang đã biến những thách thức thành tiềm năng để vươn lên khởi sắc.

Giải thưởng "Điểm đến văn hóa khu vực hàng đầu châu Á năm 2025" của WTA chính là quả ngọt cho một tầm nhìn dài hạn: Phát triển du lịch đi đôi với bảo tồn bền vững.

WTA đã đánh giá cao Cao nguyên đá Đồng Văn ở các yếu tố cốt lõi: Giá trị địa chất độc bản, không gian văn hóa nguyên sơ giàu bản sắc và sự tham gia mạnh mẽ của cộng đồng địa phương.

Các sản phẩm du lịch như Lễ hội khèn Mông, Chợ tình Khâu Vai, hay các mô hình nghỉ dưỡng tôn trọng tự nhiên như H’Mong Village Resort (Quản Bạ), P'apiu (Bắc Mê) đang chứng minh rằng: Di sản chỉ thực sự sống khi cộng đồng được làm chủ thể và hưởng lợi từ chính văn hóa của mình.

Việc được vinh danh và vươn tới đề cử "Điểm đến văn hóa hàng đầu thế giới 2025" mang một ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tỉnh Tuyên Quang đang tiếp tục triển khai mạnh mẽ các giải pháp nâng cấp hạ tầng, đẩy mạnh du lịch thông minh, bảo tồn tiếng nói, trang phục truyền thống và các sinh hoạt văn hóa dân gian. Qua đó, góp phần đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030.

Cao nguyên đá Đồng Văn đã không còn là một miền đất bị lãng quên. Nơi đây đã trở thành biểu tượng kiêu hãnh của du lịch Việt Nam, một "bảo tàng sống" giữa lưng chừng trời mà bất cứ ai trên thế giới cũng mong ước được một lần đặt chân đến, để chạm vào đá lạnh mà thấy hơi ấm của hàng triệu năm lịch sử và nhịp đập mãnh liệt của con người.

×