Hormuz và Bab el-Mandeb: Eo biển nào quan trọng hơn với thế giới?

Eo biển Hormuz - Điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới

Theo Wikipedia, nằm giữa Iran và Oman, Eo biển Hormuz được xem là tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nhất hành tinh. Đây là cửa ngõ duy nhất nối Vịnh Ba Tư – nơi tập trung trữ lượng dầu lớn nhất thế giới – với đại dương mở.

Số liệu của hãng phân tích năng lượng Kpler cho biết, chỉ riêng trong năm 2025, lưu lượng dầu thô vận chuyển qua eo biển Hormuz đạt trên 14 triệu thùng mỗi ngày, chiếm xấp xỉ 1/3 tổng khối lượng dầu thô xuất khẩu bằng đường biển trên toàn cầu.

Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) từng gọi đây là “điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới”. Điều đó đồng nghĩa, bất kỳ biến động nào tại Hormuz đều có thể ngay lập tức phản ánh vào giá năng lượng toàn cầu.

Các quốc gia phụ thuộc trực tiếp vào tuyến này gồm Saudi Arabia, UAE, Kuwait và Iraq đều là những trụ cột của thị trường dầu mỏ. Nếu Hormuz bị phong tỏa, không chỉ Trung Đông mà toàn bộ hệ thống năng lượng thế giới sẽ rơi vào tình trạng bất ổn.

Đáng chú ý, Hormuz còn là điểm nóng quân sự thường trực. Căng thẳng giữa Iran và Mỹ trong nhiều năm qua đã biến khu vực này thành một trong những vùng biển có mật độ quân sự hóa cao nhất thế giới. Các vụ bắt giữ tàu dầu, điều động tàu chiến hay triển khai UAV đều có thể khiến thị trường dầu mỏ rung lắc mạnh.

Từ góc độ chiến lược, Hormuz không chỉ là tuyến vận tải, mà là “công tắc năng lượng” của thế giới. Việc kiểm soát hoặc gián đoạn eo biển này tương đương với việc kiểm soát dòng chảy dầu mỏ toàn cầu.

Trước đó, truyền thông trong nước và quốc tế cũng đã đưa tin về căng thẳng leo thang tại Eo biển Hormuz từng buộc Tổng thống Mỹ Donald Trump phát đi một “tối hậu thư 48 giờ”, cảnh báo khả năng tấn công vào hạ tầng năng lượng của Iran nếu hoạt động hàng hải không sớm được khôi phục. Tuy nhiên, chỉ sau ít ngày, lập trường này đã được điều chỉnh theo hướng mềm hơn, khi Mỹ chuyển trọng tâm sang các kênh đối thoại mà ông Trump đánh giá là “đang mang lại hiệu quả”.

Sự thay đổi này phản ánh tính toán thận trọng của Mỹ trước những hệ lụy tiềm tàng. Việc dồn Iran vào thế đối đầu trực diện tại Hormuz có thể kích hoạt một kịch bản xung đột quy mô lớn, kéo theo nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu. Khi đó, giá năng lượng có thể tăng vọt lên những mức kỷ lục, tạo áp lực lạm phát lan rộng và làm suy yếu đà phục hồi kinh tế – không chỉ của thế giới mà ngay cả với chính nước Mỹ.

Eo biển Bab el-Mandeb “cửa ngõ thương mại” nối liền Á – Âu

Nếu Hormuz là trung tâm của năng lượng, thì eo biển Bab el-Mandeb lại là huyết mạch của thương mại toàn cầu. Eo biển này nối Biển Đỏ với Vịnh Aden, từ đó liên kết trực tiếp với Kênh đào Suez – tuyến đường ngắn nhất giữa châu Á và châu Âu, theo Wikipedia.

Theo dữ liệu của EIA, trong nửa đầu năm 2025, khoảng 4,9 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày được vận chuyển qua kênh đào Suez và đường ống SUMED, trong khi khoảng 4,2 triệu thùng/ngày đi qua eo biển Bab el-Mandeb.

Khác với Hormuz, Bab el-Mandeb không chỉ liên quan đến dầu khí mà còn gắn chặt với chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi tuyến này bị gián đoạn, hệ quả không phải là cú sốc giá ngay lập tức, mà là sự đình trệ kéo dài của thương mại quốc tế.

Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (WB), khoảng 30% lượng dầu mỏ và 40% hàng hóa khô được vận chuyển qua Biển Đỏ và kênh đào Suez mỗi năm. Điều này khiến Bab el-Mandeb trở thành một trong những “huyết mạch” của chuỗi cung ứng quốc tế và là con đường vận chuyển chủ yếu của hàng hóa từ Trung Quốc, Ấn Độ sang châu Âu và ngược lại.

Xét trên phương diện địa lý – quân sự, Eo biển Bab el-Mandeb thậm chí được đánh giá là nguy hiểm hơn Eo biển Hormuz. Tại nhiều đoạn, chiều rộng của eo biển chỉ vào khoảng 25 km, trong khi tuyến hàng hải lại áp sát khu vực ven bờ do lực lượng Houthi kiểm soát. Chính đặc điểm này khiến Bab el-Mandeb trở thành một điểm nghẽn đặc biệt nhạy cảm, nơi mọi rủi ro an ninh có thể nhanh chóng chuyển hóa thành gián đoạn thực tế đối với vận tải biển quốc tế.

Trong kịch bản xấu hơn, nếu Iran lựa chọn gây sức ép gián tiếp thông qua lực lượng Houthi nhằm kiểm soát hoặc làm tê liệt tuyến đường này, những nỗ lực đa dạng hóa tuyến xuất khẩu dầu của Arab Saudi cũng sẽ bị vô hiệu hóa. Cụ thể, hệ thống đường ống Đông – Tây dẫn dầu tới cảng Yanbu – vốn được xây dựng để giảm phụ thuộc vào Hormuz – sẽ mất đi ý nghĩa chiến lược, khi đầu ra tại Biển Đỏ không còn bảo đảm an toàn.

Thời gian gần đây, khu vực này trở thành điểm nóng do xung đột tại Yemen, đặc biệt là các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhằm vào tàu hàng trên Biển Đỏ. Hệ quả là nhiều hãng vận tải buộc phải chuyển hướng tàu đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi), làm tăng đáng kể chi phí và thời gian vận chuyển.

Hormuz và Bab el-Mandeb: Điểm nghẽn nào quan trọng hơn với thế giới?

Eo biển Hormuz và eo biểnBab el-Mandeb được đánh giá là hai eo biển quan trọng nhất thế giới, tuy nhiên, điểm nghẽn nào quan trọng hơn với thế giới?

Nếu như Hormuz tác động trực tiếp đến giá năng lượng, thì Bab el-Mandeb lại ảnh hưởng sâu rộng đến giá hàng hóa, lạm phát và chuỗi cung ứng toàn cầu. Dù cùng là điểm nghẽn chiến lược, nhưng Hormuz và Bab el-Mandeb đại diện cho hai loại quyền lực khác nhau.

Hormuz là biểu tượng của quyền lực năng lượng. Kiểm soát eo biển này đồng nghĩa với việc kiểm soát nguồn cung dầu – yếu tố cốt lõi của nền kinh tế hiện đại. Do đó, các xung đột tại đây thường mang tính đối đầu giữa các quốc gia, thậm chí là các cường quốc.

Ngược lại, Bab el-Mandeb thể hiện quyền lực thương mại. Tuyến đường này gắn với dòng chảy hàng hóa toàn cầu, từ nguyên liệu sản xuất đến hàng tiêu dùng. Các mối đe dọa tại đây thường mang tính phi đối xứng, như tấn công từ các lực lượng vũ trang phi nhà nước hoặc cướp biển.

Một điểm khác biệt quan trọng nằm ở khả năng thay thế. Nếu Hormuz bị phong tỏa, gần như không có tuyến thay thế hiệu quả nào cho dầu mỏ Trung Đông. Trong khi đó, với Bab el-Mandeb, tàu thuyền vẫn có thể đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, dù chi phí cao hơn đáng kể.

Đáng chú ý, hai eo biển này có mối liên hệ chiến lược với nhau. Trong trường hợp Hormuz gặp rủi ro, một phần dầu có thể được vận chuyển qua Biển Đỏ. Tuy nhiên, nếu Bab el-Mandeb cũng bị kiểm soát, các tuyến thay thế sẽ gần như bị vô hiệu hóa.

×