Lão nông An Giang quyết làm lúa theo thời "ông bà ta", trồng toàn giống cổ, 6 tháng mới được ăn mà ai cũng mê

Chủ nhân của khu ruộng ấy là ông Lê Quốc Việt (Tư Việt, 60 tuổi), ở thị trấn Minh Lương, huyện Châu Thành, tỉnh Kiên Giang (cũ) nay là xã Châu Thành, tỉnh An Giang, một cựu cán bộ Hội Nông dân, người đã dành cả tâm huyết để phục dựng lại một nét văn hóa đang dần mai một.

Với ông, mỗi hạt lúa không chỉ là lương thực, mà còn là một phần hồn cốt của quê hương.

Ông Lê Quốc Việt - lão nông An Giang và hành trình đánh thức hồn lúa mùa. Ảnh: Hồng Cẩm

Người giữ hồn lúa trên cánh đồng di sản

Ông Tư Việt là dân miền Tây rặt, ông sinh ra và lớn lên cùng con nước, hạt phù sa và cây lúa mùa, nên tự nhận mình "rành lúa mùa như 6 câu vọng cổ".

Ông kể, một vụ lúa mùa kéo dài ròng rã 6 tháng, ngày gặt hái là ngày hội của cả xóm làng, nhà này vần công cho nhà kia, tiếng nói cười rộn rã trên đồng. Khi máy móc chưa xuất hiện, chỉ có sức người và trâu bò, công việc tuy vất vả nhưng tràn đầy tình nghĩa. Hình ảnh ấy đã khắc sâu vào tâm trí ông, để rồi khi thấy giống lúa cao sản dần thay thế, lúa mùa thưa vắng, ông không khỏi trăn trở.

Nỗi buồn ấy đã nhen nhóm trong ông một ý tưởng táo bạo, phục dựng lại lúa mùa ngay trên mảnh đất của gia đình.

Nghĩ là làm, năm 2008, ông bắt tay vào thực hiện, bất chấp những lời can ngăn của nhiều người cho rằng ông đang đi ngược lại thời đại. Với ông Tư Việt, đây không phải là một hành động lạc hậu mà là một sự gìn giữ.

"Tôi muốn làm lại lúa mùa, có 2 ý nghĩa, thứ nhất là làm ra sản phẩm sạch, thứ hai là tái hiện lại một thời lao động tuy cực mà vui. Để cho các thế hệ con cháu sau này hiểu về quá khứ lao động của cha ông mình, mà vững bước ở tương lai", ông Tự Việt bộc bạch.

Từ vài trăm hạt giống đến hợp tác xã hồi sinh

Để thực hiện giấc mơ, ông Tư Việt bắt đầu bằng những chuyến đi dài ngày tìm gặp các lão nông tri điền, tổng hợp kiến thức và sưu tầm các nông cụ truyền thống.

Một căn nhà Nam bộ được ông xây dựng cạnh khu ruộng 2,5ha để trưng bày đầy đủ các công cụ từ khâu làm đất đến khi giã gạo. Tuy nhiên, thử thách lớn nhất là tìm lại nguồn giống. Ông phải lặn lội đến các viện, trường đại học để xin lại những nguồn gen quý giá đã được lưu trữ hàng chục năm.

Từ vài chục đến hai trăm hạt lúa ít ỏi của mỗi giống, ông kiên nhẫn nhân lên dần dần. Đó là một hành trình "tích tiểu thành đại" đầy gian nan. Khu ruộng 2,5ha của ông, được chia thành nhiều khu nhỏ như bàn cờ. Mỗi khu trồng một giống lúa mùa. Trên khu ruộng ấy có giống mới lên mạ, giống đã trổ bông, giống thì đang vàng hạt chờ gặt… Hai bên bờ ruộng, ông xây tường kiên cố để hạn chế ảnh hưởng thuốc hóa học xung quanh.

Đến nay, ông đã phục hồi thành công hơn 40 giống lúa mùa quý hiếm, có những giống tưởng chừng đã thất truyền như: Thần Nông 5 (IR5), Tào Hương, Châu Hồng vỏ, Sa Quay, Một Bụi, Móng Chim Rơi... Sản phẩm làm ra, ông giữ lại một phần để nghiên cứu, còn lại xuất ra thị trường.

Không chỉ phục dựng lúa mùa, ông Tư Việt còn tái tạo một hệ sinh thái thuận thiên. Cánh đồng của ông không có bóng dáng thuốc hóa học, thay vào đó là bèo hoa dâu làm phân hữu cơ, là những đàn vịt, đàn chim săn sâu bọ.

Mọi công đoạn từ cấy, gặt đến xay giã đều được thực hiện thủ công. Thậm chí gần đây ông còn đầu tư mua hẳn một cặp trâu để làm đất và kéo lúa.

Năng suất thấp chỉ bằng 30-50% so với lúa cao sản, nhưng ông Tư Việt không hề bận lòng, bởi lẽ, giá trị của hạt gạo hữu cơ nằm ở sự bổ dưỡng, an toàn và thân thiện với môi trường.

Nỗ lực của ông đã không còn đơn độc khi vào tháng 6/2023, ông Tư Việt đã thành lập HTX trồng lúa mùa với gần 30 thành viên. Những nông dân cố cựu tại vùng đất cồn gần cửa sông Cái Lớn, Cái Bé đã cùng nhau hồi sinh văn hóa lúa mùa trên diện tích 22/40 ha đất. Nhiều người phấn khởi bảo nhau rằng, nhờ ông Tư Việt mà nét văn hóa tưởng bị lãng quên đã trỗi dậy.

Với vai trò đầu tàu HTX, ông Tư Việt thu mua lúa của các thành viên để xay xát (máy xay truyền thống) bán gạo ra thị trường, mỗi năm khoảng 20 - 30 tấn. Hai giống lúa Móng Chim Rơi và Móng Chim Vàng đã được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh, một minh chứng cho sự kiên trì của người lão nông.

Trăn trở của "Nhà khoa học của nhà nông"

Sự cống hiến của ông Tư Việt cho nền nông nghiệp địa phương đã được Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam ghi nhận, công nhận ông là “Nhà khoa học của nhà nông” lần thứ 4 vào năm 2024. Ông Đỗ Trần Thịnh, nguyên Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Kiên Giang (cũ), nhận định: “Mô hình lúa mùa của ông Việt mang lại hiệu quả khi phục dựng nhiều giống lúa mùa – cây lúa mang giá trị nét văn hóa của người Việt. Đây là điểm sáng đối với nghề nông An Giang”.

Tuy nhiên, đằng sau những thành công được xã hội công nhận, những trăn trở của ông Tư Việt vẫn luôn hiện hữu. Trong bối cảnh nền nông nghiệp hiện đại hóa, các giống lúa mới dẻo thơm được ưa chuộng, lúa mùa của ông lại khó tìm được chỗ đứng trên thị trường.

"Dù nhiều người biết lúa mùa là lúa sạch, tốt cho sức khỏe, nhưng vì lúa khô cơm nên họ mua ăn thử một lần rồi không mua lại", ông chia sẻ. Thậm chí có năm, lúa của hợp tác xã làm ra phải bán tháo, thu hồi được ít vốn.

Nỗi đau đáu lớn hơn cả chính là việc thiếu vắng thế hệ kế thừa. Ông Tư Việt vui vẻ nói rằng rất nhiều giáo sư, tiến sĩ và sinh viên đã tìm đến cánh đồng của ông để nghiên cứu, thực tập. Các em rất thích, nhưng khi được hỏi có dám đi theo con đường này không, thì không ai dám.

Niềm đam mê mà ông dày công gây dựng, truyền bá suốt bao năm qua vẫn chưa thể tìm được người tiếp nối. Ở tuổi 60, ông vẫn cần mẫn trên đồng, nhưng vẫn luôn tự hỏi: Ai sẽ là người giữ ngọn lửa này khi ông không còn sức để thắp lên nữa? Đó là trăn trở lớn nhất của người "Nhà khoa học của nhà nông" này.

×