Lưu Trí Viễn thành lập nhà Hậu Hán năm bao nhiêu, có mấy vị hoàng đế?

Lưu Trí Viễn thành lập nhà Hậu Hán năm bao nhiêu, có mấy vị hoàng đế?

Nhà Hậu Hán là một trong những triều đại ngắn ngủi nhất trong lịch sử Trung Quốc, tồn tại trong bối cảnh cực kỳ rối ren của thời Ngũ Đại Thập Quốc. Triều đại này do Lưu Trí Viễn sáng lập vào năm 947, sau khi nhà Hậu Tấn sụp đổ dưới áp lực xâm lấn của nhà Liêu Khiết Đan. Tính từ khi lập quốc cho đến lúc diệt vong vào đầu năm 951, nhà Hậu Hán chỉ tồn tại khoảng 4 năm theo niên đại lịch sử thông dụng, nhưng nếu xét giai đoạn thực sự nắm quyền ổn định ở Trung Nguyên thì thời gian còn ngắn hơn nữa. Trong quãng thời gian ngắn ngủi đó, nhà Hậu Hán chỉ có hai vị hoàng đế, song vẫn để lại nhiều dấu ấn quan trọng, đồng thời cũng phơi bày rõ những mâu thuẫn nội tại khiến triều đại này nhanh chóng tan rã.

Người sáng lập nhà Hậu Hán là Lưu Trí Viễn, một nhân vật xuất thân từ tầng lớp quân phiệt người Sa Đà, sinh năm 895 tại Thái Nguyên, vùng đất vốn là căn cứ lâu đời của các thế lực Sa Đà ở miền bắc Trung Quốc. Cha ông là Lưu Điền, một tướng lĩnh phục vụ dưới quyền Tiết độ sứ Hà Đông, còn gia đình ông thuộc tầng lớp quý tộc quân sự địa phương. Ngay từ khi còn trẻ, Lưu Trí Viễn đã nổi tiếng là người nghiêm cẩn, lễ độ, có phong thái trầm tĩnh, khác với nhiều võ tướng cùng thời vốn quen hành xử thô bạo. Ông sớm bước vào con đường binh nghiệp và trở thành một chiến tướng có năng lực, từng phục vụ dưới quyền Lý Tự Nguyên – con nuôi của Lý Khắc Dụng, người sáng lập thế lực Tấn ở Hà Đông.

Trong bối cảnh nhà Đường suy tàn và bị Chu Toàn Trung lật đổ năm 907, Trung Nguyên rơi vào thời kỳ phân liệt kéo dài. Lưu Trí Viễn trải qua nhiều triều đại kế tiếp như Hậu Đường rồi Hậu Tấn, từng bước tích lũy uy tín quân sự và chính trị. Bước ngoặt lớn nhất trong sự nghiệp của ông là mối quan hệ với Thạch Kính Đường. Năm 919, trong một trận chiến ác liệt, Lưu Trí Viễn đã cứu mạng Thạch Kính Đường, từ đó hai người trở nên gắn bó. Khi Thạch Kính Đường cầu viện nhà Liêu để lật đổ Hậu Đường và lập nên nhà Hậu Tấn năm 936, Lưu Trí Viễn là một trong những tướng lĩnh chủ chốt, giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ Thái Nguyên và ổn định vùng Hà Đông. Nhờ khả năng trị quân nghiêm minh, giữ kỷ luật chặt chẽ và không để binh sĩ cướp bóc dân chúng, ông dần xây dựng được danh tiếng là một võ tướng vừa cứng rắn vừa biết giữ lòng người.

Tuy nhiên, nhà Hậu Tấn lại là một triều đại yếu, phụ thuộc nặng nề vào nhà Liêu, thậm chí phải cắt nhượng 16 châu Yên Vân cho người Khiết Đan. Khi Hậu Tấn quyết định chống lại Liêu vào năm 946, sự chênh lệch thực lực đã khiến triều đại này nhanh chóng sụp đổ. Quân Liêu tràn xuống Trung Nguyên, chiếm Khai Phong, còn Hậu Tấn chính thức diệt vong. Trong hoàn cảnh đó, Lưu Trí Viễn giữ vững Hà Đông, không vội vàng thần phục cũng không mạo hiểm đối đầu trực diện với Liêu. Ông kiên nhẫn chờ đợi thời cơ, nhận định rằng quân Khiết Đan không quen thủy thổ, chỉ muốn cướp bóc rồi sẽ rút về phương bắc.

Nhận định của Lưu Trí Viễn tỏ ra chính xác. Sau khi Liêu Thái Tông Da Luật Đức Quang chết vì bệnh trên đường rút quân năm 947, Trung Nguyên xuất hiện một khoảng trống quyền lực nghiêm trọng. Lưu Trí Viễn nhanh chóng nắm bắt thời cơ, tự xưng hoàng đế, lập ra nhà Hậu Hán, ban đầu vẫn dùng niên hiệu Thiên Phúc của Hậu Tấn để tỏ ý “chưa quên nhà cũ”, sau đó mới chính thức xưng quốc hiệu Hán. Ông đặt kinh đô tại Biện Lương, tức Khai Phong ngày nay, đồng thời coi Lạc Dương là Tây Kinh. Về lãnh thổ, nhà Hậu Hán về cơ bản kế thừa phần lớn lãnh thổ của Hậu Tấn, bao gồm khu vực trung và bắc Trung Quốc, từ vùng duyên hải biển Hoa Đông kéo dài đến trung lưu sông Hoàng Hà và sông Dương Tử, lên phía bắc tới Hà Bắc và Thiểm Tây, ngoại trừ 16 châu Yên Vân vẫn nằm trong tay nhà Liêu.

Xét về diện tích, nhà Hậu Hán kiểm soát một vùng đất khá rộng, tương đương phần lớn Trung Nguyên truyền thống. Dân số vào thời điểm này rất khó xác định chính xác do chiến tranh liên miên, nhưng theo ước đoán của giới sử học, dân số trong lãnh thổ Hậu Hán có thể vào khoảng trên dưới 30 triệu người, thấp hơn đáng kể so với thời cực thịnh của nhà Đường, nhưng vẫn là một con số lớn trong bối cảnh Ngũ Đại. Thành tựu lớn nhất của Lưu Trí Viễn không nằm ở cải cách hay phát triển kinh tế lâu dài, mà ở việc nhanh chóng khôi phục trật tự tại Khai Phong sau thời gian bị quân Liêu chiếm đóng, ổn định lại đời sống dân chúng và thu phục các tiết độ sứ địa phương trong thời gian rất ngắn.

Tuy vậy, bản thân Lưu Trí Viễn cũng là một nhân vật gây nhiều tranh cãi. Ông nổi tiếng trị quân nghiêm, nhưng cũng không ít lần bị sử gia phê phán vì sự tàn nhẫn và thiếu nhất quán trong thưởng phạt. Việc ông xử tử hàng loạt người ở U châu, hay nuốt lời hứa tha chết cho Trương Liễn, đã khiến Tư Mã Quang đời Bắc Tống chỉ trích ông là “bất nhân, bất tín, thưởng phạt bất minh”. Những mầm mống đó phần nào báo trước một tương lai ngắn ngủi cho triều đại do ông lập ra.

Lưu Trí Viễn chỉ làm vua được khoảng 10 tháng thì lâm bệnh nặng và qua đời vào đầu năm 948. Cái chết của ông phần nào liên quan đến cú sốc tinh thần lớn khi người con trai trưởng, Lưu Thừa Huấn, qua đời trước đó không lâu. Trước khi mất, ông phó thác triều chính cho các trọng thần như Tô Phùng Cát, Dương Bân, Thạch Hoằng Chiêu và đặc biệt là Quách Uy, đồng thời để lại ngai vàng cho con trai thứ còn nhỏ tuổi là Lưu Thừa Hựu, tức Hán Ẩn Đế.

Triều đại của Lưu Thừa Hựu nhanh chóng rơi vào hỗn loạn. Vị hoàng đế trẻ tuổi thiếu kinh nghiệm, lại sinh tính đa nghi, không đủ bản lĩnh kiểm soát các tướng lĩnh từng theo cha mình chinh chiến. Trong bối cảnh đó, Quách Uy – một tướng tài có công lớn dẹp loạn – dần trở thành mục tiêu nghi kị của triều đình. Năm 950, Lưu Thừa Hựu nghe theo lời gièm pha, hạ chiếu bắt giết Quách Uy. Không còn đường lui, Quách Uy buộc phải khởi binh phản công, được nhiều tướng lĩnh hưởng ứng. Cuối cùng, Lưu Thừa Hựu bị loạn binh giết chết vào đầu năm 951, nhà Hậu Hán chính thức diệt vong. Quách Uy lên ngôi, lập ra nhà Hậu Chu, mở đầu một triều đại mới.

Như vậy, nguyên nhân diệt vong của nhà Hậu Hán bắt nguồn từ nhiều yếu tố: thời gian tồn tại quá ngắn, nền tảng chính trị chưa kịp củng cố; sự phụ thuộc vào tầng lớp võ tướng vốn đầy mâu thuẫn; và đặc biệt là sự thiếu năng lực của người kế vị. Dù từng kiểm soát một vùng lãnh thổ rộng lớn và dân số đông đảo, nhà Hậu Hán không có đủ thời gian cũng như điều kiện để xây dựng một bộ máy nhà nước bền vững. Trong dòng chảy lịch sử Trung Quốc, Hậu Hán vì thế được nhớ đến như một triều đại “lóe sáng rồi tắt”, phản ánh rõ nét tính chất khốc liệt, bất ổn và đầy biến động của thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc.

×