Loại củ xưa ăn chống đói ở vùng U Minh Thượng, tỉnh An Giang (địa phận tỉnh Kiên Giang) nay thành nguyên liệu quý

Trồng khoai mỡ trắng Mộng Linh: "Giám đốc chân đất" và khát vọng xóa câu chuyện "được mùa, rớt giá"

Vùng đệm U Minh Thượng (tỉnh An Giang) những ngày này xanh ngắt một màu của lá khoai mỡ.

Với diện tích gần 20.000ha, trong đó có 156ha trồng khoai mỡ trắng Mộng Linh và một số nông sản khác, nơi đây từ lâu đã là "túi nông sản" khổng lồ của miền Tây.

Vậy mà trong ký ức của những người nông dân như ông Lương Ngọc Dành hay bà Đinh Thị Tuyết, cây khoai mỡ dù bén duyên với đất phèn nhưng đời sống người trồng lại chưa bao giờ hết nỗi lo.

"Gia đình tôi có 8 công đất, mỗi năm thu 30 tấn củ nhưng trước đây cứ đến mùa rộ là thương lái ép giá. Có khi khoai đầy đồng mà lòng người thì héo", ông Dành bùi ngùi nhớ lại.

Bước ngoặt đến vào năm 2018, khi bà Trần Thị Vỹ - một người phụ nữ bản địa thấu hiểu từng thớ đất, nhành cây quyết định thành lập Hợp tác xã (HTX) Sản xuất - Dịch vụ nông nghiệp Kênh 10.

Nông dân nơi đây gọi bà bằng cái tên thân thương "giám đốc chân đất". Không chỉ dừng lại ở việc thu mua, bà Vỹ lặn lội đi tìm doanh nghiệp, ký kết những bản hợp đồng bao tiêu dài hạn tại Đồng Nai và TP.HCM.

Đến nay, HTX Kênh 10 đã trở thành "bà đỡ" cho nông dân khi bao tiêu hơn 1.200 tấn khoai mỗi vụ. Với mức giá ổn định khoảng 10.000 đồng/kg, mỗi công đất người dân có thể thu lãi từ 15-20 triệu đồng. Con số này không chỉ là lợi nhuận, mà là sự bảo chứng cho niềm tin của nông dân vào kinh tế tập thể.

Khoai mỡ trắng Mộng Linh "lên đời" ở vùng đệm U Minh Thượng

Năm 2025 ghi dấu một cột mốc lịch sử khi khoai mỡ trắng Mộng Linh chính thức đạt chứng nhận OCOP 3 sao.

Đây không chỉ là một tấm giấy thông hành, mà là sự thay đổi hoàn toàn về hệ tư duy sản xuất của bà con vùng đệm.

Để vươn xa, bà Vỹ hiểu rằng không thể mãi dựa vào những củ khoai "khổng lồ" nhưng dư lượng hóa chất không kiểm soát. Bà vận động thành viên chuyển sang canh tác hữu cơ.

"Rút kinh nghiệm từ những mùa trước, nếu bà con dùng phân bón vô lối, đối tác sẽ quan ngại về chất lượng. Bây giờ, củ khoai hữu cơ có thể không to bằng trước (trung bình 2-3kg/củ, trước đây mỗi cũ có thể lên từ 10-20kg), nhưng chất lượng đồng nhất, an toàn thì không lo thiếu đầu ra", bà Vỹ khẳng định.

Sự chuyển đổi này đã mở toang cánh cửa xuất khẩu và đưa khoai mỡ vào các nhà máy chế biến sâu, thay vì chỉ nằm chờ ở các sạp chợ truyền thống.

Nguồn cảm hứng cho các nhà khoa học

Nếu bà Trần Thị Vỹ là người mở đường về kinh tế, thì các nhà khoa học và những trí thức trẻ lại là người "đánh thức" linh hồn của củ khoai.

ThS Lâm Thị Vân Hà (Trường THPT Chuyên Huỳnh Mẫn Đạt, An Giang) cùng các học sinh đam mê khoa học đã đưa ra những kết quả nghiên cứu khiến nhiều người ngỡ ngàng.

Dưới góc độ khoa học, khoai mỡ Mộng Linh không chỉ chứa tinh bột mà nó là một "kho tàng các chất tự nhiên" với hàm lượng protein vượt trội, cao hơn nhiều loại củ thông thường.

Khoai mỡ trắng Mộng Linh có hoạt tính sinh học mạnh, với các chất phenol, flavonoid, anthocyanin và allantoin giúp chống oxy hóa, kháng viêm và bảo vệ tim mạch.

Tinh bột biến tính, tỷ lệ amylose cao (13,7-43,5%) trong củ khoai là nguyên liệu lý tưởng cho công nghiệp thực phẩm.

Từ những dữ liệu này, bà Vỹ đã liên kết với Trường Đại học Công Thương TP.HCM nghiên cứu sản xuất cháo yến khoai mỡ.

Một sản phẩm kết hợp giữa dược tính của khoai và dinh dưỡng của yến sào An Giang, hướng tới đối tượng người già, trẻ nhỏ và người sau phẫu thuật. Nhà xưởng đã sẵn sàng, và một hệ sinh thái sản phẩm giá trị gia tăng từ khoai mỡ đang dần hiện hữu.

Điều thú vị trong câu chuyện "lên đời" cho khoai mỡ chính là khả năng ứng dụng vào công nghiệp xanh. Nhóm nghiên cứu của ThS Lâm Thị Vân Hà đã chứng minh rằng khoai mỡ có thể tham gia vào chuỗi kinh tế tuần hoàn một cách hoàn hảo.

Khoai mỡ trắng có thể tạo ra màng phủ thực phẩm "ăn được", giúp kéo dài thời gian bảo quản và giảm thiểu rác thải nhựa.

Trong vật liệu sinh học, tinh bột khoai mỡ là nền tảng để sản xuất nhựa sinh học tự phân hủy - giải pháp thay thế nhựa hóa thạch trong tương lai.

Trong xử lý môi trường, vỏ khoai mỡ - thứ tưởng chừng bỏ đi sau khi xử lý thành than hoạt tính có thể loại bỏ tới 99,76% chỉ số ô nhiễm hữu cơ (COD) và 86% độ đục của nước thải.

Đề tài của nhóm nghiên cứu của ThS Lâm Thị Vân Hà “Khai thác bền vững khoai mỡ trắng Mộng Linh - U Minh Thượng: Giải pháp chế biến không phát thải và phát triển sản phẩm theo mô hình kinh tế tuần hoàn” mới đây vừa đạt giải Nhì tại cuộc thi Ý tưởng khởi nghiệp đổi mới sáng tạo năm 2025 tỉnh An Giang – do Hội Nông dân tỉnh An Giang tổ chức.

Nhìn lại hành trình của củ khoai mỡ Mộng Linh, có thể thấy một mô hình mẫu mực cho nông sản Việt: Liên kết HTX - Chứng nhận OCOP - Sản xuất hữu cơ - Nghiên cứu khoa học - Chế biến sâu.

Khoai mỡ trắng An Giang giờ đây không còn là "củ ăn chống đói" hay loại rau củ rẻ tiền nơi góc chợ.

Nó đang trở thành nguồn nguyên liệu quý nền tảng cho hệ sinh thái công nghiệp sinh học bền vững.

Khi khoa học bắt tay cùng người nông dân dưới sự dẫn dắt của những "giám đốc chân đất" đầy tâm huyết, nông sản Việt sẽ không bao giờ phải chịu cảnh "giải cứu".

Câu chuyện ở vùng đệm U Minh Thượng là minh chứng rõ nhất: Để nông sản vươn xa, không chỉ cần đôi bàn tay cần cù, mà cần cả những bộ óc dám đổi mới và một trái tim luôn trăn trở cùng đất đai.

×