Mỹ, Ukraine đã chốt 90% điều khoản thỏa thuận hòa bình

Những phát biểu này được đưa ra sau 2 ngày rưỡi thảo luận căng thẳng tại Berlin giữa đặc phái viên của Tổng thống Trump phụ trách các sứ mệnh hòa bình Steve Witkoff; con rể của tổng thống Jared Kushner; Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và các quan chức cấp cao châu Âu.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, ông Zelensky mô tả các cuộc đàm phán là một “bản dự thảo đầu tiên”, nhưng nhấn mạnh rằng “phần quân sự trông khá vững chắc”. Tổng thống Ukraine cho biết hai bên đã “làm việc rất tốt cùng nhau”, song cảnh báo cần loại bỏ những yếu tố “mang tính phá hoại”.

“Điều này rất quan trọng, bởi vì phẩm giá là điều quan trọng” - ông nói.

Theo một quan chức cấp cao, một cuộc họp tại Miami dự kiến diễn ra vào cuối tuần giữa Mỹ và Ukraine, với sự tham gia của “các nhóm công tác, các nhân sự quân sự, xem xét bản đồ”. Hiện vẫn chưa rõ khi nào sẽ có thêm một cuộc họp khác với phía Nga.

“Chúng tôi tin rằng có lẽ đã giải quyết được, tôi không biết, có thể là 90%, đúng nghĩa là 90% các vấn đề giữa Ukraine và Nga” - vị quan chức cấp cao nói trong cuộc họp báo qua điện thoại. “Nhưng vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục xử lý”.

Ông Witkoff và ông Kushner lần gần nhất gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Moscow vào ngày 2/12 trong khoảng 5 giờ đồng hồ. Cuối cùng, ông Putin đã bác bỏ một số phần trong đề xuất gồm 20 điểm.

Hai quan chức Mỹ cho biết kế hoạch 20 điểm này là cơ sở cho các cuộc thảo luận tại Berlin. Kế hoạch này chưa từng được công bố hay rò rỉ, không giống như một kế hoạch 28 điểm trước đó vốn phần lớn nghiêng về các yêu cầu của Nga.

Các bảo đảm an ninh mang tính “Điều 5”

Các quan chức cho biết đã đạt được đồng thuận về các bảo đảm an ninh “tương tự” Điều 5 của NATO về phòng thủ tập thể, nhưng không nêu chi tiết các cam kết cụ thể của Mỹ. Theo quy định, Thượng viện Mỹ phải phê chuẩn mọi hiệp ước giữa Mỹ và một quốc gia khác.

“Điều này sẽ phải được trình lên Thượng viện, và Tổng thống Trump sẵn sàng làm như vậy” - quan chức cấp cao thứ hai nói.

Quan chức này cho biết phía Ukraine và châu Âu tỏ ra bất ngờ khi chính quyền Mỹ tin rằng có thể thuyết phục Nga chấp nhận các bảo đảm an ninh kiểu Điều 5 cho Ukraine, trong bối cảnh Moscow phản đối việc Ukraine gia nhập NATO.

Vị quan chức mô tả các bảo đảm an ninh này là “tiêu chuẩn bạch kim”, song không cung cấp thêm chi tiết, ngoài việc khẳng định sẽ không có binh sĩ Mỹ được triển khai tại Ukraine. Ông cũng nói rằng Ukraine và các nước châu Âu bất ngờ trước các cam kết của ông Trump, nhất là khi chính quyền Mỹ gần đây có xu hướng xa rời châu Âu.

Các nhà lãnh đạo châu Âu hôm thứ Hai đã ra tuyên bố chung, trong đó nêu rằng Ukraine sẽ có một quân đội thời bình với quân số khoảng 800.000 người, cùng một lực lượng “đa quốc gia” của châu Âu được Mỹ hỗ trợ hoạt động tại Ukraine, nhằm tái thiết lực lượng vũ trang nước này và cung cấp phòng không, phòng thủ trên biển.

Mỹ cũng sẽ dẫn dắt một cơ chế giám sát và xác minh lệnh ngừng bắn, nhằm cung cấp cảnh báo sớm và cơ chế tránh xung đột.

Trong trường hợp xảy ra một cuộc tấn công vũ trang, các bảo đảm sẽ bao gồm một cam kết ràng buộc về mặt pháp lý nhằm thực hiện các biện pháp “có thể bao gồm sử dụng vũ lực, hỗ trợ tình báo và hậu cần, cũng như các hành động kinh tế và ngoại giao”.

Những “ý tưởng gợi mở” về lãnh thổ

Các quan chức cho biết vấn đề kiểm soát lãnh thổ nhiều khả năng sẽ được để lại cho các cuộc đàm phán song phương giữa Ukraine và Nga, ngay cả khi Nhà Trắng đang đề xuất những ý tưởng “gợi mở” về cách chấm dứt giao tranh tại các khu vực tranh chấp.

Nga đã kêu gọi Ukraine rút khỏi các khu vực ở vùng Donbass, miền đông Ukraine, nơi lực lượng Nga chưa đạt được mục tiêu bằng biện pháp quân sự, đồng thời yêu cầu cộng đồng quốc tế công nhận các vùng lãnh thổ mà Moscow đã chiếm giữ kể từ năm 2014.

Trong khi đó, dù ông Zelensky hôm Chủ nhật bác bỏ một ý tưởng của Mỹ về việc thiết lập một “khu kinh tế tự do” tại các vùng lãnh thổ mà Nga chưa giành được bằng vũ lực, quan chức Mỹ cho biết đã dành rất nhiều thời gian để “cố gắng định nghĩa” khu vực này sẽ là gì và hoạt động ra sao.

“Và rồi cuối cùng, nếu có thể xác định được điều đó, thì việc giải quyết các vấn đề cuối cùng về chủ quyền sẽ thực sự phụ thuộc vào các bên, để xem liệu họ có thể đạt được một thỏa thuận với nhau hay không” - vị quan chức nói.

Đối với nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia, hiện do Nga kiểm soát và nằm dọc tuyến đầu ở miền đông Ukraine, các quan chức cho biết đã có tiến triển hướng tới một thỏa thuận chia sẻ 50/50 sản lượng điện của nhà máy, nhưng vẫn chưa đạt được đồng thuận về việc ai sẽ vận hành cơ sở này.

“Vẫn còn một khoảng cách nhỏ giữa phía Nga và Ukraine về cách thức triển khai, nhưng cuối cùng thì cả hai đều muốn nhà máy được sửa chữa, vận hành tốt và cung cấp năng lượng,” quan chức này nói. “Và có vẻ như chúng tôi đang tiến rất gần tới việc họ đồng ý về việc chia sẻ điện năng theo tỷ lệ 50/50, điều mà tôi cho là một kết quả tích cực.”

Các động lực kinh tế cho Nga

Nhà Trắng đang tìm cách đưa Nga quay trở lại nền kinh tế toàn cầu để Moscow có “động lực không quay lại chiến tranh trong tương lai”, quan chức này cho biết.

“Hy vọng là họ sẽ tập trung vào một dự án khác trong tương lai, đó thực sự là kinh tế và trở thành một phần của thế giới toàn cầu, điều hoàn toàn có thể” - ông nói thêm.

Theo Wall Street Journal, chính quyền Mỹ đang xây dựng các kế hoạch sử dụng khoảng 200 tỷ USD tài sản Nga bị phong tỏa cho các dự án tại Ukraine, bao gồm việc sử dụng nhà máy Zaporizhzhia để cung cấp điện cho một trung tâm dữ liệu quy mô lớn, đồng thời khôi phục dòng chảy năng lượng của Nga sang Tây Âu và phần còn lại của thế giới, cũng như tạo cơ hội cho các công ty Mỹ đầu tư cùng Nga vào các lĩnh vực chiến lược như khai thác đất hiếm và khoan dầu khí ở Bắc Cực.

Tuần trước, ông Merz cho biết ông hoài nghi về một số ý tưởng đang được đưa ra trong các đề xuất của phía Mỹ.

Các quan chức Mỹ nói rằng một phần then chốt trong các cuộc thảo luận với Ukraine và châu Âu là bảo vệ nền kinh tế Ukraine, để nước này có thể duy trì quy mô quân đội đủ lớn nhằm răn đe các hành động xâm lược của Nga trong tương lai.

Các quan chức Mỹ cho biết các nhà đàm phán đã thảo luận “một cách sâu rộng” về các khoản tài sản Nga bị phong tỏa, “cách tìm ra một phương án sử dụng chúng cho công cuộc tái thiết theo hướng có thể đạt được thỏa thuận”, nhưng không cung cấp thêm chi tiết.

×