Một năm mới kiểm tra quy trình sản xuất rau VietGAP một lần là bất hợp lý

Chứng nhận một lần chất lượng cả năm?

Tham dự Tọa đàm do Báo NTNN/Điện tử Dân Việt tổ chức chiều 24/9, bà Đặng Thị Hương – Giám đốc chứng nhận Công ty CP Chứng nhận và Giám định Vinacert cho biết, theo quy định hiện nay, thông thường mỗi năm chỉ tiến hành kiểm tra một lần. Một số cơ sở có thể bị giám sát 6 tháng, 9 tháng hoặc 3 tháng/lần, nhưng phổ biến vẫn là 12 tháng/lần.

“Điều này tạo ra bất cập lớn: nếu chỉ kiểm tra sau 12 tháng, rất khó bảo đảm quá trình duy trì chất lượng và an toàn sản phẩm. Giấy chứng nhận chỉ phản ánh tại thời điểm cấp, chứ không đảm bảo được chất lượng trong suốt cả năm,” bà Hương nhấn mạnh.

Bà Hương thông tin thêm, cần phân biệt rõ: tiêu chuẩn (TCVN) mang tính tự nguyện, còn quy chuẩn (QCVN) mới là bắt buộc. Trong trồng trọt, TCVN 11892:2017 về VietGAP chỉ là tiêu chuẩn tự nguyện, tạo nên “độ lệch” giữa kỳ vọng xã hội và thực tế áp dụng.

Quy trình kiểm tra rau VietGAP 12 tháng/lần đang tạo kẽ hở lớn, không bảo đảm chất lượng trong suốt cả năm. Chứng nhận chỉ phản ánh tại thời điểm cấp, trách nhiệm chính vẫn thuộc về doanh nghiệp sản xuất. Chuyên gia đề xuất rút ngắn chu kỳ kiểm tra, áp dụng linh hoạt theo mức độ rủi ro, đồng thời tăng cường đào tạo và giám sát. Hội Bảo vệ Người tiêu dùng cảnh báo: nếu không tổ chức lại quản lý, đào tạo và kiểm soát chặt khâu thu mua, 5 năm nữa người dân vẫn phải ăn “rau bẩn”.

Bên cạnh đó, giám sát bằng mã QR hay tem nhãn chỉ phản ánh tại thời điểm cấp chứng nhận, không bảo đảm chất lượng trong cả quá trình lưu thông. Theo Luật Chất lượng sản phẩm, trách nhiệm chính thuộc về doanh nghiệp sản xuất; các tổ chức chứng nhận, cơ quan quản lý hay người tiêu dùng chỉ có vai trò giám sát và kiểm tra bổ sung khi có dấu hiệu gian dối.

Để khắc phục, bà Hương đề xuất cơ chế kiểm tra phải linh hoạt hơn, rút ngắn chu kỳ với các sản phẩm nguy cơ cao; đồng thời tăng cường đào tạo, nâng cao ý thức của chính doanh nghiệp, nông dân. Nhà nước cũng cần hỗ trợ tập huấn, hướng dẫn để cơ sở sản xuất và đơn vị tiêu thụ biết cách nhận diện, giám sát sản phẩm.

“Nếu không làm nghiêm túc, 5 năm nữa vẫn ăn rau bẩn”

Ở góc nhìn bảo vệ người tiêu dùng, bà Trần Thị Dung – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam cho rằng: hệ thống hiện nay có các quy định nhưng tổ chức quản lý còn rời rạc, lỗ hổng lớn nằm ở khâu thu mua.

“Người tiêu dùng, kể cả vào mua trong siêu thị, vẫn có nguy cơ phải ăn rau không rõ nguồn gốc. Nếu không làm nghiêm túc, 5 năm nữa tình trạng này vẫn tiếp diễn,” bà Dung cảnh báo.

Theo bà Dung, TP Hà Nội hoàn toàn nguồn lực và năng lực quản lý nhưng phải “tổ chức lại và đào tạo lại”.

Trước hết, cần xác định rõ vùng trồng, sản lượng, nhu cầu tiêu thụ, điều phối từ khâu sản xuất đến thu mua. Đồng thời, phải giám sát chặt chẽ việc cung ứng.

Bà Dung nhấn mạnh, phải đào tạo cán bộ quản lý trước, sau đó mới đào tạo người thực hành, rồi tư vấn lặp đi lặp lại cho nông dân, doanh nghiệp. Ngoài ra, TP Hà Nội cần đi đầu trong việc áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc và từ đó nhân rộng ra các địa phương khác trên cả nước.

“Ban đầu có thể cần chính sách hỗ trợ, nhưng về lâu dài rau an toàn phải được định giá cao hơn. Nếu chưa đủ trình độ, hãy mời chuyên gia quốc tế đào tạo để xây dựng hệ thống chuẩn. Người tiêu dùng Thủ đô xứng đáng được dùng thực phẩm sạch,” bà Dung nói.

Gây ra hậu quả nghiêm trọng doanh nghiệp có thể bị xử lý hình sự: Luật sư Chu Quỳnh Vương – Văn phòng luật sư Trung Hòa, Đoàn luật sư TP.Hà Nội cho hay, vấn đề vi phạm trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh rau củ nói riêng, thực phẩm nói chung đã quy định rất rõ trong Luật An toàn thực phẩm cũng như là các Nghị định quy định xử phạt hành chính về an toàn thực phẩm, đặc biệt là Nghị định 124/2021 sửa đổi nghị định 115/2018 của chính Phủ.

Khi doanh nghiệp gian lận nguồn gốc rau xanh, thực phẩm thì sẽ bị xử phạt hành chính hoặc hình sự tùy thuộc vào mức độ và hậu quả gây ra, với các hình thức như phạt tiền, tịch thu tang vật, tiêu hủy hàng hóa, buộc khắc phục hậu quả, và trong trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm có thể bị phạt tù.

Không nhất thiết phải chờ đến khi gây ra hậu quả nghiêm trọng mới xử lý; hành vi kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc đã là vi phạm pháp luật. Hậu quả xảy ra sẽ là tình tiết tăng nặng đối với hành vi vi phạm (ví dụ: gây ngộ độc cho người tiêu dùng) sẽ làm tăng mức độ xử phạt, có thể chuyển từ xử lý hành chính sang xử lý hình sự.

×