Nhà cao tầng, văn hóa “thấp tầng”

Gần đây, nhiều vụ hành hung hàng xóm tại sảnh chung cư ở Hà Nội khiến nhiều người giật mình. Không chỉ bởi tính chất bạo lực của vụ việc, mà bởi bối cảnh xảy ra xung đột trong chính không gian được gọi là “nhà”, nơi con người đáng ra phải cảm thấy an toàn nhất sau mỗi ngày mưu sinh.

Sống cùng một chung cư, cùng tầng, dùng chung thang máy, những người đó gặp nhau gần như mỗi ngày. Khoảng cách địa lý chỉ vài bước chân, nhưng khoảng cách trong ứng xử lại xa đến mức cuối cùng, mâu thuẫn phải giải quyết bằng nắm đấm. Từ bao giờ hàng xóm không còn là “láng giềng”, tối lửa tắt đèn có nhau?

Trong ký ức của tôi, hàng xóm là khái niệm gắn liền với sự thân thuộc. Không cần thân thiết ruột rà, nhưng đủ để chào hỏi, để giúp đỡ nhau khi cần. Một nhà có chuyện, cả xóm biết. Tiếng gọi nhau qua hàng rào, bát cơm sẻ nửa, câu hỏi thăm khi trái gió trở trời… tất cả tạo nên một thứ “vốn xã hội” bền bỉ mà không cần văn bản hay nội quy.

Còn hôm nay, khi chung cư trở thành mô hình nhà ở phổ biến, mối quan hệ ấy đang thay đổi nhanh chóng. Hàng trăm, thậm chí hàng nghìn con người cùng sống trong một tòa nhà, nhưng không ít người lại cảm thấy cô lập ngay trong chính nơi ở của mình. Cánh cửa căn hộ khép lại, mỗi gia đình thu mình trong một thế giới riêng. Thang máy đông người nhưng hiếm tiếng chào. Hành lang dài nhưng thiếu những cái bắt tay, gật đầu.

Và những mâu thuẫn trong chung cư thường bắt đầu từ những chuyện rất đời: Một tiếng ồn trong đêm khuya, đỗ xe lấn vạch một chút, đồ vật để ngoài hành lang, một lời nhắc nhở tưởng chừng vô hại... Cộng với thiếu giao tiếp và sự thấu hiểu, cảm thông, những va chạm nhỏ cũng có thể nhanh chóng bị thổi bùng lên thành mâu thuẫn, và khi bùng nổ, nhiều người lựa chọn đối đầu thay đối thoại, thậm chí vũ lực để “trò chuyện” cùng nhau.

Vụ hành hung hàng xóm ở Hà Nội mới đây không đơn thuần là một hành vi vi phạm pháp luật. Nó phản ánh một thực tế đáng suy nghĩ: Văn hoá ứng xử trong không gian sống chung đang có những vết nứt. Những vết nứt không ồn ào, nhưng âm thầm lan rộng.

Áp lực của cuộc sống đô thị là không thể phủ nhận: Công việc căng thẳng, chi phí sinh hoạt đắt đỏ, quỹ thời gian và không gian ngày càng hạn hẹp. Phép lịch sự dường như bị xem nhẹ. Sự nhường nhịn bị coi là yếu thế. Một lời xin lỗi đôi khi trở nên khó nói hơn một lời quát mắng. Cũng chính những điều ấy khiến người ta dễ phản ứng, mất kiên nhẫn hơn.

Người ta sẵn sàng viện dẫn quyền riêng tư để từ chối mọi góp ý, nhưng lại dễ dàng xâm phạm sự an toàn của người khác bằng cơn nóng giận. Ranh giới giữa tôn trọng và vô cảm ngày càng mong manh. Và khi cái tôi được đặt quá cao, mâu thuẫn rất dễ vượt qua lằn ranh kiểm soát.

Sống nhà cao tầng, văn hoá đừng “thấp tầng”

Một nghịch lý đang tồn tại là các dự án chung cư hiện nay quảng cáo nhiều về tiện ích vật chất, nhưng lại nói rất ít về các khu vực cộng đồng. Hồ bơi, phòng gym, trung tâm thương mại được quảng bá rầm rộ. Nhưng những không gian để cư dân gặp gỡ, trò chuyện, hiểu nhau hơn lại bị xem là phụ.

Chung cư vì thế trở thành nơi “ở chung nhưng không quen nhau”. Khi không có sự kết nối, mỗi mâu thuẫn đều dễ bị hiểu sai. Và khi không có niềm tin tối thiểu giữa những người sống cạnh nhau, xung đột là điều khó tránh. Trong bối cảnh đó, vai trò của Ban quản trị và các thiết chế cộng đồng trở nên đặc biệt quan trọng. Nhưng thực tế cho thấy, không phải nơi nào cũng làm tốt vai trò này. Hoà giải đôi khi bị xem là hình thức, là kênh đối thoại chưa đủ hiệu quả. Và khi không có “van xả an toàn” cho mâu thuẫn, bạo lực trở thành hệ quả tất yếu.

Trở lại với vụ việc ở Hà Nội, cảm giác bất an mà nó để lại không chỉ dành cho những người trong cuộc. Nhiều cư dân chung cư khác cũng tự hỏi: Nếu một mâu thuẫn đời thường có thể dẫn đến hành hung, thì đâu là giới hạn an toàn trong không gian sống chung?

Câu hỏi ấy không chỉ dành cho pháp luật hay cơ quan quản lý, mà dành cho từng cá nhân. Rằng khi bức xúc, ta sẽ chọn cách nào để giải quyết? Ta có đủ bình tĩnh để nói chuyện, có đủ mềm mỏng để góp ý cho người khác mà không đẩy họ vào chân tường hay thế đối đầu?

Chung cư sẽ còn là lựa chọn tất yếu của nhiều gia đình. Nhưng chất lượng sống không chỉ được đo bằng diện tích căn hộ hay số tầng của tòa nhà, mà còn bằng cách con người đối xử với nhau trong không gian ấy.

Một tòa chung cư có thể cao tầng, nhưng văn hoá sống ở đó không thể là “thấp tầng”. Hàng xóm có thể không thân, nhưng không nên là đối thủ. Và “láng giềng”, dù trong bối cảnh hiện đại, vẫn nên là những người cùng nhau giữ gìn sự bình yên tối thiểu cho nơi mình gọi là nhà.

×