Khi di sản không còn “đứng yên trong tủ kính”

Năm 2025 vừa qua, đất nước như bước vào một nhịp điệu đặc biệt, một năm của những ngày hội lớn: Đại lễ Kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất hoàn toàn đất nước hay Đại lễ kỷ niệm 80 năm ngày Quốc khánh đất nước. Những tuyến phố rợp cờ hoa, những quảng trường chật kín người dân, những gương mặt rạng rỡ ánh lên niềm tự hào dân tộc.

Từ lễ kỷ niệm 50 năm thống nhất đất nước đến Đại lễ 80 năm Quốc khánh đất nước, niềm vui chung ấy không chỉ là sự tri ân lịch sử, mà còn là khoảnh khắc để mỗi người Việt Nam cảm nhận sâu sắc hơn sợi dây văn hóa dân tộc, thứ đã gắn kết vô hình giữa quá khứ, hiện tại và tương lai của dân tộc.

Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để những cảm xúc đẹp đẽ ấy không chỉ dừng lại ở ký ức của các dịp đại lễ, mà tiếp tục được nuôi dưỡng, lan tỏa và chuyển hóa thành động lực phát triển đất nước?

Câu trả lời đã được khẳng định trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới. Với các mục tiêu quan trọng đến 2030, tầm nhìn 2045 và Ngày 24/11 hàng năm được chọn làm ngày Văn hóa Việt Nam (Vietnam Culture Day), người dân được nghỉ lễ, Nghị quyết đã nhấn mạnh vị trí trung tâm của văn hóa và con người trong quá trình phát triển quốc gia, coi văn hóa vừa là nền tảng vừa là nguồn lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Từ đây, văn hóa càng được khẳng định vị trí ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội, không chỉ với tư cách là nền tảng tinh thần, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững. Đây không phải là một khẩu hiệu mang tính biểu tượng, mà là sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển.

Nhìn từ các Đại lễ, có thể thấy rõ sức mạnh đặc biệt của văn hóa tinh thần. Hàng vạn người dân sẵn sàng đứng chờ nhiều giờ, dưới nắng mưa, chỉ để được chứng kiến khoảnh khắc thiêng liêng của Tổ quốc. Những lá cờ đỏ sao vàng xuất hiện từ thành thị đến thôn quê, từ ban công chung cư đến ngõ nhỏ làng quê.

Đó không chỉ là cảm xúc nhất thời, mà là tinh hoa của lịch sử, ký ức và bản sắc dân tộc. Nghị quyết 80 đặt ra một yêu cầu rất rõ: Nguồn lực tinh thần ấy cần được tiếp nối bằng hành động, trở thành ý thức trách nhiệm, tinh thần cống hiến và khát vọng vươn lên trong đời sống hằng ngày.

Nhìn ra thế giới, kinh nghiệm phát triển công nghiệp văn hóa của Hàn Quốc cho thấy đây là một quá trình được hoạch định chiến lược, đầu tư dài hạn và vận hành theo cơ chế thị trường hiện đại. Điểm nổi bật là việc Hàn Quốc sớm xác định văn hóa không chỉ là lĩnh vực tinh thần mà là nguồn lực kinh tế và sức mạnh mềm quốc gia, từ đó đặt công nghiệp văn hóa vào trung tâm các chính sách phát triển.

Làn sóng Hallyu với âm nhạc (K-pop), phim ảnh (K-drama), thời trang, ẩm thực, mỹ phẩm, game, du lịch. Bắt đầu từ những năm 1990 và bùng nổ mạnh mẽ từ thập niên 2000 đã góp phần nâng cao sức mạnh mềm và thương hiệu quốc gia Hàn Quốc.

Ở một bình diện khác, trong từng nhà máy, công sở, doanh nghiệp Việt Nam, dấu ấn văn hóa lại được biểu hiện trầm lặng và bền bỉ hơn. Bài học từ các quốc gia châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc cho thấy, phía sau những “kỳ tích kinh tế” là cả một nền văn hóa lao động được hun đúc qua nhiều thế hệ: Tinh thần kỷ luật, sự tận tụy, ý thức trách nhiệm và lòng tự trọng nghề nghiệp.

Văn hóa đã trở thành yếu tố quyết định năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Nghị quyết 80 khi nhấn mạnh vai trò trung tâm của con người Việt Nam đã chạm đúng vào “điểm gốc” của phát triển: Muốn kinh tế tăng trưởng bền vững, trước hết phải xây dựng được một nền tảng văn hóa vững chắc cho người lao động và doanh nhân Việt Nam.

Nền tảng văn hóa không chỉ tạo nên tinh thần và ý chí của mỗi người dân đất Việt. Trong bối cảnh mới với những chính sách rộng mở, văn hóa còn có thể trở thành nguồn lực kinh tế trực tiếp. Mục tiêu phấn đấu có thêm 5 di sản văn hóa được UNESCO công nhận, ghi danh là sự khẳng định cho các giá trị văn hóa di sản của dân tộc. Những làng quê Việt Nam, nơi lưu giữ đình làng, lễ hội, nghề thủ công, ẩm thực truyền thống, từ lâu vẫn được xem là “không gian ký ức”, là cội rễ phát triển cho con người Việt Nam.

Và nếu biết khơi dậy đúng cách, nó sẽ trở thành không gian sáng tạo và phát triển. Một sản phẩm OCOP gắn với câu chuyện văn hóa địa phương, một tour du lịch làng nghề, hay một lễ hội được tổ chức bài bản, ứng dụng công nghệ số, đều có thể tạo nên sinh kế, việc làm và thu nhập.

Nghị quyết 80 đã mở đường cho cách tiếp cận ấy khi yêu cầu chuyển từ bảo tồn thụ động sang phát huy chủ động giá trị văn hóa, gắn văn hóa với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và thị trường. Khi đó, di sản không còn “đứng yên trong tủ kính”, mà bước vào đời sống đương đại, vừa được bảo vệ, vừa được làm giàu thêm giá trị.

Không chỉ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, văn hóa dân tộc còn cần được nhìn nhận từ khía cạnh đời thường, từ ứng xử giữa con người và con người, nhất là trên không gian mạng. Thành thật mà nói, những năm gần đây, văn hóa ứng xử trên mạng xã hội ở Việt Nam đang bộc lộ nhiều dấu hiệu xuống cấp, thể hiện qua sự lan tràn của các hành vi thiếu chuẩn mực, phản cảm và bạo lực ngôn từ. Không gian mạng trở thành nơi chửi bới, miệt thị, “bóc phốt” vô căn cứ, xúc phạm danh dự cá nhân, thậm chí “ném đá” tập thể, đi ngược lại các giá trị thuần phong mỹ tục.

Bên cạnh đó là tình trạng lan truyền thông tin sai lệch, chưa được kiểm chứng, hoặc nội dung độc hại, phản văn hóa, gây hoang mang dư luận và làm tổn hại niềm tin xã hội. Nhiều hành vi “làm màu”, câu view, cổ xúy các trào lưu lệch lạc trên mạng xã hội đang bị bình thường hóa, đặc biệt trong giới trẻ.

Đảng ta đã nhìn thấu căn nguyên của vấn đề này và Nghị quyết 80 sẽ giải quyết tận gốc rễ của vấn đề này với chủ trương đưa các giá trị văn hoá thấm sâu vào mọi mặt của đời sống xã hội, khơi dậy truyền thống yêu nước, củng cố niềm tin và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Từ đây sẽ tạo lập môi trường văn hoá nhân văn, lành mạnh, văn minh, hiện đại.

Có thể nói, Nghị quyết 80 là sự kết nối các không gian tưởng chừng rất khác nhau: Từ đại lễ quốc gia đến làng quê nông thôn, từ công nghiệp văn hóa đến kinh tế di sản, từ cảm xúc tự hào dân tộc đến kỷ luật lao động, từ sân khấu nghệ thuật đến dây chuyền sản xuất, từ những vấn đề vĩ mô đến ứng xử con người. Tất cả đều được đặt trong một chỉnh thể: văn hóa là sợi dây liên kết con người với con người, quá khứ với hiện tại và phát triển kinh tế với phát triển con người.

Trong dòng chảy phát triển kinh tế toàn cầu, Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội lớn, nhưng cũng không ít thách thức. Tăng trưởng nhanh là cần thiết, song tăng trưởng bền vững và có bản sắc mới là mục tiêu lâu dài. Công nghiệp văn hóa Việt Nam chỉ có thể phát triển khi văn hóa được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển quốc gia, được đầu tư bài bản, vận hành theo quy luật thị trường và nuôi dưỡng bằng sáng tạo tự do có trách nhiệm.

Nghị quyết 80 gợi mở một con đường: Phát triển không chỉ bằng vốn, công nghệ hay tài nguyên, mà bằng chính những giá trị văn hóa đã được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử.

Khi văn hóa được đặt đúng vị trí, niềm tự hào dân tộc sẽ không chỉ được thổi bừng lên trong những ngày lễ lớn, mà thấm sâu vào từng hành vi ứng xử, từng giờ lao động và từng sản phẩm làm ra. Và khi đó, văn hóa không chỉ là “cái nền” để gìn giữ, mà thực sự trở thành nguồn lực sống, đồng hành cùng đất nước trên hành trình vươn mình trong kỷ nguyên mới.

×