Nghệ nhân nông dân "thổi hồn" cho lá thốt nốt miền Tây bằng bút lửa, vẽ hơn 50.000 bức tranh về Bác Hồ, Bác Tôn

Từ niềm đam mê đến cái duyên với lá thốt nốt

Ông Võ Văn Tạng (SN 1942, tại thị trấn Núi Sập, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang nay là xã Thoại Sơn, tỉnh An Giang), vốn là một cán bộ ngân hàng.

Công việc bận rộn nhưng không thể dập tắt được niềm đam mê hội họa cháy bỏng trong ông. Sau giờ làm, ông lại miệt mài với cọ và màu vẽ, thỏa sức sáng tạo trên giấy.

Bước ngoặt đến khi ông một lần đi thẩm định mô hình vay vốn của một hộ dân người Khmer ở Tri Tôn.

Tại đây, ông vô tình khám phá ra vẻ đẹp đặc biệt của lá thốt nốt non: màu vàng nhẹ, phơi khô lại dẻo dai, không bị cuốn lại và bền chắc đến kinh ngạc, có thể tồn tại hàng chục năm mà không mục nát như những loại lá cây khác.

Nghĩ về cây thốt nốt, loài cây biểu tượng của vùng Bảy Núi, An Giang quê hương mình, ông Tạng ấp ủ ý tưởng: "Làm sao để biến những chiếc lá này thành tác phẩm nghệ thuật?".

Ban đầu, ông thử dùng màu nước để vẽ, nhưng màu không bám lâu, chỉ vài tháng đã phai. Bế tắc tưởng chừng sẽ khiến ông bỏ cuộc, nhưng trong một lần du lịch Đà Lạt, ông lại có một phát hiện mới.

Nhìn các nghệ nhân tỉ mẩn vẽ tranh bằng bút lửa trên gỗ thông, ông Tạng tự hỏi: "Tại sao mình không thử dùng bút lửa để vẽ trên lá thốt nốt?".

Ý tưởng độc đáo đó thôi thúc ông trở về và bắt tay vào thực hiện ngay. Ông lên vùng Bảy Núi mua lá thốt nốt non về phơi khô, rồi cẩn thận cầm chiếc bút lửa (mỏ hàn điện) để thử nghiệm.

Những ngày đầu, việc điều chỉnh nhiệt độ bút lửa rất khó khăn, lá non thường bị cháy. Sau một năm kiên trì, tay nghề ông dần vững vàng, những bức tranh đầu tiên ra đời với đường nét sống động, có hồn.

Tinh hoa từ những bức tranh lá thốt nốt

Để tạo ra một bức tranh hoàn chỉnh từ lá thốt nốt, theo nghệ nhân Võ Văn Tạng phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Nguyên liệu là lá thốt nốt non, màu vàng nhạt, được phơi khô khoảng hai tuần với nắng tốt.

Sau đó, ông lựa chọn những phần lá đẹp nhất (ở bụng tàu lá và chỉ khoảng 20% mỗi tàu lá), cắt đều theo khuôn khổ để khi ghép lại không bị hở. Cuối cùng, những mảnh lá được dán lên một lớp giấy trắng và sẵn sàng đón nhận những đường nét từ bút lửa.

Bút lửa là một loại mỏ hàn điện, với ba cấp độ nhiệt khác nhau, tạo ra ba màu sắc chính trên nền lá thốt nốt: vàng nhạt, nâu và đen.

Chỉ với ba màu đơn giản này, đòi hỏi người nghệ nhân phải có đôi tay thật khéo léo và óc sáng tạo tinh tế để điều chỉnh nhiệt độ, tạo nên sắc thái đậm nhạt, từ đó thổi hồn vào từng bức tranh. Đó cũng là thách thức lớn nhất của nghề này.

Năm 1999, ông nghỉ hưu và chính thức bắt tay thực hiện đam mê hội họa với nghề vẽ tranh bằng bút lửa trên lá thốt nốt.

Từ những bức tranh phong cảnh đầu tay về quê hương, như: Cánh đồng thốt nốt, rừng tràm Trà Sư, núi Cấm... ông mang tặng bạn bè gần xa, ai nấy đều rất thích và khen hết lời vì nó rất đặc biệt sinh động. Bất ngờ hơn, những bức tranh này được rất nhiều người yêu thích và đặt hàng ông vẽ. Năm 2003, ông chính thức làm nghề.

Khi tay nghề điêu luyện, ông Tạng bắt đầu thử sức với vẽ tranh chân dung. Hai bức chân dung đầu tiên mà ông vẽ là vẽ về Bác Hồ và Bác Tôn.

"Ngày hoàn thành, tôi vui đến mất ngủ vì tác phẩm sống động đến ngỡ ngàng"- Ông Tạng nhớ lại. Từ đó, ông nhận được nhiều đơn đặt hàng từ các sở, ban ngành tỉnh An Giang để làm quà tặng biểu trưng của tỉnh.

Năm 2010, ông vinh dự được Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục "Nghệ nhân làm tranh bằng lá thốt nốt nhiều nhất Việt Nam" và "Bức tranh Di chúc Bác Hồ làm bằng lá thốt nốt lớn nhất Việt Nam". Bức tranh này hiện đang được trưng bày tại Hồ Ông Thoại, huyện Thoại Sơn (cũ).

Đến nay, xưởng của ông đã sản xuất trên trăm nghìn bức tranh bằng lá thốt nốt, riêng tranh về Bác Hồ và Bác Tôn đã lên tới hơn 50.000 bức.

Tại phòng tranh của mình, ông vẫn trưng bày bức chân dung Bác Hồ, Bác Tôn khổ lớn mà ông và 3 người thợ phải làm ròng rã trong hai tháng. Dù có người trả 25 triệu đồng, ông vẫn quyết không bán, bởi đó là tác phẩm tâm huyết, vô giá!.

Ông Tạng cho biết, bức tranh vẽ trên lá thốt nốt có giá trị đắt nhất mà ông từng vẽ bán đó là bức tranh kích thước 2mx2,5m, được ông bán với giá 40 triệu đồng.

Hiện ông sản xuất theo đơn đặt hàng của khách, với nhiều loại kích thước khác nhau, giá tiền khác nhau.

Với kích thước 40cm×60cm, có giá 1,2 triệu đồng; kích thước 50cmx70cm, giá 1,7 triệu đồng; kích thước 70cmx90cm, giá 2,3 triệu đồng... với ảnh chân dung thì giá sẽ cao hơn từ 20-30%...

Giữ lửa cho một nghề độc đáo

Sau 25 năm gắn bó, nghệ nhân Võ Văn Tạng đã đào tạo được hơn 100 học viên, nhưng chỉ có khoảng 20 người kiên trì trụ lại với nghề.

Tại xưởng của ông hiện có 12 thợ tay nghề cao, làm việc đều đặn, mỗi ngày cho ra 3-4 bức tranh. Thu nhập trung bình của mỗi thợ từ 6-10 triệu đồng/tháng.

Những sản phẩm tranh lá thốt nốt của ông được khách hàng từ khắp nơi trên cả nước, từ Hà Nội, TP HCM đến các tỉnh, thành khác biết đến và đặt hàng. Năm 2020, sản phẩm này còn được công nhận là sản phẩm OCOP 4 sao, khẳng định giá trị và chất lượng của nghề.

Dù thành công, ông Tạng vẫn luôn trăn trở về việc làm sao để phát triển du lịch địa phương, để sản phẩm tranh lá thốt nốt của ông được nhiều du khách biết đến hơn nữa để ông mở rộng đào tạo nghề, tạo việc làm cho lao động tại địa phương mình.

Niềm đam mê và sự cống hiến của ông Võ Văn Tạng không chỉ tạo ra những tác phẩm nghệ thuật độc đáo mà còn góp phần gìn giữ, phát huy giá trị của một loài cây đặc trưng và văn hóa của vùng đất An Giang - quê hương của cố Chủ tịch Tôn Đức Thắng.

×