Internet ở Iran “tắt lịm”: Starlink trở thành lối thoát giữa vòng kiểm soát thời chiến

Starlink đang giúp người dân Iran tránh bị mất kết nối internet trong thời chiến như thế nào?

Chính phủ Iran đã chặn truy cập internet ngay sau khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công vào nước này vào cuối tháng Hai. Điều này đã cắt đứt khả năng liên lạc của nhiều người Iran với thế giới bên ngoài. Trước đó, internet đã bị chặn vào tháng Giêng trong các cuộc biểu tình chống chế độ.

Một số người dân đã vượt qua sự kiểm duyệt bằng cách sử dụng Starlink, dịch vụ internet vệ tinh của Elon Musk. Starlink là bất hợp pháp ở Iran, nhưng các thiết bị thu sóng đã được buôn lậu vào nước này trong những năm gần đây và bán trên thị trường chợ đen. Việc sử dụng các thiết bị này rất rủi ro; nếu bị bắt, người sử dụng có thể phải đối mặt với án tử hình tùy mức độ, theo các nhà hoạt động nhân quyền Iran.

Mạng internet ở Iran đã diễn biến thế nào?

Chính phủ Iran đã phát triển một mạng internet nội địa gọi là Mạng Thông tin Quốc gia, được sử dụng để duy trì hoạt động của nhà nước và các dịch vụ quan trọng như ngân hàng trực tuyến trong trường hợp mất điện.

Ngành viễn thông của Iran gần như hoàn toàn thuộc sở hữu nhà nước, cho phép chính phủ kiểm soát tuyệt đối lưu lượng thoại và dữ liệu được truyền tải qua cơ sở hạ tầng mặt đất của nước này. Đợt cắt mạng thời chiến mới nhất bắt đầu từ ngày 28 tháng 2 đã vượt qua thời gian cắt mạng trong cuộc xung đột Iran-Israel năm 2025 và các cuộc biểu tình chống chính phủ năm 2026, 2022 và 2019. Theo nhóm giám sát internet NetBlocks, khả năng kết nối internet hiện chỉ ở mức khoảng 1% so với trước chiến tranh.

Theo các nhà hoạt động, dưới một hệ thống phân cấp truy cập, nhiều nhân viên chính phủ đã được "đưa vào danh sách trắng" và vẫn có thể sử dụng internet toàn cầu trong thời chiến hoặc bất ổn. Truyền thông nhà nước vẫn có thể phát sóng và đăng bài trên mạng xã hội bất chấp việc bị cắt sóng. Chính quyền Iran đã sử dụng các nền tảng này như công cụ liên lạc chính của họ trong suốt thời chiến.

Mặc dù Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn, nhưng vẫn chưa rõ liệu các hạn chế về internet có được nới lỏng trong thời gian tới hay không. Người phát ngôn của Chính phủ Iran cho biết, internet sẽ vẫn hoạt động như vậy trong điều kiện thời chiến.

Starlink đóng vai trò gì?

Dịch vụ Starlink của SpaceX vẫn có thể hoạt động ở Iran vì các trạm thu trên mặt đất của nó liên lạc trực tiếp với mạng lưới hàng trăm vệ tinh bay vòng quanh ở quỹ đạo Trái đất tầm thấp.

Theo Ahmad Ahmadian, một nhà hoạt động nhân quyền và chuyên gia công nghệ người Iran hiện đang sống tại Mỹ, người sáng lập tổ chức Holistic Resilience chuyên giúp người dân Iran tiếp cận dịch vụ này, ước tính có khoảng 50.000 thiết bị đầu cuối Starlink dành cho người dùng Iran trên toàn quốc.

Trong hầu hết các trường hợp, các bộ thiết bị này được mua ở những quốc gia có giấy phép hoạt động Starlink. Sau đó, chúng có thể được vận hành ở những quốc gia mà SpaceX không có giấy phép, chẳng hạn như Iran, nếu người dùng bật cài đặt "chuyển vùng" thì vẫn sử dụng được.

Bộ thu tín hiệu bao gồm một bộ định tuyến Wi-Fi và một ăng-ten vệ tinh hình chữ nhật mỏng, có thể được lắp đặt trong vài phút. Nhiều người dùng Iran chia sẻ thông tin đăng nhập của họ để cho hàng xóm và bạn bè truy cập vào mạng Wi-Fi. Starlink nằm ngoài tầm với của nhiều người dân Iran, vì các thiết bị đầu cuối có giá hàng nghìn đô la trên thị trường chợ đen.

Chính quyền Iran đang làm gì để hạn chế việc sử dụng Starlink?

Thiết bị thu Starlink cần có tầm nhìn thoáng đãng lên bầu trời, làm tăng nguy cơ bị chính quyền phát hiện. Chính phủ Iran đã sử dụng máy bay không người lái để tìm kiếm chúng trên các mái nhà. Theo các chuyên gia an ninh mạng, tín hiệu Starlink cũng có thể bị phát hiện.

Sau cuộc chiến tranh 12 ngày với Israel vào tháng 6 năm 2025, quốc hội Iran đã mở rộng luật chống gián điệp của nước này để hình sự hóa việc sử dụng Starlink. Những người bị bắt quả tang truyền tải video bị coi là làm suy yếu an ninh quốc gia có thể phải đối mặt với án tù 5 năm. Trong các tình huống an ninh đặc biệt hoặc thời chiến, mức án có thể lên đến 25 năm.

Theo Amir Rashidi thuộc tổ chức nhân quyền Miaan Group, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo tinh nhuệ của nước này nằm trong số những người đang truy lùng người dùng Starlink.

Kể từ khi cuộc chiến bắt đầu vào đầu năm nay, chính quyền Iran đã bắt giữ hàng chục người bị cáo buộc là thành viên của một mạng lưới bán thiết bị đầu cuối Starlink. Theo các nhà hoạt động nhân quyền, chính phủ Iran cũng định kỳ triển khai các thiết bị tinh vi thường được sử dụng trong chiến tranh điện tử để cố gắng gây nhiễu tín hiệu Starlink.

Ngoài Starlink, các lựa chọn khác khá hạn chế. Các phương pháp khác bao gồm radio sóng ngắn, một công nghệ đã có từ thế kỷ trước để phát sóng trên tần số cao ở khoảng cách xa. Người dân Iran sống ở khu vực biên giới có thể thử kết nối với các trạm phát sóng di động không dây ở các nước láng giềng. Theo Farzaneh Badiei của Digital Medusa, một nhóm ủng hộ internet mở, một số người đã phải vượt biên trái phép để gửi ảnh và video ra thế giới bên ngoài.

×