JICA hỗ trợ người dân bản Piệng có đập Sabo đầu tiên ở Việt Nam

Trận lũ lịch sử

Ông Lò Văn Mặc ở bản Piệng vẫn nhớ trận lũ quét khủng khiếp đầu tháng 8/2017: “Lũ ào về ban đêm, đất đá, thân cây trôi xuống cuốn đi nhà cửa bên bờ suối, vùi lấp ao cá, ruộng vườn của người dân” – ông nói.

Bản Piệng có hơn 280 hộ gia đình và gần 1000 người, chủ yếu là người dân tộc thiểu số, là một bản nghèo nằm bên suối Nậm Păm. Vốn có địa hình chia cắt rất phức tạp, độ dốc sườn lưu vực lớn, có lượng mưa lớn, độ dính kết yếu, lưu vực suối Nậm Păm thường xuyên xảy ra lũ quét và sạt lở đất, cho dù mùa này con suối cạn trơ tới đáy.

Trên cả địa bàn huyện Mường La, trận lũ quét lịch sử năm 2017 khi đó làm chết tới 13 người, phá hỏng các trường học, công trình giao thông, thủy lợi, hệ thống điện, hệ thống thông tin sản xuất, tổng thiệt hại vật chất lên tới hơn 705 tỷ đồng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống người dân.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp, vùng núi phía Bắc bao gồm cả Sơn La chịu nhiều rủi ro hơn do lũ quét và trượt lở đất khi chế độ mưa thay đổi, với tần suất và cường độ mưa lớn ngày càng nhiều. Nhóm người nghèo, dân tộc thiểu số, những người có thu nhập phụ thuộc vào khí hậu, người già, phụ nữ, trẻ em, người bị bệnh tật được xác định là nhóm có mức tổn thương cao nhất do biến đổi khí hậu.

Giải pháp tiêu chuẩn Nhật, phù hợp với Việt Nam

Vì vậy, trong khuôn khổ hợp tác với Việt Nam, một trong những lĩnh vực mà JICA tập trung từ nhiều năm qua là tìm giải pháp khắc phục thiên tai, sạt lở lũ quét - Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam Kobayashi Yosuke cho biết.

JICA đã tài trợ cho Dự án Hỗ trợ kỹ thuật Nâng cao năng lực giảm thiểu rủi ro lũ quét và sạt lở đất ở khu vực miền núi phía Bắc, thực hiện trong giai đoạn 2022-2025) tại Hà Nội và 14 tỉnh phía Bắc, trong đó Sơn La là một trong những tỉnh trọng tâm thực hiện các hoạt động thí điểm của dự án.

Qua khảo sát, phân tích, các chuyên gia của dự án xác định Mường La là huyện chịu nhiều rủi ro nhất trong toàn tỉnh trước tình hình biến đổi khí hậu gia tăng.

Qua đó cho thấy, việc đầu tư thực hiện các giải pháp, đặc biệt là giải pháp công trình có hệ thống giúp giảm nhẹ rủi ro thiên tai lũ quét tại huyện Mường La tỉnh Sơn La, là vô cùng cấp thiết.

Đập Sabo là giải pháp công trình được áp dụng rất hiệu quả tại Nhật, có tác dụng ngăn bùn đá, gỗ trôi gây thiệt hại tại khu vực hạ lưu. Một đập Sabo thí điểm đã được quyết định xây dựng ở xã bản Piệng, theo đề nghị của chính quyền địa phương, với khoản tài trợ 55 triệu yen (khoảng 10 tỷ đồng) từ JICA.

Nhận xét về giải pháp đập Sabo, ông Nguyễn Trường Sơn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và phòng chống thiên tai, chia sẻ: Đến nay, không chỉ hơn 64.000 công trình đập Sabo lớn, nhỏ đã được xây dựng tại Nhật Bản, mà giải pháp này đã được áp dụng phổ biến tại nhiều nơi trên thế giới như Đài Loan, Hàn Quốc và các quốc gia có nhiều nguy cơ lũ quét, sạt lở đất.

Được chính thức xây dựng từ tháng 9/2024 sau mùa mưa ở tỉnh Sơn La, công trình đã hoàn thành là đập bê tông khe hở với chiều dài 61 m, chiều rộng 3 m ở đỉnh đập, và chiều cao 9 m. Công trình này được kỳ vọng sẽ phát huy hiệu quả, góp phần bảo vệ 28 hộ dân, 1 trường mầm non, 1 nhà văn hóa ở phía bờ trái hạ lưu đập.

Thay mặt cho các hộ dân ở bản Piệng, Trưởng bản Tòng Văn Hương cho biết: “Trước đây bà con rất lo sợ lũ ống lũ quét cuốn trôi nhà cửa. Từ giờ đập Sabo sẽ giúp giảm tác hại của lũ ống lũ quét dưới hạ lưu, các hộ dân trong bản rất yên tâm vì có công trình này”.

Ngoài việc xây dựng đập thí điểm tại Nậm Păm, một số hội thảo kỹ thuật đã và đang được tổ chức để chuyển giao kỹ thuật xây dựng đập Sabo tới chính quyền trung ương và địa phương, các viện nghiên cứu, và các nhà thầu xây dựng.

Đại diện chính quyền tỉnh Sơn La, bà Lê Thị Thu Hằng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cho rằng việc xây dựng thí điểm giải pháp công trình (đập SABO) có ý nghĩa vô cùng quan trọng, đánh dấu một bước tiến mới trong công tác phòng chống thiên tai, bảo vệ cuộc sống và tài sản của nhân dân tỉnh Sơn La.

Đồng hành để phát triển bền vững

Trong khuôn khổ Dự án hợp tác kỹ thuật JICA về nâng cao năng lực giảm thiểu rủi ro lũ quét và sạt lở đất ở khu vực miền núi phía Bắc có đề xuất xây 12 đập trên toàn lưu vực suối Nậm Păm. Với việc hoàn thành đập thí điểm, các bên đối tác Việt Nam cũng như Nhật Bản đều hy vọng dự án sẽ đạt hiệu quả tốt nhất về lâu dài.

Bày tỏ mong muốn JICA sẽ tiếp tục cùng với chính phủ và nhân dân Nhật Bản tích cực hợp tác hỗ trợ Việt Nam trong quản lý rủi ro thiên tai, bà Lê Thị Thu Hằng đã đề nghị Chính phủ Nhật Bản, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quan tâm đầu tư hoàn thiện tất cả 12 đập trên suối Nậm Păm.

Ủng hộ đề xuất của tỉnh, đại diện Cục Đê điều và Phòng chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Nguyễn Trường Sơn cho biết, do chỉ là đập thí điểm, được xây dựng đơn lẻ với quy mô nhỏ nên chắc chắn đập Sabo này sẽ khó phát huy hết hiệu quả của nó.

“Bởi vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề xuất Chính phủ Nhật Bản tiếp tục hỗ trợ Việt Nam xây dựng đồng bộ hệ thống đập Sabo trên lưu vực sông Nậm Păm” – ông Sơn nói.

“Nếu được đầu tư xây dựng đồng bộ, hệ thống đập này có thể trở thành mô hình mẫu cho Việt Nam đánh giá hiệu quả, từ đó xem xét, huy động nguồn lực để đầu tư nhân rộng công trình đập Sabo tại các khu vực khác có rủi ro tương tự”.

Trước khi cùng với các đại diện chính quyền và người dân sở tại cắt bang khánh thành đập Sabo đầu tiên, Trưởng đại diện JICA Kobayashi rất vui vẻ trò chuyện với người dân bản Piệng. Ông cho rằng, đập Sabo đầu tiên này đánh dấu một cột mốc mới trong hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản trong công tác giảm nhẹ rủi ro thiên tai sạt lở, lũ quét.

“Được làm việc với người dân Việt Nam để xây dựng đập Sabo thí điểm áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật Nhật Bản tại Việt Nam thực sự là một trải nghiệm tuyệt vời đối với chúng tôi” – ông nói.

Ông cũng đồng tình rằng một đập Sabo đơn lẻ không thể giúp giảm dòng lũ bùn đá hiệu quả.

“Chúng tôi hy vọng rằng việc thí điểm xây dựng đập Sabo tại tỉnh Sơn La sẽ là ví dụ tham khảo để Chính phủ Việt Nam xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật xây dựng các đập Sabo khác tại lưu vực Nậm Păm và các khu vực có nguy cơ cao khác” – đại diện JICA cho biết.

Ông hy vọng, sự hợp tác từ Nhật Bản sẽ tiếp tục đóng góp vào sự phát triển bền vững của Việt Nam

×